Најмоќниот човек во Иран е мртов по речиси четири децении на власт. Али Хамнеи владееше со земјата со цврста рака. Кои се сценаријата за Иран во иднина и можеме ли да очекуваме радикален пресврт?
Ајатолахот Али Хамнеи го наметнуваше својот одлучувачки отпечаток на власта во Иран со децении. Како врховен духовен водач и шеф на државата на Иран, тој се сметаше за недопирлив и го имаше последниот збор за сите важни прашања. И претседателот и владата му беа подредени.
УЛОГАТА НА ХАМНЕИ Надворешната политика на Али Хамнеи ја направи борбата против „вечните непријатели“ Израел и САД водечки принцип. Тој ја трансформираше Револуционерната гарда во водечка воена сила и влијателен економски партнер.
Од 1990-тите, Техеран ги поддржува милициите поврзани со Иран и бунтовничките групи во Ирак, Јемен, Сирија, Либан и палестинските територии како средство за борба против Израел.
Заедно со спорната нуклеарна програма на Иран, Хамнеи го забрза и производството на балистички ракети.
ШТО ЗНАЧИ СМРТТА НА ХАМНЕИ ЗА ИРАН? Смртта на Хамнеи означува пресвртница за Иран – значајна промена чии последици сè уште треба да се видат. Но, повеќето експерти веруваат дека режимот веројатно нема да се сруши. Системот на управување значително се зајакна во речиси 50-те години од револуцијата.
Герлинде Грајтл, политиколог на Универзитетот во Регенсбург, го опишува иранскиот режим како исклучително отпорен. Иран јасно ја зел предвид можноста Хамнеи да биде елиминиран, поради што уште минатата година именуваше кандидати што ќе го заменат во случај на негово убиство.
КОИ СЕ МОЖНИТЕ СЦЕНАРИЈА ЗА ВО ИДНИНА?
Агенцијата ДПА ги сумира најверојатните:
– Враќање на старото статус кво: се формира нова влада, протестите во земјата се насилно потиснати, а Техеран продолжува да спроведува воздушни напади. Ова би можело да доведе до тоа страните вклучени во конфликтот да преземат нова иницијатива за медијација.
– Дворски државен удар во Техеран: Барем теоретски, можно е посебно крило на иранскиот систем на моќ да се побуни и да ја преземе власта, на пример со помош на војската или Револуционерната гарда. Сепак, досега, владејачките кругови во земјата отсекогаш биле лојални на системот во Исламската Република, а пукнатините во овој систем не биле забележливи.
– Ново лице, нов курс: Експертите велат дека САД и Израел веројатно ќе продолжат со воените напади сè додека поумерена фигура во Техеран не ја преземе власта и не се согласи на дијалог со напаѓачите – особено во врска со нуклеарната програма на Иран и производството на балистички ракети.
– Синот на Шахот како привремен лидер: Синот на соборениот Шах Реза Пахлави, кој е во егзил од 1989 година, влегува како привремен лидер. Тој изјави дека сака да го отвори патот за нов устав и слободни избори под меѓународен надзор. Пахлави е една од најпопуларните личности меѓу протераната иранска опозиција, но не е јасно колку влијание има во земјата.
ШТО Е ПОТРЕБНО ЗА ПОЛИТИЧКИ ПРЕСВРТ? Консензусот меѓу експертите е дека вистинската промена на режимот во Иран е малку веројатна сè додека не се случи бунт во рамките на владејачката елита или Револуционерната гарда не застане на страната на опозицијата.
Израелскиот аналитичар Раз Зимт не гледа сериозна закана за стабилноста на израелската влада. Но, ако таа употреби насилство против опозицијата, ризикува да предизвика нови американски реакции, изјави експертот за списанието „Дер Шпигел“.
„Радоста на луѓето на улиците е едно, но наведувањето на Револуционерната гарда да застане на страната на опозицијата е сосема друго“, вели политикологот Герлинде Грајтл, која не верува дека „воздушните напади можат да доведат до промена на режимот“. Според нејзино мислење, фотографиите од радосните луѓе во Техеран не треба да се гледаат како почеток на крајот на иранскиот режим.
(DW)
