Враќањето на Русија на Биеналето во Венеција предизвикува реакција од Европската Унија, а критики доаѓаат и поради учеството на Израел. Претставникот на Србија е исто така контроверзен. Македонија ќе ја претставува Жерновски со делото „Пиета“
Венециското биенале, една од најважните меѓународни изложби на современа уметност, отсекогаш го застапувало ставот дека уметноста ја надминува политиката. Сепак, бидејќи настанот често се нарекува „Олимписки игри на светот на уметноста“ – со официјални национални павилјони финансирани од државните буџети, кои служат како платформи за презентација на современата уметност – глобалната политика е нешто што неизбежно се појавува во дискусијата, објавува Дојче Веле.
ПОСМРТНА ИЗЛОЖБА НА КОЈО КУО Сто земји учествуваат на овогодинешниот настан, кој трае од 9 мај до 22 ноември, вклучувајќи седум за прв пат: Гвинеја, Екваторска Гвинеја, Науру, Катар, Сиера Леоне, Сомалија и Виетнам. Националните придонеси ја надополнуваат главната меѓународна изложба на Биеналето насловена „Во минорни клучеви“. Создадена е од уметничкиот директор од Камерун, Коџо Куох, кој почина во мај 2025 година од рак на 57-годишна возраст.
Коуох, првата жена од Африка што ја курираше таа престижна изложба, веќе целосно го разви својот проект. По нејзината ненадејна смрт, организаторите на Биеналето одлучија изложбата да ја одржат постхумно, со 111 поканети учесници. „Со мали тонови“ е посветена на маргинализираните и често занемарени гласови. Во својот концепт, Коух опиша лековита форма на отпор што повикува на внимателно слушање среде современата состојба на светот.
„Малкуте изведби ги отфрлаат оркестарските помпезности и воените маршеви и оживуваат во меките тонови, длабоките фреквенции, зуењата и утехата на поезијата“, напиша Куох во воведот. „Иако тие звуци често се губат во вознемирувачката какофонија на денешниот хаос што го разорува светот, музиката продолжува.“
ЕУ СО ЗАКАНИ ЌЕ ГИ ПРЕКИНЕ СРЕДСТВАТА По руската инвазија на Украина во 2022 година, уметниците и кураторите од таа земја доброволно се повлекоа од настанот. Сега враќањето на Русија предизвика тензии меѓу италијанските институции и Европската унија. Дури и во рамките на десничарската влада на Италија, постојат длабоки поделби. Европската комисија започна постапка за да се спречи Фондацијата Биенале повторно да ја прими Русија. Во спротивно, постои закана од прекин на финансирањето во износ од околу два милиони евра до 2028 година. Во писмото до фондацијата се наведува дека повлекувањето мора да се случи во рок од 30 дена. Биеналето објави дека постапило во согласност со важечките прописи и дека не се прекршени никакви правила.
Италијанскиот премиерка Џорџа Мелони изјави дека нејзината влада го отфрла присуството на Москва на Биеналето. Сепак, вицепремиерот Матео Салвини ги нарече заканите на ЕУ „вулгарна уцена на една од најважните и најслободните културни институции во светот“.
Претседателот на фондацијата Биенале, Пјетранџело Бутафуоко, инсистира дека настанот останува „отворен за сите“. „Не исклучувам никого“, изјави тој за весникот „Ла Република“. „Русија, Иран и Израел ќе учествуваат. Украина и Белорусија ќе учествуваат. Сите“. Кустосот на рускиот павилјон, Анастасија Карнеева, е ќерка на Николај Волобуев, поранешен генерал на руската безбедносна служба ФСБ и сегашен заменик-директор на државната компанија „Ростех“.
Надежда Толоконикова од панк-групата „Пуси Рајот“ го осуди руското учество: „Учеството на Биеналето со неполитичка програма е обид да се подобри имиџот и светот да ги заборави жртвите на рускиот терор“, изјави таа за ДВ. Толоконикова предложи италијанската влада да ги отстрани претставниците на Путинова Русија од павилјонот и наместо тоа да ги изложи делата на руските политички затвореници, кои се во затвор поради осуда на криминалната војна против Украина. Членовите на таа феминистичка група ќе патуваат на Биеналето за да го изразат својот протест.
