ИВАН МИЛЕНКОВИЌ
Дали е можно, по илјадници години империјални напори, сега, одеднаш, да сме толку изненадени од американската инвазија во Венецуела, што не можеме да здивнеме?
Постојат големи шанси – и ние и таканаречениот свет, повеќе ние отколку светот – да паднавме во колективна хипноза по американската интервенција (на Трамп) во Венецуела и киднапирањето на Николас Мадуро. Тука, изненадувањето и гневот од потегот на Трамп се шират како шумски пожар среде лето. Само на порталот на „Време“ можете да најдете широк спектар на изговори: кршење на меѓународното право (тоа не е можно), крај на меѓународниот поредок (кој, патем, функционираше совршено до вчера), закана за безбедноста на целиот свет (како да не му беше јасно на никого што зачувал одредена смиреност веќе на првиот ден од првиот мандат на Трамп), а сега секоја голема или регионална сила може да изврши таков напад во областа на своите интереси (како да не можела, ниту пак го правела до сега), и најопасниот преседан што повторно го воведува принципот на гола сила во меѓународните односи (за разлика од инвазијата на Путин врз Украина, што веројатно беше демонстрација на тренирана сила и ширење на хипи идеи) и легитимирање на грабежот на националните ресурси на независни држави, членки на Обединетите нации (што, патем, никогаш порано не се случило, па сега притисокот е невидено висок), потоа напад врз суверена земја (додека Украина не е суверена, па нападот на Путин не беше напад врз суверена земја) и така натаму, од баналност до баналност, од произволност до произволност.
Невидено освежување би било ако оние што имаат пристап до јавниот простор малку размислат пред да отворат уста и ако помалку го слушаат таканареченото јавно мислење и повеќе се држат до логиката, на пример.
ИМПЕРИЈАЛНАТА ЛОГИКА Постои нешто што се нарекува империјална логика и нема да исчезне ако замижиме. Таа логика функционира од античко време до денес. По Атина, на пример, не остана камен на камен (прочитајте ја Пелопонеската војна на Тукидид), а нема што да се каже за Рим. Византија искрши сè што ѝ стоеше на патот сè додека Отоманската империја не ја стигна, а потоа почна да се шири на незадоволство и гадење на малите (но и на големите). Да не ги спомнуваме Французите, Англичаните. Па Советскиот Сојуз, Америка, Кина…
И сега не можеме а да не се изненадиме што доминантната империја денес изврши напад сама (што се случи во Иран, Сирија и Судан неодамна?), како да империите некогаш побарале дозвола од некого. Ако некоја империја (било која) може да ја оствари својата намера преку Обединетите нации – во ред, ќе ја оствари, ако не, тогаш Обединетите нации ќе бидат заобиколени. Тоа, дами и господа, другари, е логиката на империјата, и ако не се придржувате кон таа логика и ако не ја разберете, ќе страдате.
НИШТО НОВО, НАВИСТИНА Во овој случај, работата е посериозна доколку Американците, на слободни и фер избори, гласаа за нарцисоиден филантроп кој, секогаш кога ќе направи глупости – а досега не направил ништо друго освен глупости, тоа е неговиот опсег – велат дека тој е легално избран претседател, што во неговиот растроен ум значи: Можам да правам што сакам, па дури и да го нападнам уставниот поредок на сопствената земја. Иако тој сегмент од неговиот мандат е поинтересен – имено, како е можно осумдесет милиони луѓе да гласаат за некој како Трамп? – тука се задржуваме на империјалното однесување на Америка (или на која било империја, впрочем).
Значи, од глава до пети и без да барам податоци, да се потсетиме на американските интервенции во Мексико и Чиле, а панамскиот диктатор Мануел Нориега помина како Мадуро. Американските интервенции понекогаш поминуваа (на пример, Осама бин Ладен), понекогаш не (Џими Картер загина заедно со неговите специјални сили, а Џон Кенеди, по Заливот на свињите, се врати дома со извиткана опашка), понекогаш сојузниците знаеја што ќе се случи, понекогаш не. Тука се и Ирак, Либија, Сирија. Сега да се биде изненаден од нов империјален потфат, и тоа по месеци подготовка и уништување на тие мали бротчиња и чамци, не кажува ништо добро за тоа да се биде изненаден.
МОТИВИ И КОНФУЗИЈА Трамп го кажува она што прво му паѓа на ум (без сила) до тој степен што може само да се шпекулира за мотивите за киднапирањето на двојката Мадуро, а прашањето е дали воопшто постои промислен мотив и последователно објаснување. Се подразбира дека не станува збор за никаква возвишена цел како, да речеме, ослободување на венецуелскиот народ од злосторниците. Тоа е колатерална добивка, под услов да не избувне граѓанска војна во Венецуела. Трамп и неговиот тим, на крајот на краиштата, не се во можност да произведат никакви идеи што не се однесуваат директно на двојката.
Повторно, затоа, набљудувачите посегнаа по нафтата на првиот бал, првенствено поради брборењето на Трамп за фактот дека Венецуела украла некаков вид нафта од Америка. Тој мотив дефинитивно е во игра. Борбата против дрогата, односно обезглавувањето на државниот картел, не е мотив што може да се отфрли, но, повторно, постои одредена идеја за благосостојбата на Американците, а на Трамп навистина не му е грижа за Американците (како и за секој што не е тој самиот). Пробување на теренот за некоја идна акција во Гренланд – можеби и тоа, но тоа е прилично матно.
Но, кога ќе ги собереме сите заедно и кога ќе сфатиме дека Трамп ги помешал можните мотиви со своето фалење, останува еден мотив на кој диктаторите и кандидатите за диктатори секогаш се обраќаат кога работите стануваат тешки: одвлекување на вниманието од реалните проблеми и мобилизирање на гласачите. Популарноста на Трамп се топи со брзината со која тој го уништува американскиот уставен поредок, и итно му требаше нешто малку да го оживее. До таа мера, Мадуро се постави многу добро. Без оглед на хипнотизираното и ритуализирано негодување од американската акција, никој нема да пролее солза за сатрап како Мадуро. А како Трамп има намера да управува со Венецуела сега, како што самиот најави, е интересен проблем што тешко може да доведе до позитивен исход.
(Vreme.com)
