Зголемување на даноците, расклопување на пренадуениот државен апарат, масовна пензиска реформа – владата на Илие Бологијан во Романија започна тешки реформи и ја плати политичката цена за тоа. Што е следно?
КЕНО ВЕРЗЕК
Романија за послдните 14 години имаше 11 редовни и 8 привремени премиери и 19 влади. На тој број се додава уште една влада што падна од власт мината недела. По 10 месеци, кабинетот на Илие Бологијан беше соборен со гласање за недоверба. Овој пат, сепак, не станува збор само за уште една парламентарна криза.
КРАЈ НА САНИТАРНИОТ КОРДОН ОКОЛУ КРАЈНАТА ДЕСНИЦА?
За прв пат, владата беше соборена со заедничко гласање помеѓу проевропската Социјалдемократска партија и крајнодесничарската и проруска Алијанса за обединување на Романците. Санитарниoт кордон против крајната десница, кој беше објавен минатата година од сите демократски партии, се распадна со сличен координиран потег. Иако социјалдемократите ја минимизираат ситуацијата, тоа би можело да го отвори патот за крајната десница да дојде на власт на нови избори.
Социјалдемократската партија беше дел од сегашната влада, но пред две недели ги повлече своите министри. Владата на Илие Бологијан беше избрана во јуни 2025 година со ветувања за сериозни реформи и под еден заеднички чадор – проевропска. Коалицијата помеѓу социјалдемократите, Националните либерали, Прогресивниот либерален сојуз „Спасете ја Романија“ и партијата на унгарското малцинство произлезе од тешката политичка криза во која западна земјата.
Во тоа време, Романија имаше два претседателски избори зад себе – едниот во ноември 2024 година, кој беше поништен поради странско мешање, и вториот во мај 2025 година, кога лидерот на крајната десница Георге Симион загуби со нешто повеќе од 46% од гласовите.
Новиот либерално-конзервативен претседател, Никусор Дан, повика на изградба на кордон околу крајната десница и на силна проевропска коалиција. Таквата коалиција беше создадена со идеја премиерот да биде на ротациона основа – две години ќе го избира Националната либерална партија, а следните две – Социјалдемократската партија.
БОЛОГИЈАНСКАТА ВЛАДА СПРОВЕДЕ ТЕШКИ РЕФОРМИ Владата ја презеде власта во кризна економска ситуација со дефицит од над девет проценти, забавување на економскиот раст, надуен државен и административен апарат и одложување на реформите во голем број сектори. Меѓу првите мерки на владата беа разни зголемувања на даноците, вклучително и ДДВ-то. Ова предизвика незадоволство кај голем дел од населението, но според анкетите, многу Романци ги прифатија мерките како неопходни.
Кабинетот започна голема реформа на државниот апарат, како и на пензискиот систем. Десетици илјади државни и општински службеници се отпуштени, а многу структури во институциите и државните компании се променети. Најконтроверзната реформа, која предизвика криза во коалицијата уште есента, беше укинувањето на пензиските привилегии во судството. Вработените во неа можеа да се пензионираат пред да наполнат 50 години и да уживаат пензии од над 5.000 евра, во некои случаи дури и 15.000. Просечната пензија во Романија е само 500-600 евра.
Социјалдемократите се изјаснија против реформските мерки. Оваа партија се смета за наследник на комунистичкиот период, кој денес често зазема десничарски популистички и националистички позиции. Многумина ја обвинуваат и за тешката економска состојба во земјата.
А СЕГА КАДЕ? Паднатиот премиер Болоѓан го опиша гласањето за недоверба на неговата влада како „лажно, цинично и вештачко“ и ги обвини социјалдемократите дека „играле улога на опозиција“ во владата од самиот почеток.
Заедничките акции на социјалдемократите и крајната десница предизвикуваат загриженост и во Европа, особено во редовите на Прогресивниот сојуз на социјалисти и демократи во Европскиот парламент.
Претседателот на Романија може да номинира нов кандидат за премиер и да му ја довери задачата за формирање влада. Доколку не биде одобрен од парламентот, постапката може да се повтори сè додека претседателот не одлучи да го распушти законодавниот дом, што не е должен да го стори. Некои од националните либерали бараат нова коалиција со социјалдемократите. Сепак, другите два коалициски партнери се против такво нешто. Крајната десница бара нови избори, на кои се надева дека ќе добие повеќе гласови.
Никушор Дан ја отфрли можноста за таков развој на настаните во кратката изјава во вторникот. Тој го опиша гласањето за недоверба како „демократска одлука“ и повика на смиреност. Земјата избра прозападен и проевропски консензус. Дан ја отфрли можноста за предвремени избори. Откако ќе завршат сите консултации, земјата „повторно ќе има прозападна влада“, рече тој.
