Пекинг не ги поддржува санкциите наметнати врз Техеран и продолжува да купува нафта од Иран – над 80 проценти од целиот ирански извоз е наменет за Кина. Може ли режимот на ајатоласите да преживее без Кина?
Превозот низ Ормутскиот теснец практично е запрен. Сепак, експертите не веруваат дека режимот во Техеран ќе ризикува трајно да го блокира како одмазда за нападите на САД и Израел.
„Иран спроведува околу 70 проценти од својата трговија, надвор од извозот на нафта, преку пристаништа кои зависат од пристапот до Ормутскиот теснец“, вели експертот за Иран Далга Катиноглу. Тој е убеден дека воведувањето блокада би му наштетило и на самиот Техеран.
Експертот за енергетика Сара Вакшури, исто така, ги истакнува интересите на Техеран. „Од иранска перспектива, би било ирационално да се затвори Ормутскиот теснец, бидејќи од таму стигнуваат важни увози како храна, лекови и машини во земјата“, рече таа во интервју за Блумберг.
По израелските и американските напади врз Иран, цените на нафтата и гасот нагло пораснаа. Се верува дека барелот би можел да надмине 100 долари или повеќе ако преминувањето низ Ормускиот теснец остане премногу ризично.
Според американската Администрација за енергетски информации (EIA), околу 20 проценти од глобалната потрошувачка на нафта поминува низ Протокот. 80 проценти од ова е наменето за клиенти во Азија, главно Кина, Индија и Јапонија.
Меѓународните медиуми забележаа дека затворањето на Ормутскиот Проток ќе предизвика проблеми и со керозинот и течниот гас, покрај нафтата. Околу 30 проценти од потребите на Европа за керозин се транспортираат преку него, како и една петтина од светските течни гасови.
Многу земји, вклучувајќи ги САД, членките на ЕУ, Велика Британија, Јапонија и Канада, имаат стратешки резерви. Во случај на привремено прекинување на снабдувањето, тие обезбедуваат можност за справување со тоа со недели.
Сепак, блокирањето на теснецот не само што би влијаело на извозот на нафта и гас од земјите од Персискиот Залив кон Запад, туку и на снабдувањето со иранска нафта во Кина и Индија. Ова дополнително би ја влошило економската криза во земјата.
Од Исламската револуција во 1979 година, Иран е под западни санкции, кои вклучуваат забрана за извоз на нафта. Помеѓу 2006 и 2015 година, САД воведоа дополнителни санкции поради нуклеарната програма на Иран.
По кратко опуштање помеѓу 2016 и 2018 година врз основа на нуклеарниот договор JCPOA (Заеднички сеопфатен план за акција), американскиот претседател Трамп повторно воведе строги санкции откако САД се повлекоа од договорот.
Сепак, нема специфични санкции за земјите што не се придржуваат до санкциите, а сепак постојат можности за извоз. Ова доведе до фактот дека речиси целиот извоз на нафта од Иран оди во Кина – над 80 проценти, според податоците од аналитичката компанија Кплер.
Кина не е само најголемиот примател на иранска нафта, туку и на нафта од Венецуела и Русија. Западните санкции наметнати врз овие земји доведоа до намалување на цените, од што Кина има само корист.
Таа има корист, а Русија ги зголемува количините што се извезуваат во Кина, додека Иран мора да се бори со падот на приходите од извозот на нафта, бидејќи санкциите доведуваат до сериозно зголемување на трошоците за транспорт со бродови од флоти во сенка, поради посредници или кружни патишта.
„Кина е неопходна како клиент за извозот на иранска нафта, бидејќи купува голем дел од санкционираната сурова нафта“, објаснува експертот Николај Козанов од Универзитетот во Катар.
И покрај сето ова, економскиот развој на Кина е поважен за извозот на иранска нафта отколку какви било нови санкции на ОН. А санкциите против Иран, Русија и Венецуела ѝ дозволија на Кина да го диверзифицира својот увоз.
