Властите во Русија ги обврзуваат универзитетите во земјата да ги наведуваат студентите да потпишат договор за воена служба. Целта се главно млади луѓе со ниски оценки. DW истражуваше како се обидуваат да ги измамат
ЕВГЕНИЈ ДЈУК
Руските власти бараат од високообразовните институции во земјата да ги убедат студентите да се пријават за служба во руските „беспилотни трупи“. Главен акцент е ставен на оние млади луѓе кои, поради лоши оценки, се на работ да бидат исклучени од студиите. Им се ветува посебен договор за период од една година, во кој ќе служат далеку од фронтовската линија (приближно 20 километри од неа), големи суми пари (околу 5 милиони рубли), како и бесплатно образование после службстс на соодветната високообразовна институција. Сепак, експертите и адвокатите тврдат дека ова е обид да се доведат во заблуда младите луѓе, кои потоа се наоѓаат принудени да потпишат договор на неопределено време, или во најлош случај, испратени на фронтот, каде што можат да го изгубат животот или да бидат сериозно повредени.
Според независниот проект Т-инваријант, агитацијата се спроведува во различни образовни институции, вклучително и педагошки универзитети кои не се поврзани со развој или употреба на беспилотни летала. Според публикацијата „Ехо“, најмалку 70 образовни институции низ цела Русија се вклучени во регрутирање студенти: 57 високообразовни институции и 13 средни стручни училишта во 23 региони на земјата, вклучително и во анектираниот Крим.
ПРИНУДЕНИ УНИВЕРЗИТЕТИ НА АГИТАЦИЈА Јури, предавач на еден од московските универзитети, за ДВ раскажа како раководителите на високообразовните институции биле повикани на состанок со рускиот вицепремиер Дмитриј Чернишенко, одговорен за образование и наука. Таму им била дадена задача да агитираат студенти да се запишат во воени единици за беспилотни системи. Ако на почетокот стануваше збор за агитација на големи технички универзитети и воени оддели, тогаш од јануари 2026 година кругот на студенти е значително проширен и од февруари студенти од различни специјалности, вклучително и девојки, веќе добиле известувања за регрутација, тврди изворот на ДВ.
„Според моите набљудувања, за секој универзитет е одредена квота – од 0,5% до 2% од вкупниот број студенти“, вели Јури. Според него, ако универзитетот не ги исполни овие услови, раководството може да се посомнева за нелојалност. „Во таков случај, ректорот или неговиот заменик ја ризикуваат својата позиција“, додава соговорникот на ДВ.
Тој исто така тврди дека уделот на незадоволителни оценки неодамна нагло се зголемил на универзитетот каде што предава. „Порано не беше вака. Студентите сега масовно не полагаат испити, бидејќи, сега ги испитуваат двајца наставници, а не еден, како порано“, објаснува Јури.
На студентите кои не ги полагаат испитите им се нуди алтернатива: или да потпишат договор со Министерството за одбрана и да служат во трупите со беспилотни системи, или да бидат повикани на задолжителна воена служба.
СТУДЕНТИТЕ СЕ НАВЕДУВААТ НА ЛАЖНИ ДОГОВОРИ Во пропагандните материјали се тврди дека студентите можат да потпишат едногодишен договор, а потоа да се вратат во својот цивилен живот. Сепак, раководителот на правниот оддел на „Движењето на приговорници на совеста“ Артем Клига тврди дека ова е направено спротивно на важечкото законодавство. Адвокатот го привлекува вниманието на фактот дека во Русија постојат два вида договори со Министерството за одбрана: договор за воена служба со времетраење од една до три години (член 38 од Законот за воена должност и воена служба) и доброволен договор според Законот за одбрана.
Додека доброволните договори обично ги потпишуваат руски државни службеници кои сакаат да бидат унапредени во службата поради нивното учество во војната, која Кремљ ја нарекува „специјална воена операција“, студентите се предмет на стандардниот договор, кој е практично неопределен – сè додека не се издаде декрет на претседателот на Руската Федерација за прекин на делумната мобилизација, нагласува Клига. Како пример, тој ги посочува и судските одлуки во кои се нагласува трајноста на договорите и неодамнешното интервју на пратеникот на Државната дума Андреј Картаполов, во кое тој призна дека студентите потпишуваат „целосен договор“. Тоа е, не станува збор за никаква посебна студентска програма, туку за обичен договор со Министерството за одбрана, заклучува Клига.
Законот, исто така, не дава никакви гаранции дека студентите нужно ќе служат во единиците со беспилотни летала. Конечната распределба се одвива дури откако студентот ќе го потпише договорот, вели адвокатот. „Ако сте потпишале и не ги исполнувате условите, тие нема да ви го откажат договорот за воена служба поради ова, туку едноставно ќе ве префрлат во друг род на армијата и на друга воена позиција – со посебна наредба од командантот“, објаснува Артем Клига.
ШТО МИСЛАТ СТУДЕНТИТЕ ЗА ОВА Во тематските студентски канали на Телеграм, корисниците се скептични во врска со ветувањата на руските власти. „Не би им верувал на момците кои велат дека ова е специфичен род на армијата. Тие не сносат никаква одговорност ако некој е префрлен во друга борбена единица“, пишува еден од корисниците. Друг се сеќава на приказната за двајца оператори на беспилотни летала со повикувачки знаци „Гудвин“ (Сергеј Грицај) и „Ернест“ (Дмитриј Лисаковски), чија единица беше распуштена поради конфликт со командата, а двајцата завршија на фронтот, каде што брзо ги загубија животите.
Јури, исто така, повикува да не се верува на пропагандните летоци и забележува дека девојките се регрутираат и по договор: „Веројатно ќе бидат испратени како медицински сестри“, вели тој.
Понекогаш ветувањата дадени на студентите не одговараат на она што се случува откако ќе се потпише договорот. Проектот за човекови права „Исчезнување“ ги цитира сведоштвата на студенти од колеџот Петровски кои потпишале договор со руското Министерство за одбрана. Тие рекоа дека им било ветено дека ќе служат во воено претпријатие во Санкт Петербург и ќе работат со опрема, но брзо им било кажано дека се испраќаат на фронтот како оператори на беспилотни летала.
Друго лице, со кое ДВ претходно разговараше, потпишало договор со војската за да служи во штабот, но било испратено да служи во инженерските трупи – во единица за деминирање. На почетокот на оваа година, се дозна дека починал во Харковскиот регион.
Јури вели дека досега не знае за потпишани договори со студенти на неговиот универзитет. Сепак, се плаши дека малку студенти размислуваат за можните последици. Некои сами доаѓаат до заклучок дека никаква сума пари не може да ве обесштети ако станете инвалид или загинете. Затоа Јури се обидува индиректно да ги предупреди кандидатите. Тој претпоставува дека форматот на кампањата наскоро може да се промени – да се започне индивидуално разговор со студентите за да се убедат да потпишат договор. „Универзитетите се претвораат во касарни. Мојата хуманистичка визија не ми дозволува да ги испраќам моите студенти таму“, вели Јури за ДВ.
