Она што се случи со компанијата „Оракл“ мината недела е следена и од други, помали компании од оваа сфера кои до вчера беа сметани за престижни и стабилни. Се работи ли за влез на вештачката интелигенција во овој бизнис. Очекувано?
Според првите, неофицијални проценки, компанијата „Оракл“ отпуштила околу 30.000 вработени испраќајќи им е-пошта – во шест часот наутро. Само во Индија, 12.000 луѓе ги загубиле своите работни места. CNN проценува дека масовните отпуштања во ИТ секторот се доказ дека вештачката интелигенција ги менува законите на современото работење
Американскиот технолошки гигант „Оракл“ започна еден од најголемите бранови отпуштања во својата историја, во кој беа вклучени десетици илјади вработени низ целиот свет кои беа информирани за губењето на своите работни места – преку е-пошта испратена во раните утрински часови, според светските агенции. Во пораката потпишана од „Оракл Лидерство“ се наведува дека нивната позиција е прекината „како дел од поширока организациска промена“ и дека денот кога ќе ја добијат е-поштата е воедно и нивниот последен работен ден.
Се наведува дека, во исто време, вработените биле информирани дека нивниот пристап до официјалните системи, е-пошта и документи наскоро ќе биде прекинат, додека правото на отпремнина зависи од потпишувањето на документите за раскинување на договорот.
Според сведоштвата на вработените и објавите на социјалните медиуми, отпуштањата погодија широк спектар на сектори – од услуги во облак и инженерство до продажба и операции.
Овој потег доаѓа во време кога „Оракл“ ги зголемува инвестициите во вештачка интелигенција и инфраструктура на центри за податоци, што аналитичарите го сметаат за клучна причина за реструктуирање и намалување на оперативните трошоци.
Иако компанијата официјално не коментираше за точниот број на отпуштања, проценките покажуваат дека ова би можело да претставува околу 18 проценти од вкупната работна сила, што го прави овој случај меѓу најголемите единечни бранови на отпуштања во технолошкиот сектор во последните години.
Масовните отпуштања во Oracle се дел од поширок тренд во технолошката индустрија, каде што компаниите истовремено намалуваат персонал и ги зголемуваат инвестициите во вештачка интелигенција, менувајќи ја структурата на пазарот на трудот и начинот на кој работат.
CNN: Вештачката интелигенција ги менува правилата на работењето
Во извештај за ова масовно отпуштање, CNN проценува дека вештачката интелигенција почнала да ги менува правилата на современото работење.
Големите технолошки компании брзо ги менуваат своите деловни стратегии, потпирајќи се сè повеќе на вештачката интелигенција (ВИ), што веќе води до намалување на бројот на вработени во одредени сектори. ВИ станува централна алатка за оптимизација на бизнисот, но и клучен фактор во реструктуирањето на работната сила, според CNN.
Во изминатите неколку месеци, голем број компании во таканаречениот „Голема технологија“ сектор започнаа бран отпуштања, паралелно со значително зголемување на инвестициите во инфраструктурата на ВИ и развојот на модели. Меѓу нив е и Oracle, кој во исто време масовно отпушта вработени, но и ги проширува своите можности во областа на вештачката интелигенција.
Сличен тренд забележува и компанијата „Блок“, која отпушти околу 4.000 работници, со образложение дека вештачката интелигенција им овозможува на помалите тимови да се справат со поголем обем на работа. Аналитичарите проценуваат дека ова е поширок модел во индустријата, каде што автоматизацијата и генеративната вештачка интелигенција стануваат замена за дел од административните, техничките и задачите на клиентите.
Во исто време, проценките покажуваат дека вкупните инвестиции во вештачката интелигенција ќе надминат 600 милијарди долари во 2026 година, што укажува на длабока трансформација на приоритетите во рамките на технолошкиот сектор – капиталот сè повеќе се насочува кон развој на алгоритми, центри за податоци и напредни чипови, додека трошоците за работна сила се намалуваат.
Сепак, останува отворено прашање дали компаниите ја користат вештачката интелигенција како вистински технолошки пробив или како оправдување за реструктуирање и намалување на трошоците. Критичарите предупредуваат дека забрзаната автоматизација би можела да доведе до зголемување на невработеноста, особено кај помладите и нискоквалификуваните работници, додека поддржувачите тврдат дека вештачката интелигенција ќе создаде нови, високо специјализирани работни места на долг рок.
Три ИТ компании отпуштија 500 луѓе во Белград за десет дена, а има индиции за нови отпуштања, изјавија за „Време“ пазарни експерти. Од каде доаѓаат овие масовни отпуштања и што можат да очекуваат работниците?
