ЈАНИС ВАРУФАКИС
Во кој момент компромисот се претвора во предавство? Во кој момент практикувањето на уметноста на разумно попуштање води до предавство на сопствениот електорат – дури и до согласување со подлоста? Дали негативците воопшто знаат дека се негативци?
„Само опасните фанатици не прават компромис“, велеше мајка ми. Затоа влегов во владата неколку децении подоцна подготвен за компромис. Тоа е мала цена што треба да се плати, си помислив, за да се олесни животот на страдалното мнозинство кое гласаше за нас. Сепак, сè уште ме мачеше тешкото, веројатно најважното прашање во вакви ситуации: дали е можно да се прават компромиси, а да не се прави компромис? Кој единствен компромис ќе ме однесе на темната страна? Барав одговор со месеци, сè додека еден ден не се појави.
Тоа е енигма што води до парадокс. Од една страна, обидот да се идентификува тој еден критичен компромис е исто толку залуден како обидот да се пронајде таа коса чија загуба нè воведе во ќелавото братство. Од друга страна, исто како што еден поглед е доволен за да се покаже дека припаѓам на ќелавото братство, еден поглед кон Енди Бернам и огромното мнозинство од европските лидери на централно-левичарската партија покажува дека сите се компромитирани. Моето прашање останува релевантно.
Но, во кој момент компромисот се претвора во предавство? Во кој момент практикувањето на уметноста на разумно попуштање води до предавство на сопствениот електорат – дури и до согласување со подлоста? Дали негативците воопшто знаат дека се негативци? Дали се свесни за моментот кога каскадата на компромис конечно ги исфрли од полето на морално дејствување? Не верувам во тоа. Капацитетот на човечката душа да ги рационализира дури и најподлите избори е практично неограничен. Речиси и да нема ужаси што луѓето ги прават едни на други што не можат да се оправдаат со принципот на помало зло.
Повикајте го духот на Видкун Квислинг или неговиот грчки колега Георгиос Цолакоглу и прашајте ги зошто прифатиле да бидат марионети – нацистички премиери во Норвешка и Грција. Тие ќе одговорат дека „секако некој би го направил тоа“, па зошто да не бидат тие: ќе речат дека соучесништвото е прифатлива цена ако помага да се заштитат дури и неколку сонародници од нацистичката закана. Ваквите рационализации се бесмислени ретроспективно, што нè враќа на првичното прашање: во кој момент серија компромиси го прават човекот компромитиран?
Беше февруари 2015 година кога ја запознав чистата баналност на компромитираните лидери на европската централно-левица. Оваа баналност беше дополнително нагласена со острата разлика помеѓу овие суетни луѓе и Волфганг Шојбле, конзервативниот германски министер за финансии и европскиот врховен свештеник на мерките за штедење. Тој беше немилосрден, но убедлив; аналитички слаб, но интелектуално конзистентен со себе; груб и во исто време смирувачки самоуверен. Тој кажуваше скандалозни работи, на пример: „не смееме да дозволиме резултатите од изборите да влијаат на економската политика на Европа“. Но, тој беше отворен во своите настапи и оставаше впечаток дека го опишува светот точно онаков каков што го гледа.
Потоа започнаа болните разговори со лидерите на левиот центар.
Првиот беше Мишел Сапен, францускиот министер за финансии, долгогодишен член на Социјалистичката партија. Откако ме пречека како брат по оружје, ги пофали моите ставови за мерките за штедење и вети дека ќе „се бориме заедно“ за да ја вратиме Европа на „патот на раст“, ме одведе на прес-конференција. Сè се смени таму во еден миг. Ги снема братството, заедничките цели и осудата на мерките за штедење. Наместо тоа, тој мавна со обвинувачки прст кон мене и ја пофали „дисциплината“ и стегањето на ременот со поголем ентузијазам од самиот Шојбле. Кога останавме сами, тој пријателски тон веднаш се врати. Го прекинав, го погледнав во очи и го прашав: „Кој си ти и што направи со човекот што го запознав пред еден час?“
Серија депресивно слични средби продолжија неколку дена подоцна во Берлин. Прво со Зигмар Габриел, лидер на Германската социјалдемократска партија (СПД), а потоа со делегација пратеници што ги претставуваат германските Зелени. Најтажниот дел од тие состаноци не беше што зборуваа, туку колку беше очигледно дека не мислат ништо. Отсуството на каков било став во нивното банално брборење ги разоткри како интелектуални безрбетници. Немаше ништо таму, ниту пресуди со кои соговорникот може да се согласи или не, ниту аргументи што можат логички да се побијат.
