Може ли витаминот Ц да излечи сè? Може ли ширењето на ХИВ да се намали со подобра исхрана? Ова се тврдењата на добитниците на Нобелова награда кои страдаат од таканаречениот Нобелитис. Зошто некои се сметаат себеси за универзални генијалци?
ЏУЛИЈА ВЕРГИН
Линус Полинг има не една, туку две Нобелови награди. Во 1954 година, Американецот беше награден за неговото истражување на структурата на хемиските соединенија, а во 1962 година ја доби и Нобеловата награда за мир за неговата работа против нуклеарната раса.
Ова се исклучителни награди. И секој лауреат веднаш станува ѕвезда, чии зборови веќе имаат огромна тежина.
НОБЕЛИТИС – МЕГАЛОМАНИЈА НА НАГРАДАТА Токму тука лежи големата опасност, вели медицинскиот историчар Нилс Хансон од Институтот за историја, теорија и етика на медицината во Диселдорф. Станува особено проблематично кога „чудни, недокажани научни теории почнуваат да се шират“, истакнува Хансон, бидејќи добитниците на Нобелова награда неизбежно добиваат многу внимание.
Токму ова му се случи на Линус Полинг. Од средината на 1960-тите, тој почна да тврди дека големите дози на витамин Ц можат да излечат сè, од обична настинка до рак и кардиоваскуларни заболувања, на пример во третманот на рак, кардиоваскуларни заболувања или дегенеративни промени.
Полинг стана поддржувач на таканаречената ортомолекуларна медицина, која се фокусира на лекување на болести со витамини и минерали. Сè уште нема речиси никакви докази за ефикасноста на оваа терапија. Но, Полинг, на тој начин, ги исполнува сите предуслови за Нобелитис – состојбата наречена и Нобелова лудост.
Сепак, ова не е официјална дијагноза – терминот, поточно, го опишува однесувањето на некои лауреати по добивањето на наградата: заблуда на величина. Неговиот „кум“ е Пол Нурс, добитник на Нобелова награда за медицина и претседател на Националната академија на науките во Велика Британија.
НОБЕЛОВИТЕ ЛАУРЕАТИ ВО „ТУЃИ“ ВОДИ: КОГА АВТОРИТЕТОТ ЛАЖЕ „Бидете скептични кон сè, вклучително и кон себе и кон вашите идеи“, вели Нурс како одговор на прашањето што ги прави добри научници. Во Нобелитис, првото нешто што исчезнува е токму скептицизмот кон себе и кон вашите сопствени идеи.
Ова му се случи и на Лук Монтање. Во 1983 година, вирусологот го откри ХИВ, за што ја доби Нобеловата награда за медицина во 2008 година, заедно со својата колешка Франсоаз Бари-Синуси. Сепак, подоцна стана поддржувач на хомеопатијата и во едно интервју тврдеше дека ширењето на ХИВ во Африка може да се намали преку подобра исхрана и хигиена.
За време на пандемијата на Ковид, Монтање изјави дека станува збор за вирус манипулиран во лабораторија кој содржел својства на ХИВ. Во тоа време, германскиот вирусолог Кристијан Дорстен го даде следниов коментар: „За активен научник во областа на вирусологијата, тешко е да се каже дека добитник на Нобелова награда во оваа област шири глупости. Но, ова е целосна глупост.“
Славата води кон чудни работи и за Џејмс Вотсон, кој воопшто не е познат по скромноста. Тој ја доби Нобеловата награда во 1962 година заедно со Морис Вилкинс и Френсис Крик за откривањето на двојната спирална структура на ДНК. На почетокот на новиот милениум, тој постојано даваше расистички изјави, тврдејќи дека црнците се помалку интелигентни од белците.
Случајот на Вотсон јасно покажува дека Нобеловата награда не мора нужно да му се додели на некој што може да биде пример, смета медицинскиот историчар Нилс Хансон. „Неговото откритие е големо, но тоа не значи дека тој е универзален гениј“.
НОБЕЛОВЦИТЕ МОЖАТ ДА БИДАТ КРИТИКУВАНИ Сепак, манифестацијата на Нобелитис веројатно се должи и на очекувањата на јавноста. Пол Нурс ја освои Нобеловата награда за физиологија или медицина во 2001 година и веднаш почна да добива барања за интервјуа за секакви теми. „Како веќе да разбрав сè за светот и луѓето“, рече тој во интервју за ДВ.
Затоа Нурс препорачува истражувачите да бидат навистина внимателни со она што го кажуваат. „Ако зборувате за работи што ги знаете, нема проблем. Но, ако не знаете толку многу или не сте сигурни за нешто, посочете го тоа.“
Затоа што, како што вели Нилс Хансон, медиумите алчно се држат до секој збор на нобеловците – дури и ако дотичната личност оди доста подалеку од својата област на експертиза со своите изјави.
На крајот на краиштата, нобеловците не се само истакнати научници, туку и сосема нормални луѓе и не се имуни на мегаломанија и други отстапувања во однесувањето. Хомеопатијата, ортомолекуларната медицина или другите псевдонауки не стануваат автоматски поверодостојни затоа што некој нобеловец ги поддржува.
