Ана Брнабиќ ја оцени веста дека ЕУ може да одбие финансиска помош за Србија поради зголемена репресија, потиснување на слободата на медиумите, колапс на судството и интегритетот како напад врз Србија. Дали тоа значи дека тортурата е синоним за Србија?
САНДРА ПЕТРУШИЌ
Во исто време кога Политико ја објави веста дека Европската Унија ја разгледува можноста за замрзнување или намалување на финансиската помош за Србија, Урсула фон дер Лајен доби писмо од група европратеници со барање всушност да го стори тоа. Европските демократи и Зелените ја предупредија неа и колегиумот на комесари за „полициски рации на Универзитетот во Белград, заплашување на професори и повици за насилство врз студентите“, како и за „драматичниот колапс на демократските стандарди“. И тоа насилство кое ескалираше од моментот кога побараа од Европската комисија да им одговори врз основа на што веќе исплати 100 милиони од Планот за раст во вредност од 1,6 милијарди евра на почетокот на годината, кога парите се распределуваат врз основа на исполнување на условите, а Србија не ги исполнува. „Под Вучиќ, Србија виде само насилство, корупција и заробување на државата“, рече Ирена Јовева, европратеничка од групата „Обнови ја Европа“, додека Владимир Пребилиќ (Зелените) и Сандро Гоци (Европска демократска партија) предупредија на инвазивни полициски акции на Универзитетот, вклучувајќи претреси, конфискација на интерни документи и полициско таргетирање на ректорот Владан Ѓокиќ. Дури и неименуван член на ЕК изјави за Радио Слободна Европа дека „Србија најверојатно нема да добие никакви финансиски средства од ЕУ сè додека се на сила таканаречените закони на Мрдиќ“.
На некој начин – нема врска, ние само си туркаме по својот пат и ЕУ ќе се смири и овој пат, се јави Ана Брнабиќ со пораката: „ЕУ не се подготвува да ѝ одземе 1,5 милијарди на нашата земја“. И веројатно мислеше дека е сè кажано и готово, исто како кога беше поканета во Брисел на претресот околу законите на Мрдиќ и кога ѝ беше презентирано веднаш да ја суспендира нивната примена, а таа лаконски одговори – ние веќе ги применуваме, немаме временска машина. И потоа, барем така објавија таблоидите, таа „заводливо“ ѝ одговори на Јовева: „Не сум баш сигурна кога добила српско државјанство и право на глас во Србија? Немала? Па, тогаш таа апсолутно нема право да повикува на промени во Србија“. И таа продолжи на сличен начин: „Што велиш ако нашиот Миленко Јованов, под кодното име Кекец, почне да се бори за промени во Словенија? Зошто да не? Не е ли тоа врвот на демократијата како што проповеда Јовева – одиш од Србија во Словенија и почнуваш да поддржуваш и помагаш секој што сака насилна промена на власта?“
Можеби Кекец не е врвот на демократијата или духовитоста во Словенија, но нема сомнение дека врвот на нашето запнување е тоа што имаме претседател на Собранието кој не разбира дека европратеник од Словенија не е исто што и Словенец и дека не е Јовева таа што чека во ред за да биде примена во ЕУ, туку нејзина работа е да процени кој ги исполнил условите, а кој не.
„Ние, членовите на Европскиот парламент, не сме ’странски актери’ – едноставно затоа што сме дел од политичкиот простор во кој Србија, колку што знам, сака да влезе. И во тој простор, не е само нормално, туку и неопходно да се процени состојбата на демократијата, слободата на медиумите и владеењето на правото. Ова значи дека не станува збор за мешање во ништо и ништо, туку за основна политичка одговорност“, вели Ирена Јовева за „Радар“.
Но, дури и да не е така и да станува збор само за политичар од Словенија, Хрватска, Црна Гора или Босна и Херцеговина (некои од земјите што претседателот Вучиќ ги смета за „најлоши“), сите тие имаат право да ја критикуваат Србија ако нејзината влада ги крши човековите права. Србија е членка на Обединетите нации и потписничка на документ наречен Пакт на ОН за граѓански и политички права, а член пет од овој документ јасно наведува дека „интересот за состојбата на човековите права во една земја не може да се смета за мешање во внатрешните работи“. И не би било лошо ако Брнабиќ и нејзините колеги се запознаат со тој документ што е можно поскоро, имајќи предвид дека само еден ден откако европратениците се обратија пред ЕК, се огласи и високиот комесар на Обединетите нации за човекови права, Фолкер Турк, кој изрази загриженост за зголеменото ограничување на граѓанскиот простор во Србија, „што е обележано со континуирани напади врз критичките гласови и ограничувања на слободата на медиумите“. И додаде:
„Извештаите за зголемување на насилството, заплашувањето на гласачите и процедуралните неправилности, вклучително и упадот на полицијата во просториите на опозицијата за време на неодамнешните локални избори, покренуваат сериозни прашања за интегритетот и атмосферата на изборниот процес“, што го надополнува фактот дека Србија стана голем светски проблем не само поради невоведувањето санкции против Русија и непризнавањето на Косово (Вучиќ изјави дека би бил „шампион на демократијата и добитник на бројни награди, вклучително и Нобелова награда“, само да го исполни ова), туку дека сите станаа свесни за сè – од изборни кражби, потиснување на институциите и медиумите, до тортура.
