Планот е Црна Гора, која е близу до крајот на преговорите за членство, да служи како „тест полигон“, пишува Политико
Кога станува збор за прифаќање нови членки, ЕУ има еден главен приоритет: ниту еден кандидат да не стане „нова Унгарија“. За да се постигне оваа цел, планот е Црна Гора, која е близу до крајот на преговорите за членство, да служи како „тест полигон“, пишува Политико. Црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ му кажува на Политко дека такво сценарио моментално се дискутира со земјите-членки. За време на неговата неодамнешна посета на Ирска, која ќе претседава со Советот на ЕУ во втората половина од оваа година, се појави и темата за членството на Црна Гора.
Комисијата сака да вклучи „долгорочни механизми за заштита“ во пристапниот договор на Црна Гора, за да може блокот да реагира ако малата балканска држава назадува во однос на демократијата или владеењето на правото, изјавил функционер на Комисијата за Политико. Поради чувствителноста на преговорите, функционерот побарал да остане анонимен, како и другите цитирани во овој напис.
„Ова ќе биде договорот за пристапување што ќе ја постави рамката за сите идни договори за пристапување“, рече функционер на ЕУ.
ЕУ сака да ја избегне новата Унгарија: Црна Гора како „тест полигон“ за новиот договор за членство
Црна Гора не е единствената земја што се стреми кон членство во ЕУ – Украина се обидува да го вклучи своето членство во ЕУ од 2027 година во мировен договор со Кремљ, додека Исланд ќе одржи референдум за повторно започнување на преговорите за членство. Милатовиќ вели дека „никој навистина не знае“ каков ќе биде договорот со ЕУ на крајот. Подгорица чека Комисијата да даде повеќе информации, додаде тој.
Дебатата во седиштето на Комисијата е околу прашањето „кои лекции научивме од проширувањето од 2004 година“, рече функционер на Комисијата, потсетувајќи на влегувањето на Унгарија, Словачка и осум други земји во блокот. „Дали Унијата има капацитет да реагира на чекорите назад? Искрено, не баш“, рече тој.
УНГАРИЈА КАКО ЕДЕН ВИД ПРЕДУПРЕДУВАЊЕ ЗА ЕУ Унгарија се покажа како еден вид предупредување за ЕУ. Будимпешта под водство на Виктор Орбан долго време беше трн во окото на блокот, а минатиот месец го блокираше 20-от круг санкции на ЕУ против Русија и пакетот помош за Киев во вредност од 90 милијарди евра. Приоритет на Комисијата сега е да спречи Црна Гора и другите нови членки да се претворат во „Унгарија 2.0“. Договорот за пристапување на Црна Гора – во суштина правилата според кои земјите влегуваат во ЕУ – ќе го подготви работна група организирана од Кипар, кој моментално претседава со Советот на ЕУ, со придонес од сите земји-членки.
Портпаролот на кипарското претседателство одби да прецизира кога ќе биде формирана работната група. Сепак, функционер на Комисијата за Политико изјави дека тоа ќе биде „во наредните недели“, а двајца европски дипломати потврдија дека се очекува уште овој месец.
Комесарот за проширување Марта Кос изјави за Политико дека Комисијата „моментално ја финализира подготовката на нацрт-договорот“, без да ја прецизира временската рамка. Единствената што се спротивставува е Франција, рече еден од дипломатите. Париз одбива да одобри подготовка на договор за пристапување и зазеде исклучително претпазлив став во врска со проширувањето на ЕУ пред претседателските избори во 2027 година, додаде друг висок дипломат на ЕУ за Политико. „Сите се обидуваат да ја убедат Франција да се согласи со тоа“, рече трет дипломат.
ПРАШАЊЕ ЗА ВЕТОТО Сè уште не е јасно каква форма ќе имаат заштитните механизми на ЕУ. „Постојат некои идеи што се разменуваат, но никој сè уште не излезе со конкретен предлог“, изјави за Политико европски дипломат вклучен во разговорите. Некои од првите предлози вклучуваат суспендирање на правото на вето доколку Црна Гора и другите нови членки ги прекршат основните вредности на ЕУ, особено владеењето на правото, додаде дипломатот.
Друга тема за која дискретно се дебатира е колку долго треба да останат на сила заштитните механизми. Исто така, имаше клаузули за заштита за земјите што се приклучија во 2004 година, поврзани со непочитување на правилата на внатрешниот пазар, но тие можеа да се активираат само три години по пристапувањето и не беа особено силни, објасни дипломатот. Единствената црвена линија за Црна Гора се ограничувањата на правото на глас, изјави за Политико црногорски функционер.
Подгорица е подготвена за други заштитни механизми, но не сака да го изгуби својот глас на масата за донесување одлуки. Во среда, во Брисел се одржа вечера помеѓу амбасадорот на ЕУ и шефот на кабинетот на претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен, Бјорн Зајберт, за да разговараат за проширувањето. Сепак, предлогот на Комисијата за забрзување на членството на земјите-кандидатки преку процес наречен „обратно проширување“ – каде што членството во ЕУ би додало ограничени права и привилегии – беше категорично отфрлен, според тројца дипломати на ЕУ.
ВНАТРЕШНИ ТЕНЗИИ Сето ова зависи од тоа дали Црна Гора ќе ја постигне амбициозната цел да стане 28-ма членка на ЕУ до 2028 година. За да се постигне ова, таа мора да донесе голем број закони за да се усогласи со правилата на блокот. Сепак, пишува Политико, брзата динамика на реформите предизвикува внатрешни политички тензии. Минатиот месец, црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ ги критикуваше пратениците за донесување закони без темелно читање или дискусија. На почетокот одби да ги потпише, но на крајот попушти. „Европскиот стандард не е само да кренете рака и да си ја земете платата“, изјави Милатовиќ за Политико.
Тој додаде дека дури и ако законите се неопходни за членство во ЕУ, пратениците сепак треба правилно да си ја работат работата. „Вистина е дека Црна Гора во суштина му ја препушта својата демократија на Брисел. Но, таа нема друг избор ако сака да влезе во ЕУ до 2028 година“, рече друг европски дипломат. И покрај брзината со која Црна Гора напредува, прашањето е дали всушност ќе успее да се приклучи до 2028 година. Подгорица сè уште треба да затвори 20 од 33-те преговарачки поглавја. Следното што ќе биде затворено е Поглавје 21 за трансевропските мрежи, во март, изјави црногорски функционер.
Се очекува уште четири поглавја да бидат затворени во јуни. Тоа би ѝ оставило на Црна Гора шест месеци да ја достигне целта и да ги затвори преостанатите 15 поглавја до крајот на 2026 година, кога сите 27 земји од ЕУ, вклучително и Унгарија, ќе мора да го ратификуваат своето членство, што е само по себе долг процес. Претставникот на Комисијата потврди дека амбициозната цел за членство на Црна Гора е „технички можна“, особено имајќи ја предвид цврстата посветеност на Подгорица. „Постои политика и има реален живот“, рече претставникот.
Милатовиќ се согласи дека задачата што претстои е навистина огромна. „Не е лесно да се завршат 20 поглавја за помалку од 10 месеци. И навистина мора да работиме уште понапорно отколку што работиме во моментов“, рече црногорскиот претседател.
(Политико)
