Лекцијата дека автократските режими можат да бидат поразени на избори со паметна стратегија изгледа охрабрувачка. Но, Виктор Орбан падна, и покрај сите заштитни мерки, првенствено поради убиствената комбинација од лошиот живот на луѓето и ужасната корупција на неговата влада
ЈЕЛЕНА ЛОВРИЌ
Унгарија е доказ дека Трамп може да биде запрен, тврди шпанскиот премиер Педро Санчез, кој минатиот викенд во Барселона организираше голем собир на глобалната левица со цел мобилизирање на прогресивните движења како заеднички одговор на подемот на екстремната десница и зајакнувањето на авторитарните трендови, а во одбрана на демократијата и идејата за социјална правда. Барселона се случи само неколку дена по големиот пресврт во Унгарија, каде што Виктор Орбан беше поразен до коска на изборите.
Падот на Орбан ги разбуди надежите и во Хрватска. Сандра Бенчиќ, лидерката на платформата „Можеме!“, го гледа тоа како најава за можен домино ефект, сигнал дека и други автократи од типот на Орбан би можеле да го сторат истото, дека секој режим – без разлика колку е тврдоглав – може да се промени. „Орбан падна, па ќе падне и Пленковиќ“, вели таа, видливо револтирана од узурпациите на премиерот во процесот на избор на претседател на Врховниот суд, кој е блокиран со месеци.
УНГАРИЈА БЕЗ ЛЕВИЦАТА Бруталниот потоп на Виктор Орбан во Унгарија се зема од многу страни како аргумент за тврдењата дека деспотите сè уште победуваат. Тој беше поразен и покрај фактот дека во неговите 16 години континуирано владеење, го преработи политичкиот систем така што првенствено им служи на неговите лични интереси. Ги прилагоди изборните единици и изборните правила според сопствените потреби, ги истреби независните медиуми критички настроени кон владата, ја зароби државата, ги окупираше сите институции со својот народ, додека ја уништи опозицијата и граѓанското општество. Сè што – само во малку поблага форма – се случува и во Хрватска. Но, Орбан не беше поразен од левицата. Тој беше поразен од Петер Маѓар, човек кој дојде од неговото владеење. Кој пред две години се претвори од навивач во предизвикувач, систематски градејќи го својот лидерски статус. Конзервативец кој се разликува од својот поранешен модел најмногу по својата продемократска и проевропска реторика. Во Унгарија речиси и да нема левица. А оние кои сè уште вегетираат за да одат на избори се откажаа, за да не се потрошат гласовите. Виктор Орбан падна, и покрај сите заштитни мерки, првенствено поради убиствената комбинација од сиромашниот живот на луѓето и ужасната корупција на неговата влада. Унгарија со години има лоши економски индикатори. Минатата година, таа беше најсиромашната членка на ЕУ во однос на приходот по глава на жител. Трошоците за живот експлодираат.
Лекцијата дека автократските режими можат да бидат поразени на избори со паметна стратегија изгледа охрабрувачка. Но, Виктор Орбан падна, и покрај сите заштитни мерки, првенствено поради убиствената комбинација од лошиот живот на луѓето и ужасната корупција на неговата влада. Унгарија со години има лоши економски индикатори. Минатата година беше најсиромашната членка на ЕУ во однос на приходот по глава на жител. Трошоците за живот експлодираат. Какви се сликите од Унгарците кои во последно време доаѓаат во Хрватска да купуваат? Поради антиукраинските ставови на Орбан, пристапот на Унгарија до европските фондови е исто така замрзнат. Така, 18 милијарди евра останаа недостапни за неа, кои премиерот Унгарец, кој сè уште не положил заклетва, треба да ги деблокира со итно корегирање на односите со Украина. Друга причина за падот на Орбан е неговата нелиберална демократија, уништена од автократски напади. Упориштето на новата глобална екстремистичка христијанска десница во Европа и САД. Блиску до полудениот руски цар Путин и лудиот американски претседател Трамп, со европски вредности во бајките на Пленковиќ за растот на стандардите.