Напуштајќи ги тие состаноци, се прашував како завршивме таму. Како СПД, партија со историја на трансформирање на Германија во функционална социјалдемократија, заврши со лидер банален и доволно празен за да се покори на еден Шојбле? Како Зелените, кои нè извлекоа од соучеството во екоцидот во 1970-тите, завршија како папагали кои постојано повторуваат здодевни и токсични изјави?
Според мојата теорија за продолженото самоубиство на левиот центар, почетокот на овој процес треба да се постави во 1971 година, кога Бретон Вудс беше ликвидиран од шокот на Никсон. Пред тоа, европските и британските социјалдемократи играа улога на медијатори. Кога влегоа во владата, ги собраа индустриските и синдикалните лидери околу масата за да се договорат: дел од индустриските профити беа насочени кон финансирање на социјалната држава, а дел се вратија на работниците преку подобри плати и услови за работа. Сепак, со крајот на аранжманот на Бретон Вудс, парите и моќта се преселија од светот на индустријата во светот на финансиите.
Веќе кон крајот на 1970-тите, собирањето на болните индустријалци и лидерите на сè послабите синдикати околу иста маса повеќе немаше смисла. Во свет управуван од банкари и трговци, единствената смислена зделка беше меѓу министрите и финансиерите. Тоа беше фаустовска зделка. Тони Блер во Лондон, Жак Делор, прво во Париз, потоа во Брисел, Герхард Шредер во Берлин… Сите тие им дадоа дозвола на банкарите да прават што сакаат во замена за поголеми трошки од нивната маса со кои ќе ја финансираат социјалната држава и, да не заборавиме, своите изборни кампањи. Во таа улога, социјалдемократијата се провлече до финансискиот колапс во 2008 година.
Кога банките пропаднаа во есента 2008 година, социјалдемократите на власт не знаеја што ги снајде. Немајќи аналитички капацитет потребен за да го разберат механизмот на падот, немајќи морален ‘рбет потребен да им застане на патот на финансиерите, тие решија да ги спасат не само банките, туку и банкарите. Резултатот беше штедење за масите и „социјализам“ за банкарите, колапс на инвестициите и економски пад без крај. Од тој момент, социјалдемократијата се лизна во изборен, етички и политички заборав.
Пишував за тоа во книгата „Глобален Минотаур“ во 2011 година. Но, едно е да се развие теорија, а друго е да се прочита од лицето на лидерот на централно-левичарската партија во 2015 година: пораз, компромис, баналност. Се сеќавам на чувството кога авионот полета од Берлин, носејќи ме назад во Атина, во парламентот каде што нацистичката партија веќе беше трета на власт благодарение на незадоволството предизвикано од годините безумно центристичко штедење. Потоа се сетив на Фиона.
Се сетив како во 1980 година ме слушна на еден бучен состанок на студентскиот сојуз на Универзитетот во Есекс. Таа беше постдипломец по антропологија и веруваше дека сите, и левичари и десничари, работат на истиот проект: зграпчување на власта каде и да е. Фиона се плашеше дека левичари како неа и мене, луѓе на кои не им беше дадена власт во Сити или Вајтхол, бараат власт во студентските сојузи, социјалистичките групи, па дури и феминистичките организации. Нејзините остри напади беа системски, а не лични, и станавме пријатели.
Можеби една година подоцна, се најдов на еден од тогашните бројни анти-Маргарет Тачер собири. Фиона исто така се најде таму. Беше најавена како говорничка. Откако издржа два часа здодевни предавања за социјалниот и индустрискиот вандализам на сегашната влада, таа отиде на говорницата. Беше величествена:
„Слушајќи ги претходните говорници си помислив: „Подобро би ја слушала Меги Тачер!“ За разлика од тебе, таа разбира што се случува. Живееме во револуционерен момент. Повоеното примирје во класната војна е завршено. Ако сакаме да ги браниме слабите, не можеме да бидеме дефанзивни. Како неа, мора да се бориме за да го собориме стариот систем и да воведеме нешто сосема ново. Тоа нема да биде нејзиниот дистописки систем, но сигурно ќе биде нешто ново. Додека ти ги завиткуваш труповите, таа копа гробови. Ако јас треба да бирам помеѓу тебе и неа, секогаш ќе ја изберам неа. Барем таа ја разбира субверзијата ако те нападне со стап.“
Тие зборови ми се вратија на тој авионски лет во 2015 година. Ме потсетија зошто мислам дека средбите со Шојбле се многу покорисни од средбите со лидерите на централно-левичарските партии кои „завиткуваат трупови“, додека Шојбле „копа гробови“. Освен задоволството од разговорот со луѓе кои мислат што зборуваат, постојат и други краткорочни и долгорочни причини зошто јас, како горд левичар, претпочитам да преговарам со самобендисани десничари отколку со губитници од централно-левичарските партии.
