Глобус-Неделен весник

  • Македонија
  • Свет
  • Ревија
  • Архива
  • Контакт
  • Фељтон
  • Колумни

ПСИХОЛОГ ЗА ВЛИЈАНИЕТО НА ИНФЛУЕНСЕРИТЕ ВРЗ ДЕЦАТА

November 18, 2026 Filed Under: Ревија

Како се создава привид на блискост и што младите не препознаваат

ИНФЛУЕНСЕРКА Феноменот на развој на парасоцијален однос помеѓу инфлуенсерот и корисникот од другата страна на екранот станува сè поприсутна

Забраната за социјалните мрежи за лица под 15 или 16 години е актуелна тема во многу европски земји, а експертите особено го нагласуваат влијанието на инфлуенсерите врз децата и младите. Јована Трбојевиќ Јоциќ, доктор по психолошки науки, истакнува дека децата и младите не можат да ги препознаат двојните пораки што им ги испраќаат инфлуенсерите низ призмата на блискост и заедништво, и дека токму тука се потребни возрасни и родители, како филтер и како толкувачи на информациите што им се пласираат на пазарот.

Сите можеме да наброиме барем пет инфлуенсери од различни области, од кои секој ја пронашол својата ниша и својата публика на една од водечките социјални мрежи. Можеме да опишеме што се инфлуенсери на описен и здраворазумски начин, а докторката по психолошки науки, Јована Трбојевиќ Јоциќ, јасно го сумира тоа во една реченица.

„Појавата на инфлуенсери е одговор на технолошкиот, комерцијалниот и пазарниот пристап кон постоењето, каде што одредени (а има сè повеќе такви поединци) луѓе гледаат место за заработка преку „пријателски“ размени со млади луѓе, каде што се претставуваат како врсници или возрасни кои ги разбираат“, рече Трбојевиќ Јоциќ за Протал Н1.

Кога станува збор за социјалните мрежи, психологот вели дека феноменот на развој на парасоцијален однос помеѓу инфлуенсерот и корисникот од другата страна на екранот станува сè поприсутен.

„Парасоцијалниот однос е, во најширока дефиниција, еднонасочен однос со јавна личност, каде што се вложуваме во тој однос и создаваме имагинарен однос врз основа на содржината што ја објавува таа личност и врз основа на лајковите или ретвитовите што ги добиваме од нив. Ова е особено ризично за младите луѓе бидејќи тие се обидуваат да ја задоволат основната потреба за поврзување и припадност на нереален начин, додека се идентификуваат со некој за кој дури и не знае дека постои“, вели психологот.

Тој истакнува дека овие парасоцијални односи ја отежнуваат секојдневната комуникација и учењето секојдневни социјални и емоционални вештини, бидејќи нè „хранат“ на лажен начин и на тој начин нè оддалечуваат од вистинските односи и напорот што треба да го вложиме за да воспоставиме и одржиме вистински односи.

Кога станува збор за влијанието на инфлуенсерите врз децата и младите луѓе, фокусот обично е на негативните влијанија и последиците врз однесувањето на младите луѓе.

Трбојевиќ Јовиќ вели дека нема недвосмислени докази дека влијателите сами по себе се штетни за менталното здравје и развојот на младите луѓе, но тој забележува дека проблемот се јавува кога содржината што ја пласираат влијателите е неточна или дури и штетна.

„Она на што ние, како возрасни, можеме да обрнеме внимание е како се чувствува детето откако ќе следи одредена содржина и како таа содржина влијае на неговото секојдневно функционирање. Ако детето сè повеќе се споредува со инфлуенсерот, се чувствува полошо во врска со својот изглед или живот, има потреба да купува производи што тој ги препорачува, тешко прифаќа критики од таа личност или му дава приоритет пред врските во реалниот живот, тоа се сигнали дека треба да разговараме за тоа што таа врска значи за детето“, предупредува психологот.

