ИВАН ПРЕОБРАЖЕНСКИ
Играта наречена преговори не може да продолжи бесконечно. Путин може да биде принуден да склучи мир
Минатата година помина во неплодни обиди да се натера Русија да се согласи на компромис што барем ќе доведе до крај на нејзината агресија врз Украина. Извор на нов импулс беше Доналд Трамп, кој се врати на претседателската функција во САД. Ветувањето да се сретне со Путин и Зеленски на преговарачка маса во рок од 24 часа, како што се очекуваше, се покажа како неоснована фантазија. Но, сè уште нема бесконечни војни, и во тој случај, што би можело да ја спречи оваа вистина во 2026 година?
ВРТЕЊЕ ВО КРУГ Официјално, преговорите за прекин на „вооружениот конфликт во Украина“, поточно, руската агресија, започнаа во февруари 2025 година со телефонски разговор меѓу новиот американски претседател Доналд Трамп и рускиот претседател Владимир Путин. Оттогаш, двајцата разговараа неколку пати, за последен пат на 28 декември, а се сретнаа и во Алјаска. По овие контакти, секогаш имаше преговори меѓу Трамп и украинскиот претседател Зеленски, како и со европските лидери, а оттогаш Кремљ воведе паузи во преговорите, бидејќи повторно неговите ултиматуми за повлекување на украинската армија од Донбас, за признавање на сите руски освојувања и за одбивање на членството на Украина во НАТО останаа неприфатени. Не е важно дали мировниот договор потоа беше прогласен за 90 или 75 проценти договорен. Така, следниот сет на несогласени барања се пренесоа до 2026 година. Украина сака присуство на странски воен персонал на нејзина територија, плус гаранции за воена безбедност, ратификувани од парламентите на западните земји; не е подготвена да ги повлече своите трупи од својата територија и нема намера неповратно да се откаже од членството во НАТО.
Русија исто така бара доста: статус на рускиот јазик во Украина, заштита на Украинската православна црква на Московската патријаршија (иако таква всушност не постоела од почетокот на војната), одржување на контролата врз Запорожјето, кое беше освоено од Русите, и врз сите други освоени територии, освен можеби помали делови од Харковскиот и Сумискиот регион. Главната работа што Кремљ ја сака, сепак, е Украинците да го напуштат остатокот од Донецчкиот регион, каде што има солидни одбранбени објекти што руската армија може да ги напаѓа уште неколку години по цена на големи загуби. Ова е во принцип – освојувањето на овие територии потоа ќе ѝ овозможи на Русија безбедно да напредува во Днепропетровскиот и Запорожјето. Во текот на сето ова време, идејата за прекин на огнот Путин ја покрена само еднаш – во форма на предлог за еднодневно запирање на штрајковите во Украина доколку во земјата се одржат избори во услови на тековна војна, и само ако украинските власти се согласат да ги земат предвид гласовите на своите сограѓани под руска окупација, како и на оние кои пребегнале на страната на агресорот и бегалците што живеат во Русија.
НЕПОПУСТЛИВОСТА НА ПУТИН Играњето сложени шеми во овој случај само го попречува разбирањето. Очигледно е дека Русија е агресорот – таа ја започна војната. Речиси една година преговорите – секој пат по отстапките на Зеленски – се соочуваат со непопустливоста на Путин и така завршуваат. Или, поточно, тие преминаа во нова рунда со истите барања од Кремљ. Значи, за да има мир, не Украина мора да биде принудена да го стори тоа, туку Путин.
Дали има шанси за ова? Многумина се сомневаат во тоа, бидејќи се чини дека е невозможно да се влијае врз Русија. И ова е очигледна логичка грешка. Фактот дека Кремљ сега е под многу мал притисок не значи дека не може да се создаде. Што би можело да го натера Путин да биде наклонет кон преговори? Идејата за револуција или распад на Русија треба да се отфрли како ирелевантна. Останува доаѓањето на странци, прекинот на руската офанзива или сериозните економски проблеми што ја претвораат војната во закана за стабилноста во самата Русија.
Западот не може да влијае на Марсовците, тие се доволно мудри за да не стапат во контакт со жителите на Земјата досега. Но, военото зајакнување на Украина е друго прашање. ЕУ одвај го обновува својот воено-индустриски комплекс и нема да може брзо да помогне. Значи, сè се сведува на Трамп. Тој е подготвен да ѝ помогне на Украина само за пари – за европски кредити, кои се користат за купување оружје, но тие се доволни само за одбрана, а не за премин кон контраофанзива. Промената на овој режим на помош на Украина би можела да ја забави руската офанзива. Искуството од 2022 и 2023 година покажува дека во такви моменти Кремљ станува понаклонет кон компромис. Втората опција е нагло зголемување на целните санкции, како оние што ги воведоа САД против Лукоил и Роснефт. А ЕУ би можела да се откаже од купувањето огромна количина руски стоки. Неколку удари врз ваквите болни точки во руската економија, наспроти задината на многу реалните и бројни проблеми што веќе постојат, би можеле да го ослабат оптимизмот на Путин, правејќи го наклонет да преговара, а не да имитира преговори.
Значи, заклучокот не е тежок. Мирот во Украина во 2026 година е во голема мера во рацете на Трамп. Ако се потруди многу, Путин може да ја изгуби довербата во непосредна победа. Но, ако САД продолжат да го слушаат Кремљ, војната ќе помине и во 2027 година.
(Aвторот е издавач и колумнист на Дојче веле)
