Обемот на трговијата меѓу Русија и Кина се намали за прв пат по пет години. Ова покажува дека „бесконечното пријателство“ во кое се колнат Москва и Пекинг има свои граници
ОЛЕГ ЛОГИНОВ
По целосната инвазија на Украина и последователното прекинување на економските врски на Москва со Западот, Кина стана главен партнер на Русија. Во последниве години, трговијата меѓу двете земји растеше со импресивно темпо, но во 2025 година, растот одеднаш отстапи место на пад. Што го предизвика тоа и какви се перспективите за руско-кинеските економски односи?
Во 2025 година, обемот на руско-кинеската трговија се намали за прв пат во последните пет години – одеднаш за седум проценти, на околу 195 милијарди евра, според податоците на кинеската царина. Главните причини се падот на цените на клучните руски извозни стоки, главно нафта и гас, како и падот на побарувачката за кинески автомобили во Русија.
За периодот јануари-ноември 2025 година, Пекинг ѝ плати на Москва за испорачаната нафта речиси 20 проценти помалку отколку за истиот период во 2024 година, иако физичките количини на испораки останаа исти. Во исто време, извозот на кинески патнички автомобили во Русија во физичка смисла се намали за речиси 1,5 пати.
Во другите категории, нема забележителна динамика. 2025 година покажа дека соработката што Кина и Русија во официјалните документи ја нарекуваат „пријателство без граници“ сепак ги достигна своите граници, изјави економистот Лиам Пич за ДВ.
„Директните странски инвестиции од кинеските компании во Русија остануваат ниски, билатералната трговија се намалува, а употребата на јуанот во прекуграничните плаќања се намалува. Русија сака повеќе отколку што Кина, според сите извештаи, е подготвена да понуди. Во исто време, продлабочувањето на трговијата, инвестициите и финансиските врски е ограничено од релативно ниската побарувачка на Кина за руски стоки и западните санкции“, објаснува експертот.
РУСИЈА Е СЕ’ ПОВЕЌЕ ЗАВИСНА ОД КИНА Пред војната во Украина, главен трговски партнер на Русија беше Европската Унија. Проширувањето на соработката со Кина овозможи да се компензира загубата на европскиот пазар. Но, замената се покажа како нецелосна: структурата на овие односи е различна и многу помалку профитабилна за Русија.
Речиси 80 проценти од рускиот извоз во Кина се минерални суровини, според податоците на кинеската царина. Пекинг не се стреми да купува руски производи со поголема додадена вредност. За споредба, во 2021 година, уделот на минералните суровини во рускиот извоз бил малку повеќе од 60 проценти, според податоците на Евростат.
Сликата за кинескиот извоз во Русија е сосема поинаква – речиси две третини отпаѓаат на високотехнолошки производи. За разлика од западните производители на автомобили, кои пред војната склопуваа автомобили во руски фабрики, нивните кинески конкуренти речиси и не инвестираат во руски претпријатија и главно испорачуваат готови производи. Како резултат на тоа, уделот на кинеските брендови во Русија е 50-60 проценти, според податоците на истражувачката компанија Автостат.
Причината за оваа асиметрија е што Москва зависи од Пекинг многу повеќе отколку обратно. Кина ефикасно стана единствен купувач на голем дел од рускиот извоз, додека Русија останува партнер од втор ред за Кина, објаснува Василиј Астров, економист во Виенскиот институт за меѓународни економски студии. Русија учествува само со четири проценти во надворешната трговија на Кина.
РИЗИЦИТЕ ОД ЗАВИСНОСТА Таквата зависност од еден партнер претставува очигледен ризик. Што ако нешто го замагли „пријателството без граници“?
„Досега, Кинезите не ја злоупотребуваат ранливата позиција на нивниот помлад стратешки партнер“, коментира Александар Габуев, директор на Карнеги Берлинскиот центар за студии на Русија и Евроазија. „Руските бизнисмени се жалат дека е тешко да се преговара со Кинезите, но досега не е забележано дека ги вртат рацете на Русија, особено за прашања важни за неа. Сепак, не е сигурно дека Пекинг ќе ја задржи оваа позиција во иднина.“
Другиот ризик е поврзан со состојбата на кинеската економија, за која економистите сè повеќе изразуваат загриженост. Тие се најмногу загрижени за забавувањето на растот на потрошувачката и падот на инвестициската активност. Доколку агрегатната побарувачка во Кина се намали за еден процент, рускиот БДП би можел да се намали за 0,1 процент, пресметуваат аналитичарите од Институтот за економии во развој при Банката на Финска.
Во случај на реализација на кое било од овие сценарија, Русија ефикасно ќе се најде во стапица. Влегувајќи во конфликт со Западот, Москва се прошири на Исток. И ако се обиде да се врати кон Западот и брзо да го врати пристапот до западните пазари, ќе биде попречена и од санкциите и од фактот дека многу претходни ниши – на пример, на пазарот на гас – веќе се окупирани од други добавувачи.
(dw)
