Доколку Владимир Путин добие прекин на огнот според неговите услови, ќе се соочи со нови предизвици
ЈОНА КЛИВ
Агентот набљудувал со недели, внимателно набљудувајќи ги движењата на руските патроли, слепите точки за надзор и нередовното пристигнување на товарните возови.
Лизгајќи се од сенките, тој поставил рачно изработени бомби на железничка пруга што се користи за носење оружје и залихи за московските трупи во источна Украина. „Бум, бум, бум“, слушнал додека исчезнувал во ноќта.
Раскажувајќи за својата неодамнешна мисија во окупираниот Донецк, цивилот што работел за украинскиот отпор изјавил за Телеграф: „Целта беше едноставна: да се наруши транспортот на таа рута. Направив сè за линијата едноставно да стане неупотреблива доволно долго за да се запре сообраќајот“.
Тој знае дека неговиот храбар чин не ја менува војната, но им обезбеди „малку дополнително време на нашите трупи од другата страна на фронтот“. Во комбинација со напорите на најмалку 2.000 други агенти кои работат за Атеш, проукраинска подземна мрежа на отпор, „сето тоа се собира“, рече 30-годишниот агент.
Неговото сведочење е редок поглед во опасните саботажни мисии што ги извршуваат мажи и жени зад непријателските линии за да ги попречат воените напори на Владимир Путин.
„Макиевка е мојот град. Знам кој каде шета, каде уличните светла не работат, каде кучињата лаат без причина и јас не се издвојувам“, додаде агентот. Токму поради ова – неговото интимно локално познавање – обичниот цивил стана толку вреден капитал на окупираната територија.
Тоа е „невидливиот непријател“ за кој Путин можеби не е подготвен ако Украина биде принудена да се откаже од земјата – вклучувајќи го можеби и остатокот од Донбас, според условите на мировниот договор што го промовира Доналд Трамп, претседателот на САД.
Атеш и неговите агенти со кои разговараше „Телеграф“ тврдеа дека прекинот на огнот нема да донесе мир, туку ќе означи нова фаза во војната во сенка што ја водат украинските движења на отпорот.
„Не сум војник, ниту херој“, рече првиот агент, но „ова е моја земја… и нема да дозволиме да го избришат делот од Украина што сè уште живее во луѓето овде“.
Атеш („оган“ на кримско татарски) ги шпионира руските воени движења и ја нарушува нивната логистика уште од неговото формирање во летото 2022 година во анектираниот Крим. Движењето брзо се прошири низ окупираната украинска територија и длабоко во Русија, инфилтрирајќи се во војската на Москва.
Герилската група, која соработува со украинското разузнавање и други мрежи на отпор, расте во големина и софистицираност како што војната се приближува кон четиригодишната граница, дозволувајќи ѝ да се насочува кон сè поважни цели.
Атеш го насочи своето внимание од набљудување и саботажа во мал обем кон таргетирање руски комуникациски кули, станици за електронско војување, воени товарни возови и нафтени депоа.
„Важно е затоа што нема една сфера на оваа војна, треба да дејствуваме и треба да победиме во секоја сфера, важно е да направиме сè што можеме“, изјави портпаролот на Атеш за The Telegraph.
Спроведувањето на нивните операции станува сè попредизвикувачко и поризично. Русија значително ги подобри своите напори против саботажа, зголемувајќи ги своите полициски и безбедносни сили за безмилосно да ги следат агентите на Атеш и другите саботери и воведе брутална клима на страв. Во 2024 година, Русија го означи Атеш за „терористичка организација“. Оние кои се осомничени дека работат за неа сега се соочуваат со затворска казна до 20 години.
„Но, ние стануваме повешти, поискусни и спроведуваме посложена саботажа – и успеваме“, рече портпаролот.
Иако сметките на групата не можат да бидат независно потврдени, резултатите се видливи – честопати снимани и брзо прикачени на нејзиниот Телеграм канал – во обид да се охрабрат повеќе да се приклучат. „Повеќето од нашите агенти нè наоѓаат“, додаде портпаролот.
Според извештајот од минатиот месец на „Armed Conflict Location & Event Data“, независен мониторинг на конфликти, Атеш учествувал во повеќе од половина од пријавените инциденти со саботажа во окупираните области во 2025 година. Во 2024 година, партизанската група ја донесе саботажната кампања во Русија, а 32 настани ѝ се припишуваат на групата во 2025 година.
Со притисокот на Белата куќа врз Киев да отстапи територија како дел од мировниот договор, на Русија би можела да ѝ се даде де факто контрола врз земјата што ја окупира, осудувајќи 1,5 милиони Украинци да живеат под неопределена окупација.