Многу од отстапувањата и перверзиите што ги пресуди владата на Виктор Орбан може да се видат и во Хрватска. Корупцијата е сеприсутна, од министерски канцеларии до спортски клубови, грабежи од епски размери, социјалното незадоволство е огромно. Протестот на синдикатите во саботата за повисоки плати и пензии убедливо ја негира бајката на премиерот Пленковиќ за зголемување на стандардот. Цените на храната и домувањето се европски, платите не се ни блиску до просекот на ЕУ. Речиси две третини од вработените работат за минимална плата или приближно толку. Пензионерите талкаат на дното на Европа. Урбанизацијата на Хрватска и лизгањето кон автократија сега често се споменуваат во Европа. Хрватскиот омбудсман и важни меѓународни организации се повикуваат на нив во своите извештаи. Владејачката партија, исто како и во Унгарија, јаваше врз судството и инспекторатите, универзитетите и театрите, болниците, медиумите и граѓанското општество. Наместо државата, функционираат капиталистите на ХДЗ и разни партнерства и клиентелистички групи. Владата се спојува со ревизионистичкиот национализам на проусташки инспирации.
Додека Унгарија најавува дека функцијата премиер ќе биде ограничена на два последователни мандати, хрватскиот премиер не гледа ништо проблематично во својата намера да бара четврти мандат во Бански двори на следните избори. Но, ништо од тоа не ги загрижува бриселските лидери. За разлика од Унгарија, на која не ѝ беа простени вакви ужаси. Можеби затоа што во Хрватска лизгањата од демократијата сè уште не се толку драстични и тврдоглави. Или затоа што премиерот Пленковиќ е вљубен во европските лидери. Тој не е во војна со нив поради неговиот став кон Украина и Русија, како Виктор Орбан. Во овој поглед, тој е во европскиот регистар. Значи, тие не му ја виткаат раката поради стампедото на корупцијата, ниту поради потиснувањето на демократските стандарди. Без оглед на неговите автократски малформации, тие никогаш не му ја одбија својата поддршка. Што најверојатно ќе се покаже на следните избори.
Во Унгарија, прашањето сега е дали орбанизмот може да биде поразен по Виктор Орбан. Прашање слично на она што се појави во Полска пред нешто повеќе од две години по формирањето на централно-десничарската влада на премиерот Доналд Туск. Неговите претходници од ултраконзервативната партија „Право и правда“ ја напуштија земјата приближно во состојбата во која е Унгарија денес. Не само целосно поврзани со своите вработени, туку и заробени од шума од закони и прописи што ја отежнуваат или оневозможуваат реконструкцијата на институциите на либералната демократија. Механизмите вградени во системот ефикасно ги спречуваат новоизбраните да ја преземат и консумираат власта. Полската напредна интелигенција предупреди дека нивниот уставен поредок станува „плен на варварите“. Постизборното освојување на власта се покажа како исто толку тешко како и она на изборите.
Германскиот „Шпигел“ во тоа време напиша дека Полска се соочува со тешка дилема дали драматично уништениот демократски поредок може да се консолидира со демократски средства.
ХДЗ владее со Хрватска од деведесеттите години, со две кратки, четиригодишни паузи. За време на кои коалициската влада на СДП во тоа време никогаш не успеа целосно да ја преземе контролата врз земјата. Во двата наврати ХДЗ ќе ѝ се спротивстави со неинституционални, улични средства.
Сè уште нема конечен одговор на тоа прашање. Полскиот Туск сè уште се бори со структурата што ПиС успеа да ја создаде во осумте години од своето владеење. Виктор Орбан го правеше тоа двојно подолго. 16 години во едно парче. ХДЗ владее со Хрватска од деведесеттите години, со две кратки, четиригодишни паузи. За време на кои коалициската влада на СДП во тоа време никогаш не успеа целосно да ја преземе контролата врз земјата. Во двата наврати ХДЗ ќе ѝ се спротивстави со вонинституционални, улични средства, ангажирајќи ги своите предаторски групи. По 2000 година, владата на Ивица Рачан беше нападната од пучистички антихашки толпи. Десничарски собири каде што легитимно избраната влада на левицата се обидува да биде соборена со обвинувања дека е непатриотска, непопуларна и предавничка. Десет години подоцна, по 2011 година, ќе има шаторски протести против владејачкото мнозинство на Зоран Милановиќ. Плински боци и политички екстремизам. Во двата случаи, ХДЗ ја држеше Хрватска во еден вид вонредна состојба. Која траеше сè додека не успеаја да се вратат на власт. Задачата што ќе треба да ја извршат некои идни наследници на Андреј Пленковиќ е веројатно исто толку тешка како онаа што треба да ја изврши Петер Маѓар во Унгарија.
