Комесарот за одбрана на ЕУ, Андриус Кубилиус, се согласи со ставот на данската премиерка Мета Фредериксен дека военото прземање на островот од страна на САД ќе го растури НАТО пактот
Претседателот на САД, Доналд Трамп, сака Гренланд да стане дел од територијата на САД, што ги зголеми глобалните тензии во последните недели. Огромниот остров е автономен дел од Данска, членка на НАТО, а Трамп тврди дека на САД им е потребен за сопствена безбедност. Покрај тоа, американскиот лидер рече дека Вашингтон мора да го поседува за да спречи да не биде островот преземен од Русија и Кина. Американското воено присуство таму, додаде тој, не е доволно за да ги спречи Москва и Пекинг.
Американското воено преземање на Гренланд би значело крај на НАТО, рече комесарот за одбрана на ЕУ, Андриус Кубилиус, повторувајќи го ставот на данската премиерка Мете Фредериксен. „Се согласувам со данскиот премиер дека тоа ќе биде крај на НАТО, но исто така ќе биде многу, многу негативно меѓу луѓето“, рече Кубилиус. Како што истакнува „Политико“, зборовите на Кубилиус се првпат висок функционер на ЕУ јавно да ја поддржи нејзината позиција, иако дипломатите на ЕУ приватно се согласуваат со неа.
„Исто така, ќе разјаснам дека ако САД одлучат воено да нападнат друга членка на НАТО, тогаш сè запира, вклучително и НАТО, а со тоа и безбедноста што е воспоставена од крајот на Втората светска војна“, рече Фредериксен на 5 јануари. Нејзината изјава, сепак, е спротивна на изјавата на генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, кој инсистира на тоа дека Алијансата не е во криза.
На почетокот на јануари, Трамп беше прашан дали стекнувањето на Гренланд му е поважно од зачувувањето на воениот сојуз. Тој не одговори директно на прашањето, но призна дека неговата администрација можеби ќе мора да избере помеѓу двете. Дипломатите на ЕУ генерално не веруваат дека САД ќе употребат воена сила за да го преземат Гренланд, но се согласија дека дека одбраната би добила нешто симболично преку зголемено европско воено присуство.
Во понеделник, долгогодишниот дипломат, коментатор и уредник Мирко Галиќ ги коментираше најновите изјави на американскиот претседател Доналд Трамп.
„Столбовите на меѓународниот поредок се срушени, меѓународниот поредок се потпира на сила, не на самоволие. Долго време сум во јавниот простор и никогаш не сум доживеал толку многу самоволие и импровизација со кои се соочува светот денес“, изјави Галиќ за Н1.
ТРАМП ВНЕСЕ УШТЕ ПОГОЛЕМ ХАОС ВО ХАОСОТ „Доналд Трамп внесе уште поголем хаос во хаосот што го најде, така што светот од состојба на криза се претвори во состојба на хаос. Нема меѓународно право, ред или институции, сè се сруши, а во центарот на сè е Доналд Трамп кој сака да докаже дека е единствениот државник кој може да одреди што ќе се случи не само во САД, туку и во целиот свет.
Тој може, на пример, да го киднапира претседателот додека спие. Треба да бидеме будни, но тоа не е доволно за нас кои се плашиме каде ќе биде буден светот, туку оние кои можат да го променат светот треба да се разбудат, а тие се во своите соништа, мислат дека можат да го моделираат светот како што изгледа во нивната имагинација или самоволие“, рече Галиќ.
Тој додаде дека Кина можеби не чека Трамп да направи погрешен потег кон Гренланд за да добие оправдување да го врати Тајван, кој беше дел од Кина, додека Гренланд никогаш не беше дел од САД
„Трамп зборува за причините за националната безбедност и националните интереси, а размислува и за себе, за својата безбедност и интереси. Доколку на еден или друг начин го анектираше Гренланд, ќе го зголеми рејтингот на делот од американската јавност што аплаудира кога Мадуро е доведен, а кој исто така ќе аплаудира ако ја зголеми територијата на САД. Америка ќе добие свој Сибир. Нема никој да го запре ако самиот не се запре. И тој работи без сопирачки“, заклучи тој.
САКАЛ ТОА НЕКОЈ ИЛИ НЕ Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп постојано повторуваше дека САД треба да ја преземат контролата врз Гренланд, оправдувајќи го своето барање од „гледна точка на националната безбедност“ и предупредувајќи дека ќе „направи нешто“ во врска со територијата, „сакале или не“. Ова ги става ЕУ и НАТО во тешка позиција. Гренланд, во голема мера самоуправен дел од Данска, не е членка на блокот, но Данска е; додека арктичкиот остров е покриен со гаранциите на одбранбената алијанса преку членството на Данска.
Европските лидери силно го бранеа суверенитетот, територијалниот интегритет и правото на Гренланд и Данска да одлучуваат за прашања што ги засегаат, но сè уште нема јасна стратегија за тоа како да се одврати Трамп – или да се одговори ако тој направи потег, пишува Гардијан.
