Од претседателот-продавач на храна до претседателот-фармацевт. На начинот на кој рекламираше поевтин паризер за време на претходната изборна кампања, претседателот на Србија овој пат се префрли на поевтини лекови. Очигледно, самиот сфатил дека е поталентиран во телешопингот отколку во решавањето сериозни проблеми
СAНДРА ПЕТРУШИЌ
Се сеќавате ли кога, во септември 2023 година, Александар Вучиќ влезе во Претседателството со црвена пластична корпа полна со евтина храна за да ги нахрани граѓаните на Србија? И вети дека ќе биде уште поевтино: „Ќе имате домашен зачин, така се вика, додаток на јадењата, редовната цена е 70 динари, ќе биде 50 динари… Ќе ви покажам сега, еве го паризиерот да го добиете. Ова е паризиер со пилешко, редовната цена денес е 399 динари, а од среда ќе биде 259,99 динари. Има бебешки шампон, редовната цена е 107,99, ќе биде 69,99. Тоа е многу важно за мајките и татковците.“
Можеби тоа беше важно за бебињата и не само за нивните родители, но тие останаа неспоменати бидејќи не беа на избирачкиот список за изборите што се одржаа на 17 декември. Како дел од акцијата „Боља цена“, која сосема случајно се совпадна со изборната кампања, евтини паризери, мајонез и јогурт се јадеа дури и во Претседателството, но на 31 декември, откако граѓаните гласаа за кого им требаше, па беше оценето дека има доволно луксуз и дека гласачите можат да продолжат да јадат и пијат на свој трошок во иднина.
Материјалната, моралната и, пред сè, цивилизациската револуција што следеше во следните три години најдобро ја кажува парафразата на скечот насловен како Претседател-бакалница, овој пат под името Претседател-аптекар. Наместо храна, тој подаруваше лекови на послужавник и се фалеше дека, на пример, небилет плус (лек за висок крвен притисок) ќе чини 73 динари наместо 269 динари, а Диапрел (за дијабетес) ќе чини 102 динари наместо 265 динари. И тоа цела година, бидејќи не знае точно кога ќе се одржат изборите, па не е во можност да ја одложи оваа великодушна мерка за два месеци, како во претходните случаи. Затоа најави продолжен рај за пензионерите: „Имате лекови што чинат 5.000-6.000 динари секој, сега ќе чинат 2.000 динари секој. Па замислете пензионер кој троши 12.000 динари за тие лекови месечно, а сега ќе троши 4.000 динари. Како да добил зголемување од 8.000 динари на пензијата.“
Чудесно, тој не додаде дека ова е можно само ако е среќен човек кој страда од нешто друго освен дијабетес или хипертензија, бидејќи во тој случај зголемувањето е само 200 динари. Но, тоа е исто така нешто, доволно е да се сетат во 2021 година кога им подари по кутија витамин Д3, витамин Ц и цинк, со зборовите дека тоа е „мал знак на внимание и благодарност за сè што пензионерите направиле за својата земја“, а во исто време и реклама за неговиот добар пријател кој е сопственик на „Гудвил“, производителот на донираните додатоци во исхраната.
Сепак, ако се верува на најавата на Вучиќ, следеше ненавремен рај за пациенти со срцева слабост или потреба од антикоагулантна терапија, бидејќи вети дека некои лекови што досега не можеа да се добијат со рецепт ќе бидат можни во иднина, што е чудо над чудата – никаде во светот листата на лекови не се проширува откако ќе се произведат нови и поквалитетни, освен во Србија во пресрет на изборите. По тој повод, кардиологот Илија Срдановиќ објави на својот Инстаграм список од десет кардиолошки лекови што се користат во светот и рече: „Во Србија изгледа вака – на тој список од 10 најважни лекови што спасуваат животи, има само еден што нашите пациенти можат да го добијат по цена на здравствено осигурување. Срамно.“
За големото финале на понудата за послужавник на Вучиќ, имаше и голема проценка без објаснување зошто се појави разликата од половина милион луѓе: „Оваа мерка влијае на околу 2,5 милиони граѓани, а мислиме дека влијае и на три милиони“. Но, и вообичаените озборувања на злиот непријател – фармакомафијата, која уценува и создава лажни недостатоци на пазарот, па затоа државата мора да ја преземе обврската да го плати рекетот за да не им снема лекови на граѓаните.
