Професорката Алис Дагнис од Универзитетот во Пенсилванија зборуваше за N1 за политичките импликации од објавувањето документи за сексуален предатор и какви последици ќе има тоа врз американската политика
N1: Г-дин Трамп рече дека неговото име не е споменато во тие документи, дека не направил ништо лошо и дека случајот е затворен. Дали ова значи дека оваа приказна сега е завршена или само што започнува кога станува збор за нејзините последици врз американската политика?
– Мислам, со сето должно почитување кон претседателот Трамп, тој е во право за две од три работи. Прво, тој е споменат во документите. Токму добивме уште едно објавување од неколку милиони е-пораки, документи, фотографии и видеа. Неговото име се појавува над 3.000 пати. Значи, тоа не е вистина.
Дали е виновен за нешто е сосема друго прашање. Ова е огромна, огромна приказна, бидејќи е исклучително широка и обемна. Вклучува голем број луѓе, не само од Соединетите Американски Држави, туку и од други земји. Повеќето од вклучените мажи се многу богати и моќни, што ја прави оваа приказна исклучително привлечна за публиката.
Претседателот Трамп можеби сака оваа тема да исчезне. Министерството за правда соопшти дека објавило сè што планира да објави, но оваа приказна нема да исчезне. А фактот дека луѓето лажат за тоа само привлекува поголемо внимание.
Ова е ужасна приказна за човек кој злоупотребувал млади девојки, деца и други мажи кои учествувале во тоа. Проблемот е што не сите од нив директно ги злоупотребувале девојките, но ако сте биле во близина на нешто од тоа, широко се верува дека сигурно сте знаеле дека се случува нешто чудно. И фактот дека никој не направил ништо е само по себе кривично дело, покрај сите други ужасни злосторства што се случиле.“
N1: Многумина од нив останале во контакт со Епштајн дури и по неговата пресуда во 2008 година, сè додека не бил повторно уапсен. Тоа многу кажува за нив.
– Добро, многу кажува. Можеби имало некакво „веродостојно негирање“ во 1990-тите, но дури и тоа е сомнително. По неговото апсење и пресуда, никој нема никакво оправдување. Сите знаеле точно што правел и каков човек бил, но сепак продолжиле да се дружат со него. Тоа е длабоко проблематично и многу вознемирувачко.
N1: Што ни кажува овој случај за јавноста, за Министерството за правда, улогата на Конгресот, судскиот систем и целиот институционален поредок во САД?
– Едно е да се биде циничен кон владата, а сосема друго кога државните институции очигледно ги кријат фактите и намерно се обидуваат да ја доведат јавноста во заблуда. И токму тоа е впечатокот што се создава сега. На почетокот ова беше скандал кај десницата – многу републиканци веруваа дека случајот ќе ги вмеша исклучиво Бил Клинтон и демократите. Тоа очигледно е лажно. Ова е непартиска, срамна и морничава приказна и не може да се сведе на партиска поделба.
Сега кога републиканците се на власт, тие се обидоа да го искористат овој случај против демократите. Но, кога ќе ги отворите досиејата и ќе видите колку мажи се вклучени, од кои многу се републиканци, вклучувајќи го и Доналд Трамп, станува јасно дека ова оди подалеку од обична политичка пресметка.
Прашањето е: што правиме сега како земја? Бидејќи довербата во институциите е сериозно нарушена. Постои оправдана и силна желба да се спроведе правда. А кога не им верувате на институциите на правдата, се поставува прашањето – што следно?
N1: Дали затоа досега не видовме силен двопартиски бес?
– Постои огромно негодување за тоа што им се случи на жените. Тоа е опипливо и реално. Исто така, постои силен гнев кон државните актери кои се обидуваат да ја турнат оваа приказна настрана. Начинот на кој се водеше случајот сериозно ја оштети популарноста на Трамп, но и позицијата на конгресмените кои велат дека „нема што да се види“ и дека можеме да продолжиме понатаму.
Многу избрани функционери ќе бидат погодени од ова – ако не затоа што учествувале, тогаш затоа што не се фокусирале на најважното нешто: трагедијата на стотици млади жени. Ова не беше едно обвинение. Ова е огромна приказна.
N1: Дали јавноста го гледа ова како некаков вид имунитет за политичките елити, не само во САД, туку и низ целиот свет?
– Да, тоа се вклопува во старата идеја дека луѓето на врвот на бизнисот и владата се корумпирани. Всушност, тоа обично не е случај. Во демократските земји низ целиот свет, иако не се согласувам со сите политичари, верувам дека повеќето од нив искрено работат за своите избирачи. Но, овој случај ја разбива таа перцепција и ја остава јавноста да се чувствува измамена.
Ова е исклучително опасно, бидејќи ни требаат институции на кои им веруваме и избрани функционери на кои можеме да им веруваме.
Претседателот Трамп има база на поддршка од околу 32 проценти од Американците. Тие веројатно никогаш нема да поверуваат дека направил нешто погрешно. Но, 32 проценти не се мнозинство. Поголемиот дел од јавноста сака јасни одговори и одговорност. Колку помалку ќе бидат, толку подлабоко ќе биде сомневањето – не само во САД, туку и низ целиот свет.
N1: Видовме дека Трамп влијаел врз правосудниот систем во САД. Многумина тврдат дека дури и да имало посериозни докази против него, Министерството за правда немало да дејствува.
– Мислам дека тоа е фер проценка. Тој ги политизираше институциите што досега беа независни и со тоа сериозно ја поткопа довербата во државата. Сееше сомнеж не само кај своите поддржувачи, туку и кај опозицијата.
Тоа го поткопува она што го нарекуваме политичка ефикасност – верувањето дека политичкиот систем ги слуша и одговара на потребите на граѓаните. Тоа е исклучително опасен пат.
N1: Многу земји ги гледаа САД како модел на демократија, но денес има „мали Трампови“ низ целиот свет кои го прават истото. Што кажува тоа за другите демократии?
– Тоа е сосема оправдано прашање. Влијанието и авторитетот на САД како лидер на демократијата значително ослабнаа. Можеме да го видиме ова во изјавите на функционерите од други земји. Нашиот демократски рејтинг падна. Светот денес изгледа сосема поинаку отколку пред една година, а камоли во споредба со светот во кој пораснав.
Последиците од повлекувањето на Америка од позицијата на морален авторитет ќе имаат долгорочни ефекти – со децении, можеби дури и со генерации.