На пример, Пекинг се дистанцира од добавувачите кои се тесно поврзани со Вашингтон, како што се земјите од Советот за соработка во Персискиот Залив, од кои многу се поврзани со безбедносни и финансиски механизми наметнати од САД.
Но, санкциите дефинитивно ја ослабнаа економската отпорност на Иран, бидејќи пристапот до нови технологии, меѓународно финансирање и инвестиции е сериозно ограничен, вели експертот Николај Козанов. Ова има негативно влијание врз производството на долг рок.
Еве ја прогнозата на експертот: „Иран веројатно ќе продолжи да биде присутен на глобалните пазари на нафта, но како структурно ослабен снабдувач со големи попусти на цените. Во извесна смисла, негативната спирала на иранскиот нафтен сектор го одразува економскиот и политичкиот пад на режимот.“
Поради тешката економска состојба, многу жители на Пакистан се потпираат само на едно нешто – шверц. Преку него, тие добиваат нафта од Иран, како и долари, кои се исклучително важни за црниот пазар.
Границата меѓу Иран и Пакистан е долга околу 900 километри и минува низ непристапен планински терен. И токму преку неа секојдневно се шверцуваат сите видови стоки – од шампони и електроника за домаќинството до готовина во долари и огромна количина нафта. Според податоците од владата во Исламабад, само во 2023 година од Иран во Пакистан е префрлена нафта во вредност од 900 милиони евра, истакнува ARD.
Шверцот се врши во пикапи и мотоцикли, кои постојано ја преминуваат границата натоварени со пластични цевки. Мотоциклистите едноставно ги врзуваат за двете страни на седиштата, објавува и германската јавна телевизија.
Поради санкциите воведени врз Иран, кои се меѓу најстрогите што се на сила во светот во моментов, режимот во Техеран е принуден да бара алтернативни пазари. А во Пакистан, тој пронајде идеални услови за нелегална трговија – таму, високите цени на енергијата доведоа до создавање паралелен пазар за нелегални горива, што, според владините податоци, предизвикува „огромни загуби“ од неговото неоданочување.
Исламабад неодамна објави листи на повеќе од 100 владини претставници осомничени за вмешаност во шверц на нафта од Иран. Се верува и дека се вмешани сопствениците или операторите на повеќе од 500 бензински пумпи во Пакистан, кои исто така имаат корист од нелегалната трговија.
Министерството за внатрешни работи во Исламабад во септември 2024 година објави дека запленило иранска нафта во вредност од половина милион евра. Следеа и други слични операции, во една од кои беше запленета нелегална стока во вредност од околу четири милиони евра. Беа извршени и апсења, додава АРД, повикувајќи се на пакистански експерт. Борбата на Пакистан против шверцот и црниот пазар очигледно се води само на хартија, коментира германското издание.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ваквите мерки се повеќе сизифовска задача во Пакистан, каде што економската состојба е толку лоша што многу Пакистанци го нашле шверцот начин да заработат дополнителни пари. Тие купуваат евтино санкционирана иранска нафта и ја транспортираат преку границата во Пакистан. Според пакистанскиот аналитичар и автор Шакил Ахмад Рамаи, оваа нафта може да се продаде за до двојно поголема цена.
Покрај тоа, многу луѓе ги користат шверцуваните американски долари како сигурна валута со оглед на високата инфлација. Доларите се исто така главно средство за плаќање на црниот пазар, додаде набљудувачот, цитиран од ARD.
Ахмед Гулфраз не разбира зошто Пакистан треба да се придржува кон западните санкции кога црниот пазар цвета, бидејќи на Пакистан официјално не му е дозволено да купува нафта од Иран. Гулфраз, исто така, потсетува дека Кина купува нафта од Иран, а соседна Индија увезува нафта и гас од Русија, иако овие суровини се под западните санкции. Пакистан има зголемени гранични контроли, а локалните трговци со зеленчук се жалат на постојани проверки. Не е исклучено борбата против шверцот да наиде на отпор од населението, коментираше ARD, бидејќи пакистанските власти не ѝ нудат алтернатива.
(dw-ard)
