Се добива впечаток дека учеството на Вјоса Османи на првиот состанок на Мировниот комитет, кој го основа американскиот претседател Доналд Трамп како еден вид пандан на Обединетите нации, само дополнително го продлабочи јазот меѓу неа и Курти
МИЛОШ МИЉКОВИЌ
Косово ќе оди на парламентарни избори по трет пат за една година, иако Аљбин Курти со своето Самоопределување постигна мнозинство на неодамна завршеното гласање во собранието. Нешто повеќе од два месеци подоцна, решен по секоја цена да ја спречи Вјоса Османи да биде реизбрана за претседател, Аљбин Курти закажа уште едни избори.
Претседателот на Косово се избира во собранието во три круга гласање. За гласањето да биде регуларно, во првите два круга треба да гласаат најмалку осумдесет пратеници, додека во третиот е доволно 61 од нив да гласаат. Аљбин Курти не сакаше да го објави името на кандидатот до последен момент, што беше јасен навестување дека работите не функционираат како порано во односите со Османи. Аљбин Курти го кандидираше за министерот за надворешни работи Глауко Коњуфца, а опозицијата потоа одлучи да ја бојкотира работата на парламентот. На крајот, во собранието во Приштина немаше кворум за одржување на седницата, па Османи, како актуелен претседател, го распушти парламентот, со што се создадоа услови за распишување нови вонредни парламентарни избори.
Претседателот на Косово се избира во собранието во три круга гласање. За гласањето да биде регуларно, во првите два круга треба да гласаат најмалку осумдесет пратеници, додека во третиот е доволно 61 од нив да гласаат. Аљбин Курти не сакаше да го објави името на кандидатот до последен момент, што беше јасен навестување дека работите не функционираат како порано во односот со Османи. Аљбин Курти се кандидираше за министер за надворешни работи Глауко Коњуфца, а опозицијата потоа одлучи да ја бојкотира работата на парламентот. На крајот, во приштинското собрание немаше кворум за одржување на седницата, па Османи, како актуелен претседател, го распушти парламентот, со што се создадоа услови за распишување нови вонредни парламентарни избори.
Според Аљбин Курти, одлуката на претседателот на Косово е неуставна, бидејќи Османи го потпиша указот за распуштање на собранието и покрај барањето на владејачката партија до Уставниот суд да го продолжи рокот за избор на претседател за шеесет дена.
Патот на Вјоса Османи од сојузник на Аљбин Курти до политички противник најверојатно не е одреден од конкретните потези на претседателот на Косово, туку од неуморната амбиција на лидерот на десничарското Самоопределување практично да ги преземе сите лостови на моќ во институциите во Приштина преку кандидат кого може целосно да го контролира.
Се добива впечаток дека учеството на Вјоса Османи на првиот состанок на Мировниот комитет, кој го основа американскиот претседател Доналд Трамп како еден вид пандан на Обединетите нации, само дополнително го продлабочи јазот меѓу неа и Курти. Можно е кај Курти да преовладувал стравот дека Османи, со зајакнување на својата меѓународна позиција и видливост, може да ја зајакне сопствената улога на внатрешен план, а дека преку главниот спонзор на таканаречената независност на Косово – САД, таа може да ја спречи неговата идеја да стане единствен и апсолутен господар во Косово.
Курти брза да ги заземе сите позиции на власт во Приштина пред пресудата да биде изречена пред Специјализираниот совет во Хаг, каде што на водачите на Ослободителна војска на Косово – Хашим Тачи, Кадри Весељи, Реџеп Сељими и Јакуп Красниќи – им се суди за воени злосторства. Лидерот на Самоопределување е свесен дека евентуалното ослободување на еден од споменатите четворица и последователното враќање во Приштина би можеле да го преуредат сегашниот баланс на моќ на политичката сцена на Косово.
Миодраг Маринковиќ, основач и директор на Центарот за афирмативни социјални акции (CASA) од Косовска Митровица, за НИН изјави дека Косово повторно, по трет пат во последната година, ќе одржи парламентарни избори. Според него, некои аналитичари го објаснуваат ова со лошо дефиниран изборен систем кој бара високо ниво на политички консензус при изборот на претседател.
Сепак, Маринковиќ смета дека во политичката реалност, главната причина за реизбор е аспирацијата на Аљбин Курти кон целосна концентрација на моќ. Нашиот соговорник наведува дека ова е едноставно политичкиот „модус операнди“ на Курти и неговото движење, чии аспирации одат подалеку од сегашното управување со Владата и влегуваат во зоната на поширок национален проект.
„Курти многу отворено навести за ова во февруари 2025 година кога зборуваше за таканаречената „трета република“, односно идејата за политичка реорганизација што би подразбирала обединување со Албанија и отстранување на афирмативните права на српската заедница што претставуваат пречка на патот. Еден од средните чекори во таа насока е воспоставување целосна контрола врз политичкиот живот во Косово. Во таков поглед на нештата, дури и личност како Вјоса Османи не е прифатлива за поделба на власта, и покрај фактот дека нејзините политички ориентации, а особено ставот кон српската заедница, се во голема мера идентични со оние на Курти. Со политичка личност како Аљбин Курти, тенденцијата кон концентрација на моќ е очигледно толку силна што дури и минималните компромиси стануваат неприфатливи“, анализира Маринковиќ.
Според него, Османи, од друга страна, е политичка фигура која има одредено влијание врз национално ориентираното гласачко тело, токму она на кое Курти смета во најголема мера. Маринковиќ предвидува дека поради ова, одбивањето на Самоопределување да ја поддржи речиси сигурно ќе има одредени последици врз изборниот резултат на Курти, особено ако Османи во меѓувреме политички се позиционира со една од опозициските партии на претстојните избори.
„Постојат неколку други фактори кои можат да претставуваат ризик за Аљбин Курти. Еден од нив е времето на изборите во дел од годината кога значителен дел од дијаспората не е на Косово, што традиционално влијае на излезноста и структурата на гласачкото тело. Вториот е евентуалното завршување на судењето на Хашим Тачи во Хаг, кое, доколку резултира со негово ослободување, би можело да даде силен политички импулс на опозициската ДПК. Поради сето ова, трезната политичка анализа би рекла дека Курти не требало да си дозволи уште едни избори, бидејќи постојат реални шанси да постигне помал резултат од оној на декемвриските избори“, рече Маринковиќ.
„Националниот гнев и популизмот се централен дел од тој политички пристап и нема индикации дека ова ќе се промени дури и во овој изборен циклус. Затоа е реално да се очекуваат нови политички притисоци врз српската заедница. Овој пат, верувам дека еден од клучните инструменти ќе биде Законот за странци, чија ригидна примена би можела да доведе до функционирање на образовниот и здравствениот систем во српската заедница, дури и пред овие прашања формално да дојдат на дневен ред во рамките на процесот на дијалог во Брисел“, вели тој.
(nin.rs)