БАКНЕЖ СО ПОДРИГНУВАЊЕ Андреј Пленковиќ свечено, пред камерите, на прославата на важната годишнина од неговата партија во Меѓумурската жупанија, ја пречека Бошка Бан во редовите на ХДЗ. Тој лично ѝ предаде партиска книшка на жена која е позната во јавноста како пребегната од СДП и се бакна срдечно со неа. Ги замоли своите партиски другари за силен аплауз за неговото аквизиција. Всушност, сакаше да покаже дека нејзиното кандидирање за ХДЗ го смета за голема добивка.
Бошка Бан не е баш гласно политичко име. Таа стана парламентарен претставник благодарение на мудрата кадровска политика на лидерите на СДП. Таа самата успеа да добие помалку од 300 преференцијални гласови на изборите. Да не одлучи неодамна да го поддржи парламентарното мнозинство на ХДЗ, па дури и да му се придружи, веројатно ќе останеше сосема непозната за јавноста. Откако јавно се покани на кафе со премиерот Пленковиќ, размената беше затворена. Но, улогата на симбол за амбициите на г-ѓа Бан беше премногу скромна. Таа самата го иницираше нејзиното приклучување кон ХДЗ. Таа има силни причини за таквата одлука – како членка на партијата, може да смета дека ќе биде згрижена дури и по завршувањето на нејзиниот пратенички мандат, без тоа, самата таа станува ирелевантна кога тој ќе истече.
Но, која е причината за возбудата на Пленковиќ поради нејзиниот трансфер во неговата партија? ХДЗ порано свечено примаше интелектуални достоинственици или спортски и забавни ѕвезди, луѓе кои значат нешто за јавноста. Сега тој слави поради доаѓањето на целосни маргиналци кои не можат да помогнат на угледот на партијата. Приклучувањето кон г-ѓа Бан сигурно нема да го зголеми рејтингот на ХДЗ. Може само да го зголеми згрозувањето. Бидејќи дотичната личност стана симбол на грда политичка трговија и измама на сопствените гласачи со нејзиното политичко пребришување. Симбол на политички и човечки неморал.
Аплаузот и бакнежите со кои лидерите на ХДЗ ја почестија не им се допаднаа ниту на многу членови на партијата. Особено на оние кои се во ХДЗ од одредени убедувања. Тој дел од владејачката партија е доста разочаран од изборот на Пленковиќ. Церемонијален прием на луѓе кои јавно се компромитираа како надлетувања. Што не може да биде извор на гордост за никого, дури ни за ХДЗ, туку е причина за непријатност и срам. Со ваквите одлуки, целата партија се профилира како еден вид политичка депонија. Или целата смисла на прегратката на Андреј Пленковиќ со Бошка Бан треба да се бара на другата страна: нејзиното доаѓање нема да и користи на ХДЗ, но би можело да им наштети на оние од кои таа пребегна. Иако не го зголемува угледот на владејачката партија, нејзиното бегство веќе се покажува како залак за кредибилитетот на СДП. Го еродира кредибилитетот на партијата што е способна да произведе такви проблематични и бескрупулозни кадри. До следните избори, ХДЗ има за цел да ја убеди Хрватска дека опозицијата не е ниту подобра ниту почесна. Тоа ќе биде доволно за да ги обесхрабри гласачите на СДП, така што разочараните воопшто нема да излезат на гласачки места. Бошка Бан служи за ширење апатија и резигнација кај левицата. Тоа е нејзината функција.
(nacional.hr)