ДИПЛОМАТИЈАТА И БЕЗБЕДНОСТА НА АРКТИКОТ Државниот секретар на САД, Марко Рубио, треба да се сретне со министрите за надворешни работи на Данска и Гренланд во среда, но данскиот амбасадор во САД, Јеспер Мелер Серенсен, и претставникот на Гренланд, Јакоб Исбосетсен, веќе започнаа да лобираат кај американските пратеници.
Дипломатските напори делумно ќе бидат насочени кон решавање на безбедносните загрижености на САД, прво со нагласување дека постојниот договор за одбрана меѓу САД и Данска од 1951 година, ажуриран во 2004 година, веќе дозволува масовно проширување на американското воено присуство на островот, вклучително и нови бази.
Во пораката насочена директно кон републиканците надвор од кругот на Трамп во MAGA, тој исто така ќе нагласи дека, како што рече данската премиерка Мете Фредериксен, американскиот напад врз Гренланд, во кој една членка всушност би се свртила против друга, би значел „крај на НАТО“.
Поконкретно, амбасадорите на НАТО наводно минатата недела во Брисел се согласиле дека трансатлантската алијанса треба да преземе чекори за зголемување на воените трошоци во Арктикот со распоредување повеќе опрема и одржување повеќе и поголеми вежби за ублажување на безбедносните загрижености на САД.
ПРЕТЕРАНИ ТВРДЕЊА Иако тврдењата на Трамп дека Гренланд е „полн со кинески и руски бродови“ се очигледно претерани, дипломатите веруваат дека некаков координиран западен потег за зајакнување на надворешната безбедност на Гренланд би можел да биде најмалку болниот излез од кризата.
Официјалните претставници на ЕУ изјавија дека може да се моделира според Балтичкиот центар, операција на НАТО започната минатата година за обезбедување на инфраструктурата во Балтичкото Море, и Источниот центар, кој го прошири концептот за поширока заштита на источниот дел на Европа од беспилотни летала и други закани.
Во теорија, ЕУ, пазар од 450 милиони луѓе, има значителна економска моќ врз САД и може да се закани со одмазднички мерки, од затворање на американските воени бази во Европа до забрана за европски купувања на американски државни обврзници.
ТРГОВСКАТА БАЗУКА Најшироко истакнатата санкција е инструментот на ЕУ против принуда или „трговска базука“, кој ѝ дава на Европската комисија овластување да им забрани на американските стоки и услуги да влезат на пазарот на ЕУ, да применуваат тарифи, да ги поништуваат нивните права на интелектуална сопственост и да ги блокираат нивните инвестиции.
Но, тоа би барало од националните влади на блокот да се согласат со неговата употреба, што, не сакајќи да му нанесат економска штета на блокот и желни да ги задржат САД на страната околу Украина, се чини малку веројатно дека ќе го сторат дури и соочени со заканата на Трамп за трговски тарифи.
Европа се потпира на американските технолошки компании во секоја можна област, забележа Жан-Мари Гевено, поранешен висок функционер на ОН: „Без разлика дали станува збор за заштита на податоци, вештачка интелигенција или ажурирања на софтвер, вклучително и одбрана, Европа останува на милост и немилост на американската добра волја“.
Понатаму, за да биде ефективна секоја закана од економски санкции, Трамп би морал да верува дека е реална. И тоа, барем засега, очигледно не е случај.
Висок функционер на Белата куќа во минатиот понеделник ги опиша аспирациите на САД за контрола на Гренланд како „формален став на американската влада“, но ја отфрли можноста за воен конфликт околу арктичкиот остров.
Стивен Милер, заменик-шеф на кабинетот на американскиот претседател Доналд Трамп, рече дека „никој нема воено да се бори против САД околу иднината на Гренланд“ кога беше прашан од CNN дали Вашингтон би ја исклучил употребата на сила за да го заземе Гренланд.
Милер рече дека островот треба да биде дел од САД и додаде дека Трамп јасно го изразил својот став за ова прашање од почетокот на неговиот мандат пред речиси една година. Милер тврди дека САД, како водечка воена сила на НАТО, имаат потреба од контрола врз Гренланд за да го обезбедат арктичкиот регион.
Тој, исто така, го доведе во прашање суверенитетот на Данска над територијата, прашувајќи врз која правна основа Гренланд ѝ припаѓа на Данска и зошто островот треба да остане „данска колонија“.
Европска Унија.
Во саботата, Кејти Милер, сопругата на советникот на Трамп, Стивен Милер, објави на Твитер мапа на Гренланд во боите на американското знаме со описот „наскоро“. Европа е загрижена, Данска е на нозе.
Данска, нејзините нордиски соседи, Обединетото Кралство, Германија и Европската Унија ги отфрлија тврдењата на САД во понеделник, а данската премиерка Мете Фредериксен рече дека заканите на Трамп треба да се сфатат сериозно.
Фредериксен рече дека „сè ќе престане“ ако САД одлучат да нападнат членка на НАТО.