„Во зависност од содржината и стручноста на лицето кое се претставува како инфлуенсер, зависи и далекусежноста и насоката на неговото влијание. Одредени инфлуенсери имаа позитивно влијание во форма на промоција на здравјето или здрави навики, како и спречување на ризични форми на однесување за време на пандемијата. Сепак, не е невообичаено да се види содржина што дава полуинформации или неточни информации во поголема мера со цел да ја привлече публиката, а притоа не води доволно сметка за возраста на гледачите, односно учесниците“, објаснува нашиот соговорник.

Кога се зборува за негативни влијанија, според докторот по психолошки науки, тоа првенствено се одразува во негативната слика што младите ја создаваат за себе гледајќи идеализирани и нереални фотографии и начинот на живот на инфлуенсерите.

„Тие се споредуваат со нив во еден специфично ранлив возрасен период, кога биолошките, физичките и психолошките промени не се нешто што секогаш оди во позитивна насока и не се нешто што можеме да го контролираме (па добиваме мозолче на денот на важен состанок)“, објасни испитаникот Н1.

Експертите зборуваат за „манипулативното влијание“ што инфлуенсерите го имаат врз децата и младите, а психологот Јована Трбојевиќ Јоциќ објаснува дека манипулативноста се рефлектира во фактот дека објавената содржина се користи за заработка. Тој додава дека токму ова е нешто што младите не можат да го препознаат.

„Не е доволно кажано за фактот дека инфлуенсерите се платени за својата работа, односно дека го користат маркетингот на нивната содржина за да заработат пари. Токму ова е манипулативниот дел што младите сè уште не можат да го препознаат, бидејќи дури немаат когнитивен капацитет да го препознаат, а е толку добро скриен и суптилен што дури откако ќе се создаде парасоцијален однос се случува рекламирање и плаќање. Манипулацијата, покрај тоа што е маркетиншки однос, е и фактот дека инфлуенсерите ја користат довербата и автентичноста за да добијат следбеници, а сè што препорачуваат или изразуваат се перцепира како нивно лично мислење“, рече нашата соговорничка.

Таа посочува на друг метод што го користат инфлуенсерите за да привлечат внимание, а тоа е – идентификација. „Тие знаат што младите сакаат да видат и соодветно ја создаваат својата личност, за да можат младите да фантазираат или да препознаваат делови од себе во нив. Преку парасоцијална врска, тие дополнително ги врзуваат младите за себе, развиваат чувство на блискост, што придонесува за зголемување на следбениците и зголемување на довербата и останување со инфлуенсерот. Сето ова придонесува младите луѓе да се однесуваат во поголема мера во согласност со однесувањето и препораките на инфлуенсерот“, рече Трбојевиќ Јоциќ.

Психологот посочува дека не постои дефинитивен одговор на прашањето кој е изложен на најголем ризик.

„Она што е очигледно е дека адолесцентите спаѓаат во поризична група во споредба со другите возрасни категории. Ова не е изненадувачки, имајќи ги предвид развојните психолошки и биолошки промени низ кои минуваат адолесцентите“, вели нашиот соговорник.

Сепак, некои студии истакнуваат дека децата под 12 години се најподложни на влијание. Трбојевиќ Јоциќ објаснува дека тие сè уште не развиле когнитивни, емоционални и социјални вештини што би им овозможиле да бидат отпорни на таков притисок од врсниците, односно на влијателно влијание.

Секако, и овде не треба да имаме само едно гледиште за ефектот на парасоцијалната врска, бидејќи во одредени ситуации кога нема добар систем за поддршка во реалниот свет, парасоцијалната врска може да игра донекаде комплементарна или компензаторна улога, и мора да го земеме предвид контекстот и индивидуалните разлики пред да зборуваме само за темните или само за светлите страни на одреден феномен.

„Општо земено, адолесцентите се изложени на ризик токму поради развојни задачи како што се создавање идентитет и тестирање на границите на автономија со возрасните, при што инфлуенсерот во голема мера може да дејствува како единствената личност што ги разбира или поминала низ нешто слично и им дава совети како да се ослободат од мозолчињата што исто така го мачеле, со, се разбира, многу специфичен и скап производ“, истакна таа.

