Кој е проблемот со расплаканата Сузана Васиљевиќ – како и со оние неколку илјади луѓе „спонтано“ собрани во Пионирски парк за да го поддржат претседателот во заминување – ако, како што нè уверува владата, Вучиќ повторно ќе стане премиер по изборите на 25 октомври?
ВЕРА ДИДАНОВИЌ
Судејќи според расплаканата Сузана Васиљевиќ, советничка за медиуми на поранешниот претседател на Србија, би можело да се помисли дека дури ни таа не верувала дека Александар Вучиќ ќе поднесе оставка, па кога тоа всушност се случи во недела, таа доживеа шок од кој не можеше да се опорави дури ни за време на телевизиско појавување, па за најавеното и произволно скратување на нејзиниот мандат зборуваше задушувајќи се во солзи. Навистина е нејасно во што е проблемот за искусниот советник – но и за неколкуте илјади луѓе кои „спонтано“ се собраа во паркот Пионирски за да го поддржат претседателот во заминување – ако, како што нè уверува владата, Вучиќ повторно ќе стане премиер на Србија по изборите на 25 октомври, односно ќе се врати на уставно најмоќната позиција во земјата („Ова е пауза, ќе се видиме во нов формат“, рече самата таа, борејќи се за здив)?
ОБИЧЕН ДЕН НА ОБИЧНИОТ ЧОВЕК Дали опозицијата на напредњаците се надеваше дека убедувањето за претстојниот пораз ќе преовлада во редовите на властите – дури и пред градоначалникот на Белград, Александар Шапиќ, кого Тања Мициќ, советничка на движењето Крени-промени, со крвав и скршен нос, го обвини дека физички ја нападнал во понеделник вечерта, да ѝ се закани на напредњачката кампања со своето однесување? Онаа во која тие ги „бранат“ жените од наводни закани за силување од страна на членови на студентското движење, за кои нема докази дека се случиле?
Или можеби телевизиското плачење е само уште една игра-шоу, насочена кон некако подобрување на изборните шанси на напредњаците, кои се повеќе и повеќе слични на нивната оригинална верзија – радикалите?
Самиот Вучиќ ја објасни својата оставка од функцијата, која истекува за седум месеци, со желбата да учествува во кампањата за парламентарните избори без функција, „како обичен граѓанин“. Сепак, ова не може да се поткрепи со никаков сериозен аргумент, особено ако се земе предвид фактот дека со недели, и покрај функцијата „претседател на сите граѓани“, тој интензивно се занимава со предизборни активности за партијата на која ѝ припаѓа. Во прилог на приказната за „обичниот човек“, интензитетот на вниманието што провладините медиуми го посветуваат на движењата и пораките на кандидатот за пратеник и носителот на изборната листа на СНС не зборува сам за себе.
Аналитичарите имаат донекаде различни толкувања на „операцијата за оставка“, но со јасна заедничка нишка – тоа е само фаза во борбата за зачувување на позициите на власта. Сè друго во достапните анализи се нијанси, без разлика дали станува збор за верувањето дека потегот на Вучиќ ги мотивира неговите поддржувачи да излезат на претстојните парламентарни избори и да ја спречат можноста тој да се приклучи на опозицијата, или, на пример, тврдења дека однапред ја отстранува одговорноста од себе за сè што може да се случи ноќта по изборите на 25 октомври.
Се чини дека прогнозите сега добија конечна потврда, според која, во отсуство на уште посилен претседателски кандидат, владата не смее да дозволи законски поредок, што подразбира претседателот да се избере напролет (сето тоа со „ризик“ од јасна референдумска атмосфера што, во вториот круг од гласањето, лесно може да оди во корист на опозицијата) и дури тогаш, на крајот на декември 2027 година, новиот парламент.
КАНДИДАТ ИЛИ ЛИДЕР Она што беше јасно уште пред конечното објавување на претседателските избори, што, во времето на подготовката на овој број наљ „Радар“, не се случи, е дека нема да има најекономично, истовремено гласање за пратениците и за претседателот: според законот, имено, претседателските избори се распишуваат „така што гласањето се одвива најдоцна три месеци од денот кога завршува мандатот на претседателот“. Исто така, од денот на распишување на изборите до денот на гласањето не можат да поминат помалку од 30, ниту повеќе од 60 дена, што вкупно значи дека претседателските избори ќе се одржат најрано на почетокот на ноември, а најдоцна на крајот на декември. Самиот Вучиќ објави дека првиот круг ќе се одржи до крајот на декември, а јавноста шпекулираше дека гласањето ќе биде закажано за 13 декември.
Веднаш имаше проценки дека студентите, на кои дури и партиите што учествуваа на изборите, собрани во Европска Србија, им ветија поддршка за претседателскиот кандидат, треба веднаш да го „исфрлат“ името на својот претставник и со тоа да ја преземат иницијативата во целиот процес; дури имаше и мислења дека, со оглед на тоа што оставката беше објавена, требало да го сторат тоа веќе во неделата. И да го расипат сценариото на владата, односно да го одвлечат вниманието од дводневното збогување на Вучиќ од претседателската фотелја, со пеење, танцување и плачење. Но, не е баш толку едноставно, од неколку причини.
Прво, поради имиџот на студентското движење, кое од самиот почеток избегнува персонализација на секој начин, односно издвојување лидер, како што потсети адвокатката Сара ел Сараг, еден од нивните кандидати на парламентарните избори („Доколку сега се појавеше кандидат, тој ќе беше лидер на движењето, а студентското движење не сака лидери“).
