Насилните судири меѓу демонстрантите и полицијата во главниот град Тирана ја одбележа минатат недела. На 15 октомври, оган и чад беа видени на улиците во центарот на албанскиот главен град, а бројни автобуски станици, семафори и излози на продавници беа оштетени и скршени, особено оние каде што се наоѓаат банки! Нападнати беа и владини згради и неколку министерства.
Полицијата употреби солзавец, шок бомби и водни топови во судир со демонстрантите, кои фрлаа разни предмети кон полицијата и поставија барикади низ градот, објави Ројтерс. Протести се организираат од вторник и во други големи албански градови, како што се Скадар, Валона, Драч и Корча.
Ригелс Џемолари, извршен директор на невладината организација Граѓански отпор (Qendresa cjitetate), беше на улиците на Тирана во претходните денови и беше сведок на инцидентите.
Тој ги смета барањата на демонстрантите за „легитимни“, а сегашните собири за „продолжение“ на „Фламинго револуцијата“, серија протести во текот на летото во неколку градови во Албанија против луксузен одморалиште поврзан со зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.
„Верувам дека протестите ескалираа затоа што премиерот Еди Рама не одговори на барањата на демонстрантите кои протестираат од 31 мај.“
„И барањата и слоганите останаа исти, но сега имаме важна разлика: овие протести ги водат студенти, а не „обични“ граѓани, а и формата се промени“, објаснува активистот и аналитичар.
Протестите што ја потресоа Албанија речиси целото лето беа претежно мирни, а демонстрантите бараа оставка од премиерот Еди Рама.
Тие ја обвинија владата дека наводно нелегално гради луксузни хотели во заштитено природно крајбрежно подрачје на југозападот од земјата, проект зад кој стои Џаред Кушнер.
Рама, премиер на земјата од 2013 година, кој го започна својот четврти мандат минатата година, ги негира обвинувањата за корупција и не сака да поднесе оставка. Сепак, тој е подготвен да разговара за зголемувањето на школарината, изјави тој за Ројтерс.
Зголемувањето на насилството во средината на октомври се случи затоа што „фрустрацијата од почетокот на фламиго револуцијата движењето стануваше сè поголема“, вели Клејди Келичи, професор на Факултетот за политички науки во Тирана, за Би-Би-Си. „Тенденцијата кон конфликт беше присутна цело време, но некако се смири или беше видлива само кај помал број луѓе. Насилството отсекогаш беше таму, но ескалираше со доаѓањето на учениците, кои најчесто не беа таму (во Тирана) во текот на летото, бидејќи нивните училишни настави завршија“, објаснува тој.
Кој стои зад протестите?
Премиерот Рама ги гледа „рацете на странците“ во демонстрациите, а немирите во Тирана и постапките на маскираните млади луѓе ги опиша како обид за дестабилизација на земјата. „Како можат учениците да стојат зад ова? Студентите немаат никаква врска со ова. Ова не е пожар запален од учениците“, тврди премиерот на Албанија.
Клејди Келичи не се согласува со проценката дека организациите или странските земји поттикнуваат протести и насилство.
„Во Албанија постојат внатрешни субјекти кои се заинтересирани страни, но треба да се нагласи и дека важен број луѓе кои учествувале во Фламинго револуцијата всушност се од организации кои се занимаваат со социјални прашања и често поддржуваат групи кои се спротивставуваат на властите поради тие прашања“, објаснува тој за Би-Би-Си.
Активистот Ригелс Џемолари исто така вели дека „нема информации дека некоја странска земја ги поддржува протестите. Ги прочитав само изјавите на странските амбасади кои повикуваат на прекин на насилството“, додава тој.
Кој предизвикува насилство на улиците?
Во претходните денови, Тирана наликуваше на воена зона доминирана од оган, чад, солзавец и водни топови.
Маскирани демонстранти, претежно во црна облека, палеа контејнери, користеа огномет за да ја нападнат полицијата или да оштетат згради, а гневот беше насочен кон зградите на државните институции како што се министерствата, но и приватните банки.
На улиците има илјадници луѓе, а во текот на првите три дена од насилните протести, десетици луѓе беа повредени и приведени.
Вкупно 71 полицаец беше повреден, објави началникот на албанската полиција Скендер Хита.
Насилството од страна на демонстрантите доаѓа „главно од тинејџери, средношколци, кои се крајно фрустрирани од моменталната ситуација“, вели професор Келичи. „Симболично е насочено против институциите, но и против банките, мобилните оператори и кредиторите поради високите цени и нискиот квалитет на нивните услуги“.
„Тоа е дел од репертоарот на урбаната герилска војна“ смета Скендер Хита и објави дека „нема студенти што се кријат зад маската“, додавајќи дека првата ноќ од протестот (13 октомври), ниту еден од приведените не бил студент.
„Младите луѓе имаат право да протестираат, да поставуваат барања и да изразуваат спротивставување, но никој не треба да ги користи како покритие за напад врз институции, палење пожари или уништување имот“, рече тој на 15 октомври.
Но, како што вели, Ригелс Ѓемолари од прва рака видел дека „не само мала група демонстранти учествува во инцидентите. „Тие се производ на многу поширок бран на гнев и фрустрација на луѓето во Албанија“, смета активист од Граѓанскиот отпор.
Што е следно?
Иако новиот бран протести во Албанија додаде барања во врска со образованието и трошоците за живот, нема напредок во однос на главното – оставката на Рама и падот на неговата влада – во споредба со летото. Демонстрантите ја бараат, но Рама одбива.
Неговиот четврти мандат завршува во 2029 година, но собраните на улиците на Тирана се надеваат дека ќе излезат на гласање многу порано.
Опозициската Демократска партија, која ги поддржува протестите и тврди дека тие не се насочени само против сегашната влада и Рама, повикува на тоа.
„Ова е бунт против моделот на владеење создаден од Еди Рама, кој ја украде надежта од младите, ја злоупотреби довербата на граѓаните и кој дополнително ја оддалечува Албанија од европската иднина“, тврди партијата.
Во четвртокот имаше и конфликт меѓу претставниците на владата и опозицијата во парламентот, па затоа седницата беше откажана.
Само е сигурно дека „наизменичноста на протестите и насилството ќе биде постојано присутна на албанската политичка сцена на краток и среден рок“, нагласува професор Келичи.
„И ако се смири, повторно ќе се разгори“, додава тој.
А дали Еди Рама ќе поднесе оставка?
Нема, бидејќи има „силно и многу послушно мнозинство во парламентот“, одговара Келичи. „Тој ќе се спротивстави, освен ако протестите не станат уште посилни или ако се соочи со притисок од странски фактори, како што се Америка или ЕУ“, заклучува тој.