Најновите отпуштања во ИТ секторот не звучат како добар показател за оваа година и развојот на домашната ИТ индустрија, која дефинитивно е една од помоќните гранки на нашата економија ориентирани кон извоз со години.
Прво, италијанската „Лотоматика“, компанија за игри на среќа и спортско обложување, отпушти 348 вработени – за еден ден, во средината на работното време, така што софтверската компанија „Зендеск“ од САД отпушти 60 луѓе со план да ја затвори компанијата во Србија, а потоа си замина американската компанија за игри „Плејстудиос“, каде што работеа околу 100 луѓе.
„Постојат индиции дека уште неколку ИТ компании во Србија се подготвуваат да отпуштат дел од својата работна сила, а ова е првенствено дел од глобален бран и има неколку причини“, изјави за „Време“ Зоја Кукиќ, еден од основачите на „Стартит“. „Србија долго време не е ценовно конкурентна дестинација кога станува збор за платите на инженерите. Иако ова е индикатор дека индустријата се движи во вистинската насока, тоа влијае на донесувањето одлуки.“
Некои од странските компании се негативно погодени и од фактот дека српскиот систем е заглавен во корупција, па затоа често е многу тешко за оние кои не се „предаторски инвеститори“ да работат без да мора да му платат на некого, изјави за „Време“ Марио Рељановиќ, професор по трудово право.
Додава Кукиќ, седиштето на странските компании генерално ќе се стреми да ги задржи вработените во седиштето ако трошоците се слични, а ако фокусот е на намалување на трошоците – тогаш тие одлучуваат да отворат или прошират центри за развој каде што трошоците за работна сила се пониски.
„Развојот на вештачката интелигенција секако влијае на овие промени кога компаниите прават долгорочно планирање, но овие одлуки веројатно се донесуваат првенствено поради пазарните услови – очекувањето дека ќе се бара поголема профитабилност во наредниот период, а дел од тоа доаѓа со намалување на работната сила“, вели таа.
На глобално ниво, побарувачката за позиции за програмери е дури и во пораст, но она што е сигурно е дека видовите профили ќе се променат. Така, анализата на TrueUp.io, платформа која се занимава со вработување во ИТ, покажа дека бројот на отворени работни места во Америка е на највисоко ниво во последните три години.
„За да бидеме поотпорни како индустрија, треба да се фокусираме на брз одговор на трансформацијата на вештачката интелигенција“, додава Кукиќ. „Во овие компании, повеќето од нашите вработени се концентрираа на развивање на вештината за кодирање, а токму тоа сега е најзаменливо со вештачката интелигенција. Она што ќе се бара повеќе во иднина е суштинско разбирање на проблемот во кодот, систематско размислување за тоа како проблемот може да се реши од техничка страна.“
Вештачката интелигенција не бара плата и одмори, нема синдикат.
Најголемиот ефект на вештачката интелигенција е на помладите позиции, па во некои поедноставни области на ИТ веќе се зборува глобално за вештачката интелигенција што ги „брише“ позициите на почетно ниво.
„Србија со години го проширува ИТ, но прашањето е колку е подготвена за вештачката интелигенција“, изјави за Време Марио Рељановиќ, професор по трудово право. „Алгоритмите можат да ги заменат луѓето на тие едноставни работни места, а тие прават помалку грешки и не бараат плата, паузи и не се синдикализираат“.
Тој објаснува дека овој тренд не е нов, но дека ИТ сè уште не се справила со сопствената променливост и притисок. Во многу индустрии, како што е текстилната, фабриките не го намалуваат бројот на работници затоа што се поевтини од машините, додава Рељановиќ.
Сепак, на некои работодавци не им се допаѓа корупцијата
Одредени компании што заминаа префрлија дел од своите операции на пазарите на Европската Унија, каде што програмерите сигурно не заработуваат помалку отколку во Србија. Тука влегуваме во доменот на правната безбедност на српскиот пазар, а со тоа и во политичката средина.
„Многу предаторски инвеститори дојдоа во Србија, кои се свесни дека можат да направат дупки во законот и да го користат корумпираниот систем на функционирање за полесно и поевтино да работат. Сепак, има и луѓе кои не сакаат да го прават тоа. Некои од нив ќе кренат раце во борбата против системот и ќе ја префрлат својата работа во странство, па дури и дека тоа е поскапо за нив, особено компаниите кои инаку заработуваат многу и вработуваат скапа работна сила“, вели Рељановиќ.
