Обвинителството осум пати побарало да ги сослуша кинските изведувачи, МВР тоа го игнорирал
НАТАША КОРЛАТ
До крајот на март до МВР биле поднесени осум барања за обезбедување на потребните информации, а на 7 април беше испратено ново до СБПОК и Даночната полиција, каде се комбинирани сите претходни, вели Обвинителството, но во наредниот период ќе бидат испрашани сите одговорни лица на изведувачите и подизведувачите.
Обвинителството за организиран криминал побарало од Министерството за внатрешни работи, и во предистражната и во истражната постапка, да ги испраша одговорните лица во кинеските компании кои биле ангажирани во проектот за модернизација и реконструкција на железницата од Нови Сад до државната граница со Унгарија, но тоа не било сторено.
„Сите одговорни лица на изведувачите и подизведувачите кои беа дел од истрагата ќе бидат сослушани во наредниот период“, соопшти Обвинителството.
Помина година и пол од падот на настрешницата на Железничката станица во Нови Сад и трагедијата во која загинаа 16 лица, а едно беше тешко повредено. Вишиот суд во Нови Сад ја прекина постапката против шест осомничени, меѓу кои и тројца поранешни државни функционери – поранешниот министер Горан Весиќ, неговата помошничка Анита Димоски и Јелена Танасковиќ, поранешна директорка на државната компанија Инфраструктура железнице Србија (ИЖС), додека обвинението беше потврдено против седум лица, меѓу кои и Небојша Шурлан, поранешен директор на ИЖС. Почетокот на судењето сè уште не е закажан.
Истрагата за финансиски махинации на проектот за реконструкција и модернизација на железницата од Нови Сад, преку Суботица, до Келебија и државната граница со Унгарија, што вклучува и реновирање на Железничката станица во Нови Сад, ја води Обвинителството за организиран криминал. Во таа постапка беа уапсени 14 лица, меѓу кои и поранешните министри Томислав Момировиќ, а подоцна и Весиќ, како и претставници на домашни компании, кои се сметаат за блиски до властите на Српската напредна партија. Како што претходно беше објавено, тие се осомничени дека му обезбедиле на изведувачот, кинескиот конзорциум CRIC-CCCC, имотна корист во вредност од најмалку 18.759.287 долари, а нанеле и штета на буџетот на Србија во износ од 115.558.520,43 американски долари.
Сепак, истрагата значително забави на есен минатата година, по одлуката на МУП и Даночната управа да ги повлечат своите претставници од Штрајкувачката група. Дополнителен удар врз работата на Обвинителството за организиран криминал следеше со донесувањето на таканаречените Мрдиќеви закони, по што двајца обвинители од Нови Сад и Ниш, Александар Бараќ и Драгољуб Миладиновиќ, ангажирани во случајот за реконструкција на железницата, беа повлечени од ТОК. Во минатиот понеделник, со одлука на Високиот обвинителски совет, Миладиновиќ, сепак, беше вратен во тоа обвинителство.
Сепак, од самиот почеток е забележливо дека во истрагата на Обвинителството за организиран криминал, ниту едно одговорно лице од кинеските компании кои беа главни изведувачи и подизведувачи на овој проект не беше сослушано, или барем тоа не беше објавено јавно. Во постапката што ја води Вишото јавно обвинителство во Нови Сад, меѓу осомничените се Зорица Славковиќ Марјановиќ и Душан Јанковиќ, кои, како што беше најавено, се одговорни за извршување на работите пред кинескиот конзорциум. Сепак, во случајот што се води во белградскиот ТОК не е сослушан ниту еден кинески државјанин или законски претставник на компаниите CCCC и CRIC и нивните подизведувачи од Кина, иако осомничените се обвинети дека од нив стекнале материјална корист.
