Изградбата на железнички тунел под Гибралтарскиот Проток би можела да стане најголемиот инфраструктурен проект во Европа и Африка. Сепак, дали е реално воопшто да се спроведе толку сложен технички објект?
На крајот на декември 2025 година, во Мадрид беше презентиран заеднички шпанско-марокански проект за изградба на железнички тунел под Гибралтарскиот Проток, кој би ги поврзал Европа и Африка. Неговите автори веруваат дека тунелот ќе овозможи значително проширување на врските меѓу двата континента. Се предвидува дека идниот објект ќе го користат околу 13 милиони патници годишно.
Сепак, главната проектна документација сè уште не е готова, а многу експерти се сомневаат дека идејата некогаш може да се спроведе – особено имајќи ги предвид техничките и финансиските проблеми што можат да се појават во почетната фаза на изградба.
ИСТОРИЈА НА ИДЕЈАТА Разговорите за изградба на тунел или мост преку Гибралтарскиот Проток траат веќе долго време, изјави историчарот Сантијаго Мартинез за ДВ. Имало проекти за поврзување на двата континента уште во 1970-тите, но ниту еден од нив не бил имплементиран. Причината: сложеноста на таков инженерски објект. Експертите се категорични дека, поради спецификите на Гибралтарскиот Проток, ќе бидат потребни поиновативни технички решенија од оние што се користеа, на пример, при изградбата на тунелот под Ла Манш, што исто така значително ќе ја зголеми цената на проектот.
Што се однесува до плановите за изградба на мост преку теснецот, тие биле закопани уште во 1980-тите, вели Мартинез. Нивната имплементација се покажала како невозможна поради длабочината на теснецот, нестабилната сеизмичка ситуација, турбулентните струи на границата помеѓу Средоземното Море и Атлантскиот Океан, како и ветровите во областа. Идејата за изградба на патен тунел исто така била отфрлена – поради можни проблеми со вентилацијата и безбедноста на патниците. Во оваа позадина, имплементацијата на железнички тунел изгледа поизводлива, сметаат експертите. Покрај тоа, за ова постои и политичка волја: и во Шпанија и во Мароко.
ЗА САМО 30 МИНУТИ Мадридскиот инженер Раул Варела за ДВ изјави дека дури и пред да бидат објавени тековните планови, шпанските власти ја привлекле германската компанија Херенкнехт во проектот, која има искуство во изградба на слични објекти. Компанијата, исто така, верува дека изградбата на тунел под Гибралтар е можна во принцип. Сепак, германските експерти препорачуваат да се започне со еден вид „пробен тунел“ – од брегот до најпроблематичната зона во однос на сеизмичката и тектонската активност.
Според Варела, должината на тунелот ќе биде околу 42 км, од кои 28 ќе бидат под морското дно – 470 м под површината. Возовите ќе можат да го поминат растојанието за половина час. Планирано е да има три линии – две за возови што ќе сообраќаат редовно, и една за поправки и итна евакуација на патници, а во Шпанија – до Пунта Палома во покраината Кадис.
ТЕХНИЧКИТЕ ПАРАМЕТРИ Подготовката на основната документација за проектот е доделена на шпанската државна компанија ИНЕКО, а по решавањето на техничките проблеми, ќе се појави прашањето за финансирање. Изградбата однапред се проценува на 15 милијарди евра, но можно е оваа сума да биде надмината. Шпанија планира да инвестира девет милијарди, а преостанатиот износ ќе го обезбеди Мароко и евентуално ЕУ, како што се надеваат Шпанците. Шпанија веќе потроши повеќе од еден милион европски средства за истражувачки активности.
Инженерот Варел истакнува за ДВ дека ИНЕКО ќе мора исклучително внимателно да ја проучи сложената геологија на регионот, со помош на странски специјалисти, што ќе одземе време. Прашањето за финансирање е исто така комплицирано, со оглед на моменталната жална економска состојба во Шпанија. Значи, изградбата во најдобар случај ќе започне не порано од 2030 година, смета експертот. А работата би можела да трае помеѓу пет и десет години.
„Секако, сега, за разлика од претходните времиња, шпанските власти се чини дека го сфаќаат проектот многу сериозно. Сепак, многу експерти не се убедени дека неговата имплементација ќе биде можна“, резимира Варел.