Таа додава дека некои студии покажуваат дека девојчињата се изложени на поголем ризик, особено кога станува збор за сликата за телото.

„Но, всушност имаме мал број студии спроведени на двата пола за да можеме да дефинираме дали девојчињата се поподложни на влијание во споредба со момчињата. Исто така, треба да се има предвид дека не сите деца и млади луѓе се подеднакво подложни на влијанието на инфлуенсерите. Покрај возраста, важни се и индивидуалните фактори, како што се самодовербата, сликата за себе, потребата за прифаќање и поддршката што ја добиваат во непосредната околина. За младите луѓе кои веќе се чувствуваат осамено, неприфатено или несигурно, односот со инфлуенсерот може да има дополнително значење бидејќи обезбедува илузија на блискост, разбирање и припадност“, нагласи таа.

Улогата на родителите како филтри

Соговорничката на порталот N1 истакнува дека односот со инфлуенсерот започнува со забава и шареност.

„Се делува безгрижно, со брза размена на информации, така што добива сè повеќе нота на ставови и вредности. Децата не можат сами да го препознаат тоа, затоа ние, возрасните, сме неопходни како филтер и како толкувачи на информациите што им се пласираат на пазарот“, вели психологот.

На прашањето како родителите треба да пристапат кон овој проблем, таа одговара дека мора да влеземе во светот на децата и во дигиталниот простор каде што тие поминуваат многу време. Ова носи со себе подготвеност за учење, а не веднаш да судиме.

„Човек треба да биде подготвен да учи и да учи, а не веднаш да осудува или брани, туку да бара што го привлекува вниманието на детето, која потреба ја задоволува, а потоа да се обидува да развие критичко размислување преку разговор. Ова е лесно да се каже, но тешко да се направи по цел ден на работа или по борба со секојдневните предизвици. Но, исто како што препорачуваме цртаните филмови да се гледаат со деца, така е потребно да се биде со нив и со нив во дигиталниот простор“, вели таа.

А дигиталниот простор се шири сè повеќе и повеќе и се движи во насока на изменета реалност и бегство од реалноста, поради што нашата соговорничка истакнува дека присуството на возрасни и родители е понеопходно во него од кога било досега.

„Ако го базираме нашиот однос со детето на фактот дека сме искрено заинтересирани за она што го гледа и слуша, детето ќе биде поподготвено да чуе што мислиме за некој тренд“, забележа таа.

Filed Under: Ревија

ГОЛЕМИ И МАЛИ: ГУЛИВЕРОВАТА ОПОМЕНА
ПУТИНОВ ПОКЕР, РУСКИ РУЛЕТ (203): СЕ КОРИСТИ „ТОПОВСКО МЕСО“ ОД 100 ЗЕМЈИ!
РУСКАТА МЕЧКА НЕ СЕ ВРАЌА НАЗАД ВО ПЕШТЕРАТА
ВМРО ДПМНЕ Е НАВИКНАТА НА ПРЕДИЗБОРНА КОРУПЦИЈА?!
НБРМ МОРАЛА ДА ДАДЕ ОЦЕНКА ЗА ТОА ДАЛИ ИНВЕСТИТОРОТ  ЧЕСЕН И ТРАНСПАРЕНТЕН

Најново

  • ГОЛЕМИ И МАЛИ: ГУЛИВЕРОВАТА ОПОМЕНА
  • ПУТИНОВ ПОКЕР, РУСКИ РУЛЕТ (203): СЕ КОРИСТИ „ТОПОВСКО МЕСО“ ОД 100 ЗЕМЈИ!
  • РУСКАТА МЕЧКА НЕ СЕ ВРАЌА НАЗАД ВО ПЕШТЕРАТА

Импресум

Издавач - Здружение за нови политики и слобода на медиуми "Јавност" - Скопје,

Партизански одреди 23/1/3 Скопје

globus@globusmagazin.com.mk

Барај

Сите права задржани© 2026 · ГЛОБУС · Log in

Developed by Unet