Дури и аргументот дека претседателските избори го олеснуваат создавањето на посакуваната референдумска атмосфера можеби не е валиден во ситуацијата со која се соочуваме. На ова укажува ставот на политичкиот консултант Душан Миленковиќ: „Долго време тврдам дека истовременото одржување парламентарни и претседателски избори, или барем преклопувањето, е полоша опција за студентското движење, бидејќи двата процеса имаат различна политичка логика, различни интереси на групи и поединци, и на крај, не помалку важно, може да го збуни референдумското расположение кај мнозинството српски граѓани“, вели тој. И додава: „Особено затоа што го нема главниот противник на мнозинската Србија на претседателските избори – Вучиќ“.
Според она што досега можеше да се дознае за функционирањето на необичното движење, студентите имаат свои комплицирани процедури за донесување одлуки за гласање, кои бараат многу време, но и однапред планирани модели за „итен“ режим. Преведено во конкретна ситуација, ова би можело да значи дека договорот, координацијата и познатото вето допрва треба да следат, бидејќи, изборите всушност не се распишани, но тој „брз“ договор е можен во секој момент, ако владата одлучи за датум на избори поблиску до декември. И дали ова значи дека има некаков вид на мерење пред одлуката, така што студентите чекаат властите да излезат со нивниот кандидат, за да изберат соодветен противник и обратно?
„Верувам дека студентите немаа луксуз да чекаат кандидатот на режимот да го моделира својот по него или неа, затоа претпоставувам дека веќе го имаат својот кандидат“, вели Миленковиќ. „Објавувањето зависи првенствено од почетокот на изборниот процес за претседател, но ако претпоставиме дека може да започне и за време на парламентарната кампања, самото објавување на кандидатот може да биде дополнително активирање во рамките на парламентарната кампања, доколку таа личност е исклучително популарна во Србија.“
СТУДЕНТИ НА ТЕРЕН Имаше и такви кои сметаа дека методот на пренесување на претседателските овластувања од Вучиќ на Ана Брнабиќ алудираше на име на напредњачки претседателски кандидат, особено имајќи ја предвид компатибилноста на долгорочниот премиер во шемата „Путин-Медведев“, но постојат и бројни контрааргументи за таа теза – од фактот дека не е време да се ризикува жена да се кандидира за толку висока функција, до проценката дека е попаметно владата да номинира некој што ги дели граѓаните помалку од нејзините познати „јастреби“, меѓу кои е и Ана Брнабиќ, која е една од најистакнатите. Затоа, покрај партиските имиња (Милош Вучевиќ, Синиша Мали), се споменуваат и непартиски имиња (Сима Аврамов, Чедомир Антиќ, Владан Петров…). Изненадување е, секако, можно, без оглед на намалената прогресивна привлечност во собирањето нови „угледни“ луѓе, што се гледа за време на неуспешниот процес на формирање на Движењето за народот и државата.
РЕК објави 12 изборни листи, што тешко дека е конечен број, со оглед на тоа што рокот за поднесување кандидатури истекува на 4 октомври. Беше прифатена и листата на Богољуб Кариќ, чие почетно оспорување беше протолкувано како обид за елиминирање на листа што се обраќа на истиот електорат како и напредњаците. А што може да се очекува на претседателските избори? Дали е реално да се очекува кандидатурата на Кариќ, Ивица Дачиќ, Расим Љајиќ или на кој било друг што би можел да одземе дел од гласовите на кои смета СНС?
Миленковиќ, на пример, смета дека дури ни Вучиќ не би можел да победи во првиот круг од претседателските избори во овој момент. Имајќи го тоа предвид, додава тој, бројот на кандидати кои се насочени кон сличен електорат не е премногу важен за нив сега, но поважен е кој може да се надева на шанса за победа во вториот круг. „Во моментов, не гледам таква личност на страната на режимот“, вели тој.
Она што, за разлика од името на кандидатот на СНС, изгледа повидливо е надежта дека по евентуалното губење на пратеничките места, опозициската партија би била демотивирана дури и да учествува на претседателските избори, што би било помалку важно ако власта се врати таму каде што ѝ е местото – во премиерската канцеларија.
Во борбата за таков исход, Вучиќ сега се обидува да се претстави како член на опозицијата кој се бори против „оние кои крадат избори“ (?!), додека во исто време, како „обичен граѓанин“ на состанок со други граѓани, му се јавува на министерот Дарко Глишиќ и бара да се забрза изградбата на Домот на културата во Бусур.
Студентите, од друга страна, почнуваат нова фаза од кампањата, откако ќе ја завршат велосипедската тура во Крагуевац. Според достапните информации, тие ќе бидат фокусирани на теренска работа, па затоа идните повици на властите за „дијалог“ би можеле да бидат залудни. Претпоставката дека, во согласност со истражувањата што покажуваат дека најважните теми за граѓаните се корупцијата и економијата, сега би можеле да се фокусираат токму на тие области, исто така, изгледа логична. Исто така, постојат извештаи за напори за приближување до членовите на малцинските нации, што не е добра вест за владата, која традиционално смета на мандатите на своите претставници.
Два лоста важни за компензација на сите исчезнати гласови остануваат недопрени: по одбивањето да ја следат програмата на ТВ Информер, главната пропагандна поддршка на владата, тешко може да се очекува каква било позитивна улога на новоизбраниот РЕМ во подобрувањето на изборните услови. Никој не очекуваше полицијата и параполициските сили да бидат доведени под законските норми.