И ете, следеше прилично гласна реакција од професијата што немавме можност да ја чуеме во времето кога Вучиќ водеше изборна кампања за време на пандемијата Ковид-19, држејќи ги сите политички противници под клуч, а тој шеташе низ Србија без маска и без никакви претходни тестови, делејќи медицинска помош, па дури и лично носејќи вентилатори во Нови Пазар за да им држи предавања на лекарите како да ги користат пред камерите. Овој пат, покрај поединци, реагираа и две комори: Фармацевтската комора на Србија со зборовите дека „аптеката не е продавница, а лекот не е стока“ и Регионалната лекарска комора на Војводина, која потсети на кршењето на сите тие закони поради кои Одделот за инспекција на лекови при Министерството за здравство мораше веднаш да се огласи. Поточно, дека го прекршил законот во делот поврзан со рекламирањето на лекови, потоа законската забрана за рекламирање на лекови на начин што може да ги доведе во заблуда граѓаните, забраната за рекламирање на лекови што се издаваат со рецепт, лекови што се издаваат на товар на здравственото осигурување, како и лекови за одредени болести, меѓу кои се заразни болести, дијабетес и други метаболички заболувања. Исто така, покажувајќи ги кутиите со лекови како непрофесионално лице, тој ја спомена и нивната употреба, па малку збуни – рекламирајќи го намалувањето на цената на лекот Плавикс, рече дека е антикоагуланс, а е и антитромботик. И според мислењето на Срдановиќ, сите се загрозени од таков настап, од производителите на лекови до потрошувачите, бидејќи веројатно е прв пат „лаик да зборува за дрога“ на овој начин.
За жал, на Вучиќ му се случија многу работи што можеа да го загрозат здравјето на луѓето. Тој е веројатно првиот претседател во историјата кој, за време на забраната за посети на болници поради грип, го посети хемато-онколошкиот оддел на Институтот за заштита на здравјето на мајките и децата и се сликаше со болно дете без маска. Тоа е, граѓани на Македонија кои беа примени од државата Србија со ветување дека ќе им обезбеди врвна грижа и стерилни услови.
Но, кога движечката сила не е ниту емпатијата ниту желбата да се поправи системот, туку изборна кампања, тогаш сè е можно. Па дури и претседателот да изјави дека 6,2 милијарди динари се инвестирани во иновативни лекови во 2023 година и да најави уште поголеми инвестиции во иднина, на пример во најсовремените терапии на компанијата Астра-Зенека за третман на онколошки пациенти, додека податоците велат нешто сосема друго – помалку од 10 проценти од иновативните лекови што се регистрирани во ЕУ се достапни за нашите пациенти, додека, на пример, 95 проценти се достапни во Бугарија, а 77 проценти во Хрватска. Од крајот на 2023 година, Републичкиот фонд за здравствено осигурување не одобрил ниту еден иновативен лек, иако во пресрет на таа изборна кампања беше ветено дека од средината на 2024 година „нема да можете да откриете дека во Србија нема иновативен лек или лек за ретки болести“.
Па, исто така е ветено дека нема да има листа на чекање. Кога иновативните лекови не пристигнаа до средината на 2024 година, Вучиќ понуди нешто друго – 120 милиони евра за укинување на листите на чекање и ветување дека до април 2025 година нема да има листа за магнетна резонанца, отстранување на катаракта и кардиоваскуларни интервенции. И додаде: „Најкомплицирани се ортопедските помагала и ортопедските операции, колена и колкови, што ги оптоварува цели семејства, а ќе успееме да завршиме сè до мај 2026 година“.
Сепак, иако листата на чекање за скенерот е официјално укината (според податоците на RFZO, на неа има само 40 лица) и за операција на катаракта (таа е избришана од евиденцијата на RFZO, па податоците не можат да се најдат), таа приказна тешко би можела да преживее како предизборен адут во моментов. На пример, според податоците од 3 јули, 7.015 пациенти чекаат магнетна резонанца, а 469 пациенти чекаат срцева катетеризација. Ветувањето дека ортопедските листи ќе бидат укинати до мај изгледа како потсмев со оглед на тоа што 6.916 официјално чекаат имплант за колк (првиот на списокот во Бањица чека пет години, а моментално операциите се закажани три години), а 12.364 за имплант за колено.