Никој не трепна кога Марта Кос потврди дека сериозно размислува за откажување на финансиската помош за Србија, исто како кога Виктор Орбан (ЕУ ги замрзна неговите средства во 2022 година поради недоследноста на судските закони) беше целосно поразен на изборите, а неговиот противник Петер Маѓар веќе најави нивно одмрзнување во своето прво обраќање. Секако, за да го постигне ова, тој прво ќе мора да го демонтира автократскиот систем на Орбан и да спроведе сè што бара ЕУ, но веројатно многу брзо ќе добие најмалку 6,4 милијарди евра од Механизмот за закрепнување за да му се помогне во таа работа.
Наместо да праша дали промената на курсот на ЕК кон Србија и падот на Орбан претставуваат вест дека е време за промени, режимот продолжи со репресија, а Ана Брнабиќ со ароганција кон европските функционери.
Наместо да праша дали промената на курсот на ЕК кон Србија и падот на Орбан претставуваат вест дека е време за промени, режимот продолжи да ја зголемува репресијата (денот по изборниот пораз на Орбан беше најавен влезот на инспекции во сите факултети), и ароганцијата на Ана Брнабиќ кон европските функционери. На изјавата на известувачот на Европскиот парламент за Србија, Тонино Пицула, дека „интензивирањето на репресијата врз граѓаните, задушувањето на медиумските слободи, колапсот на судството и интегритетот“ е причина да се промени не само наративот, туку и политиката на поддршка на режимот на Вучиќ, Брнабичка реагираше радикално: „Граѓани на Србија, за Велигден Тонино Пицула ви кажува дека ќе се бори да ги откажете сите ваши средства од ЕУ. За Велигден, неговата порака е дека Србија сака помалку пари за училишта, болници, животна средина, патишта и железници, само затоа што сакате да изберете кој ќе ја води Србија и затоа што го поддржувате Александар Вучиќ. Откако го критикуваше претседателот на Србија за водење просрпска политика, ова е пораката на Пицула за православен Велигден“.
Ако за момент ја игнорираме омаловажувачката и примитивна реторика и се обидеме да стигнеме до суштината, ќе забележиме дека е далеку пострашна од изведбата – висок државен функционер проповеда дека Србија и српската политика се синоним за „зајакнување на репресијата и задушување на слободите“. И дека претпоставувам дека ЕУ е должна да финансира таква политика затоа што станала „национална“ или ќе стане непријател на српскиот народ.
„Ова не е и не смее да се претставува како казна на српскиот народ. Можеби е соодветен наратив на владата или на некои таблоидни медиуми, но е сосема погрешно. Европските средства не се ниту награда ниту казна за граѓаните, во која било земја, без разлика дали е кандидат или членка. Тие се одраз на тоа дали владата ги почитува правилата што ги прифатила, во овој случај како кандидат за членство. Парите не се губат во никој случај затоа што средствата остануваат достапни. Единственото прашање е дали владата е подготвена да ги користи под условите што ги прифатила“, вели Јовева.
Таа би била многу среќна да го искористи тоа со оглед на тоа што „економскиот тигар“ се чини дека не е во состојба сам да обезбеди доволно пари за училиштата и болниците, барем тоа би можеле да го заклучиме од појавувањето на претседателот Вучиќ на РТС, но само ако ЕУ проголта уште една измама. Не, режимот не е подготвен да ја намали репресијата, да одржи фер избори и да се повлече од судството и медиумите, но Вучиќ најавува дека „ќе работи напорно на интеграцијата“ и дека ќе излезе пред парламентот со „осум до десет закони што се важни на европскиот пат“.
Значи, имаме вистински пазарен договор – вие дајте ми пари, а јас ќе импровизџирам закони што нема да гиприменуваме.