Наместо компромитирани псевдо-прогресивни луѓе да ги преврзуваат ранетите што одат, би сакал да го видам Норман Тебит како бездушно им кажува да „направат нешто корисно“. Искрениот левичар кој се држи до себе би му одговорил дека банкарите, шверцерите и олигарсите се оние кои треба да почнат да прават нешто корисно. За жал, компромитираната левица не го прави тоа. Наместо тоа, всадува лажни надежи во срцата на ранливото мнозинство со празни ветувања дека ќе се бори за нив. Тие надежи се кршат на карпите на реалноста. А потоа? Откако ја изгубија довербата во централно-десничарските и централно-левичарските сили, гласачите немаат на кого да се обратат освен на демагозите и нивните ветувања дека ќе ги направат „повторно големи“, ќе подигнат гранични огради, ќе се подготват за војна против имагинарни непријатели, ќе се грижат за „другите“: муслиманите, Евреите, лицата со попреченост, луѓето со темна кожа кои го „загадуваат“ генетскиот фонд.
Новата влада на Енди Бернам е добар пример. Откако влезе на Даунинг стрит 10 со бран на нова надеж, неговата неподготвеност да се вклучи во конфронтација со олигарсите одговорни за стагнацијата на Британија ќе донесе уште еден буџет што дополнително ќе ги оптовари веќе преоптоварените и ќе ги казни најслабите. Ова ќе им го отвори патот на фашистите кон скршените срца на мнозинството. Дали тоа ќе биде Реформската партија, Обновата на Британија или некоја порадикална конзервативна партија, само времето ќе покаже.
Секако, лидерите на централно-левичарската партија ме напаѓаат за мојата неподготвеност да ги поддржам, прикажувајќи ме како корисен десничарски идиот. Јас би одговорил дека должност на левицата е да остане во опозиција сè додека не се смири, сè додека не изгради темелен план и не добие мандат да ги собори олигарсите и да спроведе функционална, прогресивна агенда. Подобро е да се остане во опозиција што ја одржува вистинската надеж жива додека десничарскиот естаблишмент беснее на власт, отколку дополнително да се компромитира левицата со преземање на власта со лажни ветувања што сигурно ќе ја изгаснат целата надеж и ќе произведат постмодерни верзии на фашизмот.
Ова се мислите што ме наведоа да дадам оставка само шест месеци по положувањето на заклетвата, иако знаев дека ќе бидам демонизиран и турнат на политичките маргини. Всушност, не е тешко. Се сеќавате ли на прашањето што ме мачи уште од првиот ден на новата работа? Дали ќе го препознаам тој фатален компромис што ме претвора во земја на корумпирани?
На крајот не беше толку тешко да го забележам. Дојде моментот кога бев информиран дека имам избор: политичка кариера во замена за потпишување апликација за огромен нов заем (кој државата ќе го искористи за да се преправа дека ги отплаќа своите долгови), заем одобрен под услов дека уште еден пакет мерки за штедење ќе ги турне 80% од моите сограѓани во долгорочно ропство од долгови. Јас не потпишав. Повеќето од моите колеги во левичарската влада потпишаа. Резултатот? Сириза повеќе не постои, дивата десница доминира, а фашистичката десница станува сè посилна.
На крајот, компромитираната левица ја убива надежта и го отвора патот за реакционери од најлош вид. Подобро е да се биде искрена опозиција на десничарите на власт отколку да се создаваат нови чудовишта со политиките на компромитираната левица. Тоа не е откажување од аспирацијата за освојување на власт. Тоа е само примена на едноставно правило: единствениот компромис што вреди за трудот е подготвеноста да се откаже од власта, а не иднината на сопствениот народ.
(pescanik.rs)
