Веќе е утврдено дека Бугарија е слаба алка во однос на злонамерното влијание од Русија и Кина. Ова е затоа што нема сериозен институционален одговор на какви било хибридни напади
МИНА КИРКОВА
Бугарија станува сè поранлива на странско злонамерно влијание и лесна цел за вакви напади, вели Румена Филипова од Институтот за глобална анализа во врска со нападите со беспилотни летала во Црното Море.
ДВ: И министерката за одбрана и експертите изјавија дека е очигледно дека ова е намерен напад и дека нема начин она што се случи во бугарската ексклузивна економска зона да биде несреќа. На што е ова знак?
Румена Филипова: Според мене, ова е знак на градација во нападите против Бугарија, бидејќи гледаме ескалација – од провокации, на пример, од соборени беспилотни летала, до многу посериозни напади на бугарската поморска територија. Веќе е утврдено дека Бугарија е слаба алка во однос на злонамерното влијание од Русија и Кина. Ова е затоа што нема сериозен институционален одговор на какви било хибридни напади и не се преземаат соодветни мерки, а инцидентите генерално се потценуваат. Не е јасно именуван кој е сторителот, иако на меѓународно ниво нашите партнери од Европската Унија и НАТО веќе ни дадоа доволно предупредувања за тоа какви агресивни мерки може да преземе Русија против Европа. Исто така, има доволно докази од други земји. Значи, Бугарија навистина се потврдува како исклучително ранлива на странско злонамерно влијание и, за жал, како полесна цел за вакви напади.
ДВ: Според украинскиот претседател Зеленски, Киев разјаснил со Бугарија дека ова е руски напад. Сепак, Софија вели дека во моментов нема докази и не коментирала за разговорите со украинската страна.
– Зошто мислите така? Според мене, не можеме да зборуваме само за фактот дека постои речиси двојна стратегија: едната се кажува на европските партнери и Украина, а другата – за внатрешна потрошувачка. Бидејќи, се разбира, реториката за внатрешна потрошувачка се зема предвид, се слуша и се разбира и од нашите надворешни партнери. Мислам дека повеќе нема голема поделба помеѓу домашната и меѓународната медиумска средина. Пораките секако се поврзани и можат да ги прочитаат и видат сите, не само бугарската јавност, туку и бугарските медиуми. Затоа мислам дека тука има уште посериозно прашање – тоа е геополитичката ориентација на Бугарија: се даваат јасни сигнали дека земјата не ја поддржува Украина во војната на Русија против неа и дека досега ниту еднаш не се споменува сериозно заканата од Русија. Напротив, наративот е дека се зборува за мир, но не се кажува под кои услови и со какви последици за украинската и европската безбедност. И всушност, сè повеќе слушаме дека властите добиваат пофалби од руските државни институции за однесувањето на Бугарија во меѓународните односи. Затоа, мислам дека повторно не станува збор само за пораки за внатрешна и надворешна употреба, туку за сериозно прашање за геополитичката ориентација на Бугарија.
DW: Се зборува многу за заканите за Балтичкото Море, но сега и ситуацијата во Црното Море станува се потензична. Како ова ќе влијае на активностите на НАТО во регионот?
– Ова е исклучително важно прашање. Во врска со безбедноста во Балтичкото Море, можеме да кажеме дека има многу повеќе иницијативи за соработка, а исто така и за капацитет – и меѓу самите балтички држави и со скандинавските земји. Ситуацијата во Црното Море е радикално поинаква, бидејќи единствените земји што се членки на Европската Унија и што се граничат со брегот на Црното Море се Бугарија и Романија. Секако, Турција е дел од НАТО, но немаме унифициран безбедносен систем во Црното Море, а главниот фактор на закана е од Русија. Но, проблемот е што земјите што се членки на Европската Унија и НАТО не дејствуваат секогаш заедно. Долго време се зборува дека треба да се изгради воен капацитет во Црното Море, но тоа е тешко да се направи, бидејќи иницијативите за соработка меѓу Бугарија, Романија и Турција се фокусираат повеќе на, на пример, чистење на мини отколку на градење заеднички сили во морнарицата.
Треба да зборуваме и за Конвенцијата од Монтре, бидејќи постојат одредени ограничувања за влез на воени бродови и, соодветно на тоа, НАТО не може да ги обезбеди сите свои поморски сили и да ги поддржи Бугарија и Романија, па затоа мораме повеќе да се потпираме на капацитетот на овие две земји, а Бугарија повторно се појавува како слаба алка.
ДВ: Турција, Романија и Бугарија ги зајакнаа своите активности во рамките на Групата за поморско дејствување против мини во Црното Море по самитот на НАТО ова лето во Анкара. Каква ќе биде улогата на овој пакт во иднина со оглед на влошената безбедносна состојба во Црното Море?
– Тој е, секако, важен и има свои функции за многу специфична област – расчистување на мини. Но, мислам дека има и посериозни проблеми и празнини во одбранбениот капацитет на поморски план, бидејќи треба да се изградат многу посериозни резерви и сили во однос на воените бродови. Модернизацијата на поморските сили во Бугарија мора да се подобри покрај воздушната одбрана, за што се преземени мерки во последните години. Повторно, потребна е многу поголема координација, особено со Романија, која е земјата со најблиски односи со Бугарија во рамките на ЕУ и НАТО. Но, генерално, повеќе од една деценија, бугарските власти и институции ја потценуваат или не ја поддржуваат идејата за изградба на заеднички поморски одбранбени сили и координација. Ова продолжува и до ден-денес.
ДВ: Дали гледате некаква разлика во начинот на кој Романија реагираше на она што се случи два дена претходно во нејзината ексклузивна економска зона и начинот на кој реагираше Бугарија? И дали мислите дека нашите партнери во НАТО и Европската Унија ја земаат предвид разликата во ставот на едната и другата земја?
– Тие секако го земаат предвид тоа, бидејќи генерално одговорите на Бугарија, кои се исклучително плашливи и без да ја именуваат јасната руска закана не само за Бугарија, туку и за цела Европа, оставаат сериозен впечаток. Отсуството на какви било вистински мерки, како во однос на зајакнувањето на воениот капацитет, така и во однос на борбата против хибридните закани, што секако вклучува дезинформации и сајбер закани, е исто така впечатливо. Значи, контрастот помеѓу Бугарија и Романија е јасен. За Букурешт, постои јасна формулација на заканата, имено дека доаѓа од Русија. Со текот на годините, треба да забележиме дека Романија ги модернизираше своите воени капацитети во многу поголема мера, па затоа има уште поголем капацитет да реагира брзо и самостојно на ваквите провокации од Русија. Додека во Бугарија сè уште има дебати дури и за тоа кое оружје треба да се користи и дека старото оружје, на пример МиГ-29, продолжува да се одржува, додека новото треба да се усвои многу побрзо. Значи, проблемот е што институционалниот одговор е толку слаб не само конкретно за безбедноста на Бугарија, туку и затоа што создава сè поголеми сомнежи за тоа колку Бугарија придонесува во НАТО, до кој степен дури има слични ставови за тоа што се случува.