КОНТРАВЕРЗИ: ЈУЖНА АФРИКА, АВСТРАЛИЈА, АВСТРАЛИЈА, ИЗРАЕЛ Јужноафриканската уметничка Габриел Голијат требаше да ја претставува својата земја, но нејзиниот проект беше откажан по спор со министерот за култура, кој го оцени како „многу поларизирачки“. Земјата не именуваше замена, па павилјонот останува празен. Голијат му оддаде почит на палестинскиот поет Хиба Абу Нади, кој беше убиен во израелски воздушен напад во октомври 2023 година.
Сепак, изложбата на Габриела Голијат ќе биде прикажана на друга локација во Венеција, а таа веќе поднесе тужба против министерот. Австралија, исто така, ја поништи својата одлука за отстранување на уметникот Халед Сабсаби по притисок и независна рецензија. Десничарските политичари го обвинија Сабсаби, кој е роден во Либан и се преселил во Австралија кога имал 12 години, за антисемитизам. Неговите дела често се занимаваат со трауматските искуства од граѓанската војна, како и со идентитетот на арапските имигранти и исламофобијата.
ПОТПИСИ ЗА ИСКЛУЧУВАЊЕ НА ИЗРАЕЛ, НО И РУСИЈА И САД
Речиси 200 учесници на Биеналето потпишаа отворено писмо со кое бараат исклучување на Израел. Второ писмо, потпишано од уметници од главната изложба, го проширува барањето и до други држави обвинети за воени злосторства, вклучувајќи ги Русија и САД. Сепак, израелската уметница Белу-Симион Фаинару планира да учествува, нагласувајќи дека не поддржува културни бојкоти и верува во дијалог.
На претходното Биенале во 2024 година, уметницата Рут Патир го затвори израелскиот павилјон за јавноста на денот на отворањето, со порака дека ќе го отвори повторно дури по прекинот на огнот во Газа. Палестинскиот национален павилјон досега не постоел, бидејќи учествуваат само земји официјално признати од Италија. Сепак, придружната изложба „Газа – без зборови“ ќе биде прикажана за време на Биеналето.
ГЕРМАНСКИ ПАВИЛЈОН Помалку контроверзна е германската изложба „Руин“, инспирирана од истражувањето за ГДР и периодот по обединувањето во 1990 година. Уметницата Хенрике Нојман, која почина во февруари на 41-годишна возраст, успеа да ја заврши својата работа пред нејзината смрт. На изложбата ќе бидат вклучени и дела од уметникот Сунг Тиеу од Берлин.
ЕКС-ЈУГОСЛАВИЈА Србија е претставена на овогодинешното Биенале со проектот „Преку Голгота до Воскресение“ од уметникот Предраг Ѓаковиќ од Прага. Во образложението на комисијата што го избра, беше наведено дека проектот го доведува во прашање односот помеѓу историјата и идентитетот и го поставува прашањето како поединецот преживува под притисокот на минатото и идеологијата. Исто така, имаше контроверзии околу изборот на српскиот претставник, па дури беше покрената и петиција против неговиот избор.
Босна и Херцеговина е претставена со проектот „Домус Дијаспорица“ од уметникот Младен Бундал. Проектот истражува теми за дијаспората, идентитетот, припадноста и поимот дом. Хрватска оваа година е претставена од уметницата Дубравка Лошиќ со проектот „Моментиран од страв и убавина“. Станува збор за просторно специфична амбиентална инсталација. Проектот ги комбинира нејзините претходни циклуси и го истражува односот помеѓу убавината, стравот и промената.
Македонскиот павилјон се наоѓа на локацијата „Спацио Кастело 77“ на влезот во престижното Арсенале.
„Што е она што нè тера да продолжиме, да станеме, да застанеме? Каде ја наоѓаме таа силна нишка која нè води да опстанеме. Сите размисли околу овие прашања завршуваат со феноменот на љубовта. Посебно во овие злокобни времиња, кога повторно светот најавува пламена иднина“ – вели Велимир Жерновски, уметникот што ќе ја преставува Македонија на 61. Биенале за уметност во Венеција. Таму деновиве ќе патува Жерновски и тимот од Музејот на современата уметност – Скопје што го организираат македонското претставување на престижното Биенале. Тие веднаш ќе почнат со поставување на монументалната инсталација „Дали моите очи ќе бидат затворени или отворени?“ која е дел од проектот „Пиета во прекривките на ургентноста“, на кураторите Тихомир Топузовски од МСУ и Аманда Буткез од Канада.
(Користен е извештајот на Дојче веле за Биеналето)