На прашањето дали одговорните лица во кинеските компании ангажирани во реконструкцијата на граничната линија Белград – Нови Сад – Суботица – биле поканети да дадат исказ во случај на финансиски махинации на тој проект, ТОК за „Радар“ изјави дека сите одговорни лица на изведувачите и подизведувачите кои биле вклучени во спроведувањето на проектот, во делот опфатен со Наредбата за спроведување истрага, ќе бидат сослушани во наредниот период. „Постоеше барање некои од овие лица да бидат испрашани во предистражната постапка, што беше повторено во подоцнежна фаза од постапката, односно истрагата, но поради отсуството на членовите на Ударната група од МВР, овие лица досега не се испрашани според барањата за собирање на потребните информации“, велат од Обвинителството и дополнително појаснуваат дека „отсуството на членовите на МВР од Ударната група, откако нејзиното работење не беше продолжено, значи дека тие не постапиле по наредбите на ТОК за собирање и обезбедување докази и податоци во врска со водењето на истрагата, како за оние кои беа сместени во текот на предистражната постапка, така и за оние кои беа сместени од почетокот на истрагата“.
Обвинителството за организиран криминал, исто така, за „Радар“ изјави дека во текот на истрагата до МВР биле поднесени осум барања за обезбедување на потребните информации, „по кои не било постапено во периодот од почетокот на септември 2025 година до крајот на март 2026 година“. Како што додаваат, на почетокот на април годинава се одржа состанок со претставници на СБПОК и Даночната полиција, на кој беа договорени активностите што мора да се преземат во наредниот период.
Како резултат на овој состанок, на 7 април до SBPOK и до Даночната полиција беше поднесено ново барање за собирање на потребните информации, кое ги комбинираше сите претходни барања. Овој состанок не ја обнови ниту продолжи работата на штрајкувачката група. Собирањето на потребните информации ќе се преземе како дел од редовната работа и активности на СБПОК и Даночната полиција“, истакнува Обвинителството.
Дел од одговорот на прашањето зошто МУП претходно ги игнорираше осумте барања на ТОК можеби е скриен во изјавата на Владимир Обрадовиќ, професор на ФОН и член на Анкетната комисија што го истражува случајот „Трошна“. Тој во „Впечаток на неделата“ рече дека српскиот претседател Александар Вучиќ, на истиот ден кога падна тенда во Нови Сад, во телефонски разговор му ветил на кинескиот амбасадор дека никој од кинескиот конзорциум, кој беше главен изведувач, нема да биде одговорен за таа трагедија. Обрадовиќ, исто така, рече дека за ова дознал неодамна и рекол дека „амбасадорот на Кина треба да го негира ако не е вистина“. До вторник, ниту Вучиќ ниту кинеската амбасада во
Белград не одговара на неговото тврдење.
Не можевме да откриеме кој е на списокот на оние што ќе бидат испрашувани во наредниот период, со образложение дека сè уште не се испрашувани. Сепак, од Наредбата за спроведување на истрагата, до која Радар претходно имаше пристап, можеше да се заклучи за претставниците на вклучените компании.
Треба да очекуваме, за почеток, претставници на главните изведувачи – кинеските компании CCCC и CRIC, со кои тогашната министерка за градежништво, транспорт и инфраструктура Зорана Михајловиќ го потпиша Комерцијалниот договор за реконструкција и модернизација на железницата од Нови Сад, преку Суботица, до државната граница со Унгарија во 2018 година. Овие две компании беа и главни изведувачи за реконструкцијата на Железничката станица во Нови Сад.
Трошоците за реконструкција на Железничката станица се зголемија за речиси 300 проценти.
Се покажа дека вкупната вредност на работите на Железничката станица во Нови Сад на крајот изнесувала 18.748.026 долари, што е речиси четири пати или 296 проценти повисока од цената договорена во Комерцијалниот договор. Во документот од истрагата се наведува дека реконструкцијата на зградата на станицата, шест згради, перони, настрешници, подвозници и уредување на платото на станицата се очекувало да чини 4.734.200 евра.
Нов контроверзен момент следел во октомври 2022 година, кога Анита Димоски, помошничка на министерот за градежништво, и Небојша Шурлан, директор на ИЖС, за време на техничката влада и без нејзина формална одлука, спротивно на Законот за буџетскиот систем, го потпишале Договорот 1 од Комерцијалниот договор за последователни работи, кој вредел речиси 112 милиони или поточно 111.999.042 долари. Ова е направено спротивно на одлуката на Надзорниот орган за (не)основаноста на барањата на изведувачите, кинеските компании CRIC и CCCC.