„Прекинот на огнот само ќе го промени нашиот фокус додека се подготвуваме за следната фаза од војната“, рече портпаролот.
„Сакам Украинците во окупираните територии да знаат дека ова не е засекогаш, окупацијата ќе биде запрена, но мора да се бориме… Не наседнувајте на оваа пропаганда и на овој режим. Останете со Украина“, додадоа тие.
Во меѓувреме, клучен фокус е регрутирање повеќе руски војници.
„Тие не се само војници по договор, туку од сите чинови, вклучително и ветерани, кои сакаат да ја запрат војната на Путин“, рече портпаролот на Атеш.
Поседувањето на сила во сенка во руските редови е од суштинско значење за работата на Атеш. Тие дигаат во воздух контролни пунктови, ги палат своите касарни и ровови и ја снабдуваат украинската војска со критични разузнавачки информации за да помогнат во нападите врз цели.
„Телеграф“ разговараше со висок војник кој служи во руските вооружени сили и дејствува како двоен агент за мрежата на отпорот.
Човекот, во средината на дваесеттите години, бил насилно мобилизиран, но брзо се искачил во редовите. Како одговор на ужасите што ги видел во борбите и злосторствата што ги видел извршени од неговите другари во окупираните населби, тој се приклучил на Атеш во пролетта 2024 година.
Оттогаш, шансите за преживување на фронтот стануваат сè помали, рече тој. „Битките стануваат сè пожестоки… Има големи загуби од двете страни – најголемите на руската страна“.
Неговите команданти „не го сметаат својот персонал за луѓе, туку само за потрошно месо“, рече тој.
Тој не сакаше да ги опише спецификите од страв да не биде идентификуван, но тврдеше дека неговата најризична мисија досега им помогнала на украинските трупи „да напредуваат пет километри напред“.
Доколку е вистина, тоа би означило значаен подвиг во сè постатична војна, каде што масовното распоредување беспилотни летала го прави движењето опасно.
На прашањето дали би продолжил да работи за Атеш доколку се потпише мировен договор, неговиот одговор беше отрезнувачки едноставен. „Секако, бидејќи мирот во Украина ќе биде привремен“, рече тој.
Трет агент на Атеш рече дека би била „фатална грешка“ од страна на Кремљ да верува дека окупираните земјишта на Украина едноставно ќе ѝ припаѓаат на Русија откако ќе се потпише договор.
23-годишниот Украинец рече: „Отпорот не е само за линијата на фронтот, туку за срцата на луѓето. Ако окупацијата продолжи, бесот едноставно ќе се продлабочи во корените.“
Атеш, иако претставува еден од столбовите на украинскиот вооружен отпор, е далеку од сам. Постојат бројни други групи, вклучувајќи го и Народниот отпор на Украина, организација-чадор што работи низ целиот исток од земјата и Бердјанската партизанска армија, која е активна во јужниот Запорожје.
Исто така, постојат невооружени групи на граѓански отпор, кои користат други методи за подигнување на моралот во окупираните градови и дестабилизирање и заплашување на руските власти.
Но, војската на Киев го предводи главниот извор на отпор на окупираните територии, поставувајќи ги своите корени во 2014 година кога Москва нелегално го анектираше Крим и ја започна својата инвазија на истокот на Украина.
Во 2021 година, формално беше формирана во единица, Рух Опору (Движење на отпорот), како дел од украинските Специјални оперативни сили, за координирање на обуката, снабдувањето и финансирањето на партизанските групи, како и спроведување на сопствени обемни операции, вклучително и атентат врз високи руски функционери и генерали.
„Сигурен сум дека мрежата ќе расте. Колку повеќе се обидуваат да ги свртат завртките, толку посилна ќе биде реакцијата. Веќе научивме како да живееме во сенка; ги знаеме нивните слаби точки“, рече третиот агент.
Тој работи за Атеш повеќе од една година во делумно окупираниот регион Херсон во јужна Украина и секој ден го опишува како „тест на издржливост“. Стравот од фаќање е речиси парализирачки, рече тој, но „чувството дека си на вистинската страна од историјата е посилно од кој било страв“.
Како и другите интервјуирани од Телеграф, тој не е обесхрабрен од преговорите што се водат во соби оддалечени илјадници милји од Украина.
„Прекинот на огнот само ќе ни даде време подобро да се подготвиме, да ги регрутираме оние кои претходно се двоумеа и да создадеме жив пекол за окупаторите на секое скалиште и на секој контролен пункт“, рече тој.
„Ќе станеме невидлива армија. Ќе го подготвиме теренот за моментот кога руската армија ќе прекрши каков било договор и повторно ќе нападне.
„Не чекаме мир – се подготвуваме за ослободување.“
(авторката е британска новинарка)