Во исто време, треба да се потсетиме на скандалот од почетокот на оваа година, што треба да нè натера да се сомневаме во сегашните официјални податоци, кога на 26 јануари на списокот за колк имало 9.965 пациенти, а само четири дена подоцна 8.758. Никој никогаш не одговорил на прашањето како 1.200 луѓе биле оперирани за толку краток временски период, каде се пронајдени ортопедите и салите и зошто тоа не било повторено уште пет пати за да списоците навистина исчезнат? Значи, предизборната трка бараше нов адут и го добивме – претседател со послужавник. И дали тоа ќе помогне во здравството?
„Нашето здравство во моментов се одржува на инфузијата што ја прима, а ова поевтинување на одредени лекови претставува само една капка од таа инфузија. Најважно за успешна терапија се луѓето, бидејќи без луѓе кои ќе препишат одредени лекови, нема ниту ефикасност ниту терапија. Секој знае дека секоја година 500 лекари важни за одржување на здравствениот систем ја напуштаат Србија, па здравствениот систем не може да се реши без системско решение. И секој може да процени колку ќе ни значи оваа инфузија на лажичка“, вели Радан Стојановиќ, професор на Медицинскиот факултет во Белград.
Многу, ако му се верува на Вучиќ, бидејќи само пред еден месец гордо изјави дека ќе продолжи да гради болници, да ги поевтинува лековите, дека ги намалил листите на чекање и дека лекарите речиси и да не одат во странство затоа што „им обезбедивме на лекарите многу високи плати“.
Извештајот за 2025 година е објавен во Службениот гласник на Лекарската комора на Србија, во кој се наведува дека во тој период, ЛКС издала 398 сертификати за добра пракса, кои лекарите најчесто ги бараат за одење на работа во странство, а Синдикатот на лекари и фармацевти објави дека во последните десет години, повеќе од 6.000 лекари ја напуштиле Србија, а дека секоја година заминуваат до 1.500 медицински сестри и техничари. Кога станува збор за тие „многу високи приходи“, тие изнесуваат помеѓу 1.000 евра за матичните лекари и 1.700 евра за специјалистите. Во Хрватска, матичен лекар добива 2.000 евра, а специјалист до 4.500, додека во Унгарија просечната месечна плата е околу 4.000, а најискусните лекари добиваат до 7.000 евра. Ако погледнеме подалеку од ЕУ, да речеме Црна Гора, и таму заостануваме – лекарите по медицина заработуваат во просек околу 1.600, лекарите специјалисти добиваат од 2.500 до 2.900, додека субспецијалистите достигнуваат 3.000 евра.
Сепак, за претседателот важи поинаква реалност. Претставувајќи го стратешкиот план на Србија до 2035 година, тој рече дека ситуацијата во здравството е неодржлива, дека работите се погрешни во последните децении и дека третманот на министерот Ивица Дачиќ „не би покривал ниту пет години од неговата плата“. Тој се пожали на граѓаните кои мислат дека нешто им припаѓа бесплатно, на оние кои не одат на ординации поради „колење свињи“ и прават листи на чекање, но и на лекар во Ниш кој прави една до две операции месечно и прима над 3.500 евра плата. Заедно со сите други кои се виновни, тој се спомена и себе си како херој затоа што „здравството се инвестира пропорционално речиси најмногу во Европа“.
Тешко дека би имал причина да се чувствува како херој ако навистина инвестира најмногу во Европа и има таков резултат. Сепак – тој не инвестира. Точно е дека 10-те проценти од БДП што одат во здравството не се далеку од европскиот просек од 10,5 проценти, но тоа е ситница пари по глава на жител. Во Србија е 800 евра, во Хрватска, која е на дното на скалата, 1.280, во Луксембург 6.590, а просекот е 3.685 евра по жител.
Во таква реалност, прашањето на Гордана Живановиќ, членка на ССП во Градското собрание на Крагуевац, дали претседателот Вучиќ е одговорен за промоција на лекови и давање здравствени совети на граѓаните или дали здравствениот систем е оставен без доволно лекари кои треба да бидат единствен орган за вакви препораки, не треба да се сфати како злоба. Тоа е сосема оправдано сомневање.
(radar.rs)