Имено, надзорниот орган утврдил дека овие работи не можат да се третираат како последователни работи, дека нивната вредност е пониска од вредноста што ја бара изведувачот и дека меѓу нив се оние што веќе се вклучени во претходно потпишаниот Анекс 1. Посебен парадокс е што некои од овие работи веќе биле завршени во времето на потпишувањето на Договорот, а цените на одредени работи биле зголемени за повеќе од пет милиони долари.!
Имало и дополнителни пари за Кинезите поради „вложениот труд“. Во Наредбата за спроведување на истрагата е наведено дека од јуни 2022 до март 2024 година, Анита Димоски и Небојша Шурлан, со копотпис на Слободанка Катаниќ, го потпишале Протоколот за преземање мерки за заштита на археолошките локалитети со кинески компании. Договорено е дека ќе добијат пет проценти од вредноста на договорените работи како индиректни трошоци и дека треба да склучуваат поддоговори со подизведувачи определени од државата.
Подоцна, сепак, тие одобрија кинеските компании да добијат 12 проценти од договорената цена наместо 5 проценти поради „вложениот труд на изведувачот во комуникацијата со надлежните институти за заштита на културните споменици, при склучувањето на договорот“. Во рамките на овој проект беа ангажирани две кинески компании – CCECC и Shandong luqiao Group – и три домашни компании – Karin komerc, Dis niskogradnja и Ingrap omni.
Интересно е и како, во соработка со кинески компании кои биле подизведувачи на кинескиот конзорциум CRIC-CCCC, била ангажирана компанијата Starting, главниот српски подизведувач за реконструкција на Железничката станица, чиј ко-сопственик и директор Никола Тривиќ бил уапсен во работењето на ТОК.
Иако таа компанија беше главен подизведувач, таа е една од ретките што не беа нападнати од Вишото јавно обвинителство во Нови Сад, кое се занимаваше со случајот со паѓањето на настрешницата. За разлика од тоа обвинителство, ТОК заклучи дека Тривиќ влегол во преговори со кинеската компанија CCECC, иако знаел дека Стартинг нема капацитет да работи на толку тежок проект. И покрај ова, тој склучил договор со CCECC и Eleventh Division, исто така кинеска компанија, иако ниту една од нив сè уште не била ангажирана од главниот изведувач, конзорциумот CRIC-CCCC, во тоа време.
Модернизацијата и реконструкцијата на железницата од Нови Сад до Суботица, односно државната граница, во партнерство со кинески компании беше прескап проект од самиот почеток. Особено ако се земе предвид дека државата можеше да плати за речиси истата работа со четири пати помалку пари, бидејќи ЕУ беше подготвена да донира дел од парите за тој проект. Затоа од самиот почеток беше чудно зошто Србија им плаќа на Кинезите повеќе од 1,2 милијарди долари за реконструкција на железницата кога сè можеше да се заврши за околу 330 милиони евра, во партнерство со ЕУ. Како што веќе пишуваше „Радар“, бројката од 1,2 милијарди долари веројатно нема да биде конечна, бидејќи беше предвидено потпишување на нови анекси 5 и 6, кои, според достапната документација, би можеле да вредат околу 160 милиони долари. Сепак, сè беше запрено од истрагата на ТОК.
Поранешните врвни државни функционери и поранешните министри Горан Весиќ и Томислав Момировиќ сè уште имаат статус на осомничени во него. На списокот има уште 12 лица и сите тие моментално се на слобода. Владата се обидува да остане на него, како преку опструкции од Министерството за внатрешни работи, кое го води Ивица Дачиќ, така и од Даночната управа, која е под контрола на министерот за финансии Синиша Малог, како и преку донесување на судски закони, кои формално ги предложи пратеникот Угљеша Мрдиќ, а зад кои очигледно стои владата на СНС.
Единствениот проблем е кога, поради сето ова, Европа ќе одлучи повеќе да не затвора очи и ќе ја запре исплатата од 1,5 милијарди евра на Србија, па лидерот се наоѓа во сериозна дилема што му е поважно – блиски соработници чија слобода е во прашање или пари без кои не може. Сепак, сè поверојатно е дека порано или подоцна ќе мора да ја плати штетата.
(radar.rs)
