ЈАН ВЕРМЕР МИЛЕР
Поради големата штета што Трамп веќе ја направи во првата година од својот втор мандат, уништувањето на американската дипломатија помина речиси незабележано. Но, со колапсот на јавниот здравствен систем и безгрижното напуштање на чистата енергија, распадот на дипломатијата веројатно ќе има најдалекусежни последици
Многу од деталите од неодамнешната средба на украинскиот претседател Володимир Зеленски со Доналд Трамп во Флорида се вознемирувачки, ако не и депресивни, благо речено. Прво на сите, ниту еден американски функционер не дојде да го поздрави украинскиот шеф на државата по неговото пристигнување во Мајами, што е спротивно на протоколот и фанфарите што му се приредија на рускиот претседател Владимир Путин кога слета во Анкориџ, Алјаска, минатиот август.
Уште позагрижувачко е целосното отсуство на обучени и искусни дипломати од американската страна на преговарачката маса. Наместо тоа, на масата беа началникот на кабинетот Сузи Вајлс, нејзиниот заменик, Стив Виткоф, градежен изведувач со долгогодишни деловни врски со Русија, и зетот на претседателот, Џаред Кушнер.
Поради големата штета што Трамп веќе ја направи во првата година од својот втор мандат, уништувањето на американската дипломатија помина речиси незабележано. Но, со колапсот на јавниот здравствен систем и безгрижното напуштање на чистата енергија, распадот на дипломатијата веројатно ќе има најдалекусежни последици.
Секако, американските претседатели имаат право да назначуваат амбасадори како што сметаат за соодветно, а многу од нив ги избрале своите најдарежливи донатори за такви позиции. Ова обично беа поставувања во помалку барачки главни градови, каде што новоназначените амбасадори можеа да се снајдат без многу познавање на својата работа (како што сенаторот Џон Мекејн незаборавно покажа за време на претседателствувањето на Барак Обама).
Но, како што веќе знаеме, постапките на Трамп се во посебна категорија. Непотизмот во неговиот втор мандат е бесрамен. Таткото на Кушнер, осуден криминалец, заврши како амбасадор во Франција, додека ја испрати поранешната девојка на својот син во Атина (иако таа ги опиша Грците како „мрзливци и гребаници“).
Потоа, тука се и назначувањата на целосно неквалификувани лица за извршување на високо чувствителни задачи, дури и толку неквалификувани што се навредливи. На чело на кампањата на Трамп за „аквизиција“ на Гренланд, автономна територија во рамките на Кралството Данска, е гувернерот на Луизијана, избор што додаде сол на раните на несреќните сојузници на НАТО. Многу важни позиции останаа празни, Советот за национална безбедност е преполовен, а очигледното отсуство на план за денот по апсењето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро зборува за лоша подготовка, лоша координација и недостаток на квалификуван персонал.
Падот на американската дипломатија е делумно последица на амбицијата да се демонстрира висока ефикасност (со што се повторува неуспехот на државниот секретар на Трамп во првиот мандат, расеаниот Рекс Тилерсон, поранешниот шеф на Ексон). Но, тоа е исто така последица на едноставна небрежност, недоволна координација и хаос што потсетува на првиот мандат на Трамп.
Сето ова, се разбира, не им избега на противниците на Америка. Тие го гледаат како добра можност, а некои дури и го диктираат составот на американските дипломатски тимови. Како што покажа истрагата на „Волстрит џурнал“, администрацијата на Трамп му дозволи на Стив Виткоф практично да го отстрани првиот назначен специјален пратеник за Украина и Русија. (Саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман очигледно одигра клучна улога во исполнувањето на желбата на Путин, во обид да ја демонстрира важноста на Кралството на меѓународната сцена.)
Воведувањето нови актери и неортодоксниот пристап не мора да бидат лоши во принцип. Луѓето кои не се оптоварени со конвенционалната мудрост можат да најдат компромиси со „размислување надвор од кутијата“. Самиот Трамп очигледно верува дека колку помалку знае за конфликтот, толку се поголеми неговите шанси да го реши. Сепак, стратегијата „незнаењето е моќ“ сè уште не даде стабилни резултати.
Надежите дека Соединетите Држави ќе имаат корист од зголемената непредвидливост сега се разбиени, делумно затоа што Трамп и лојалистите што ги испраќа на глобални мисии се доста предвидливи. Тие отворено ја објавија својата намера да продолжат со финансиски профитабилни „договори“, имплицирајќи дека геополитичките или стратешките теми сега се помалку важни. На секој можен начин, почнувајќи од „паузата“ во спроведувањето на Законот за странски коруптивни практики, администрацијата на Трамп му кажува на светот дека Соединетите Држави не само што се отворени за бизнис, туку се подготвени и да прифатат мито.
Од таква перспектива, се чини дека патот до траен мир е поплочен со меѓусебно корисни деловни можности. Иако наводно посветени „непријатели на либерализмот“, следбениците на Трамп покажуваат наивна, канонски либерална вера во она што мислителите од осумнаесеттиот век го нарекувале doux commerce (слатка трговија). Но, како што Германија научила на тешкиот начин од обидот да ја промени Русија на подобро со трговските врски, очекуваните придобивки од меѓузависноста не можат да се материјализираат ако едната страна има други приоритети.
Војната против кариерните дипломати е дел од долгогодишна кампања против сите форми на професионализам. Движењето MAGA на Трамп поттикнува негодување против „елитите“, но таа етикета не ги вклучува сите оние на власт. Поддржувачите на движењето MAGA немаат ништо против милијардерите кои доминираат во кабинетот на Трамп – проблемот се само елитите кои тврдат дека имаат авторитет врз основа на нивната посебна обука и образование. Накратко: бирократите кои не се избрани на избори не се добри за ништо; градежните изведувачи, кои исто така не се избрани на избори, се добри и пожелни.
Тврдејќи дека професионалците го презираат обичниот свет и не успеваат да видат решенија што секој со малку здрав разум веднаш би ги видел, движењето MAGA продолжува долга традиција на антиинтелектуализам во Америка. Во тој процес, Соединетите Американски Држави на Трамп стануваат посиромашни, послаби и поподложни на манипулации на глобалната сцена. Иако нема недостаток на основа за критика на досега пофалениот „либерален меѓународен поредок“, барем тоа беше поредок што разбираше дека постои вистинска побарувачка за стабилност и заеднички правила на однесување на глобалната сцена.
Трамп, кој моментално е зафатен со очигледно неоимперијалистички проект во Венецуела, ѝ дава на Кина одлична можност да се претстави како гарант на таквата стабилност. Кина може да се претстави и како земја што нуди таков вид компетентност што Трамп толку очигледно ја уништува (иако нејзината мека моќ не е ни блиску до онаа на Соединетите Американски Држави). Како и многу други обележја на вториот мандат, колапсот на американската дипломатија ќе ги наведе некои идни историчари да се запрашаат зошто Соединетите Американски Држави од наше време одлучија да отфрлат толку многу, толку брзо и толку неодговорно.
(авторот предава политичка филозофија на Универзитетот Принстон)
