САША ИЛИЌ
Добрата работа што ја покажа психолошкиот експеримент е всушност фактот дека дури и кога дамката од мастило ќе се отстрани пред нашите очи, Југославија сè уште постои, некаде длабоко во нас
Оваа титула е еден вид Роршахов тест. Ако го стават пред набљудувач од овие краишта или од Европа, тој ќе реагира бурно. Очигледно, кај набљудувачот се активираат длабоки психолошки процеси, па тој почнува да препознава некои облици, по начинот на кој ја гребе масата со ноктите, ги удира прстите, се сеќава на некои епизоди од семејниот живот или, на пример, само плука и пее, моја Југославија! Само кандидатурата на песна со сличен наслов за Евровизија (PZE 2026) предизвика бројни коментари од Косово до Балтичките земји, со епицентар, се разбира, во Белград.
Како што објавија германските медиуми, кандидатурата на песната на поп-уметницата Зејна Муркиќ под инкриминираниот наслов Југославија веднаш предизвика проекции за „балкански кавги“, ендемска катастрофа што би можела да го загрози натпреварот во Виена, каде што настапот на Израел на Евровизискиот натпревар не е проблем, но балканското „пеење од златното грло“ би можело да претставува сериозен предизвик за Европската радиодифузна унија. Зошто? Па, поради политиката, бидејќи пеењето за Југославија за многумина изгледа неподносливо.
Песната „Југославија“, иако зборува за љубовта, беше оценета од дел од медиумите како политички неприфатлива содржина. Зошто? Најлесниот одговор е да се побара во „Вечерњи новости“, кој, како и „Политика“, не ги потпишува своите статии, туку објавува широки анализи напишани во „Агитпроп“ на Српската напредна партија.
На крајот на краиштата, сето тоа беше прекрасно демонстрирано на Берлиналето, каде што претседателот на жирито, прославениот режисер Вим Вендерс, објасни дека „филмските уметници мора да се држат подалеку од политиката“ откако некои новинари прашаа за Газа. Овој вид став некако би можел да се разбере ако станува збор за друг фестивал, на пример фестивалот на флејта во Прислоница, но тешко е прифатлив на Берлиналето, докажан фестивал на ангажирана филмска уметност. Како се појави нов феномен како што е „Тивка уметност“, дури и во жирито на реномиран и либертаријански фестивал? Дали е тоа цензура, или самоцензура, како сестра на лагите, како што ја гледаше Данило Киш?
Песната „Југославија“, иако зборува за љубовта, беше оценета од дел од медиумите како политички неприфатлива содржина. Зошто? Најлесниот одговор е да се побара во „Вечерњи новости“, кој, како и „Политика“, не ги потпишува своите статии, туку објавува широки анализи напишани во „Агитпроп“ на Српската напредна партија. Тука се генерираат најмрачните ставови за Југославија како невиден напад врз српскиот идентитет. Ако погледнете низ домашните медиуми, ќе добиете цела низа такви реакции, од радикални до оние што можат да се слушнат на режимскиот „Евроњуз“, чии коментатори се кријат зад пословичната објективност и шпекулации за југословенската контроверзност. Бојкотирачите на наградата НИН порано кажуваа слични глупости, потпирајќи се на идеологијата на Шешељ.
Југославија, сепак, не помина, го пропушти патот до Виена, можеби поради наметнатата контроверзност, а можеби и поради реакцијата на публиката на тестот Роршах. Секако, квотите за обложување и гневот на таблоидите може да бидат предизвикани и од поддршката што пејачот Зејн им ја даде на студентите во текот на јануари минатата година. Добро е познато дека вакви работи не се простуваат во Србија денес, исто како што поддршката за Палестина не се простува во Холивуд. Затоа актерки како Сузан Сарандон можат да најдат работа само во дебитантски филмски проекти во Италија, а пејачи како Зејн можат да гледаат на семафорите со неверица. Но, добрата работа што ја покажа овој психолошки експеримент е всушност фактот дека дури и кога дамката од мастило ќе се отстрани пред нашите очи, Југославија сè уште постои, некаде длабоко во нас. И секој пат предизвикува бура од емоции што еден ден би можеле да се прелеат во енергијата на солидарност и поддршка, исто како што покажуваат протестите на Генерацијата З низ целиот екс-Ју простор: Југославија, тоа сме ти и јас! Сè друго е политички спин и контроверзии.
(Авторот е колумнист во белградски „Радар“))
