Руските семејства користат вештачка интелигенција за да ги „оживеат“ најблиските кои загинале во Украина. Многумина се богатат од таа илузија а Украинците реагираат дека зад таа трговија не се гледа зошто загинале нивните синови и татковци
ЛИСА ФОХТ – ТАТЈАНА КОВТУН
Семејствата на руските војници убиени во Украина се „обединуваат“ со своите најблиски купувајќи видеа креирани со вештачка интелигенција (ВИ).
Некои велат дека овие видеа им даваат можност за прошка што никогаш не ја добиле во реалниот живот. За креаторите кои ја забележале растечката побарувачка за содржина со воена тематика, тоа е исто така голема можност за заработка.
БИЛБОРДИ ВО МОСКВА НА ТЕМА „НАШИТЕ ХЕРОИ СЕ ВРАЌААТ“
„Специјалните воени операции се успешно завршени. Нашите херои се враќаат“, пишуваше на билбордите низ Москва, користејќи го терминот одобрен од Кремљ за инвазијата на Украина.
Жена која турка количка стои запрепастена на тротоарот покриен со кал.
Се врти и гледа маж во воена униформа кој држи букет рози.
Се фрла во неговите раце додека солзи радосници ѝ течат по лицето.
Ова видео од 15 секунди е објавено на Инстаграм од популарната блогерка Катја Џин (вистинско име: Екатерина Кирпичникова). Таа е сопруга на руски војник во Украина.
Тој е оној кој се враќа на снимката, направена целосно од вештачка интелигенција. Блогерката редовно објавува слични видеа генерирани од вештачка интелигенција на своите 10 милиони следбеници на TikTok и 50.000 следбеници на Instagram, заедно со упатства како да ги направат.
Сепак, неодамна овие видеа станаа поретки: сопругот на оваа 21-годишна жена исчезна на фронтот. Фотографиите и видеата од руски војници генерирани од вештачка интелигенција ги преплавија социјалните медиуми од средината на минатата година.
Повеќето се објавени од сопругите на луѓето што учествуваат во инвазијата, од кои некои плаќаат повеќе од 100 долари по видео за негово креирање, дознава BBC News на руски јазик.
ПРОЕКТОТ „ВИДЕО ЗБОГУМ“ Ана Кораблова, од Каменск-Уралск, град источно од Екатеринбург, почнала да снима вакви видеа во мај 2025 година. Заедно со нејзината сестра, таа го започнала проектот „Видео збогум“. Целта, како што е наведено на социјалната мрежа слична на Фејсбук, ВКонтакте (VK), е да им се помогне на луѓето да се справат со „незавршените збогувања“ и повторно да ги прегрнат своите сопрузи, родители и деца.
Еден од примерите за делата на Катја Џин, посветен на крајот на војната
Некои од нејзините клиенти користат вакви видеа за да ги информираат пријателите и следбениците за исчезнувањето или смртта на нивните сопрузи.
Вообичаено видео со вештачка интелигенција кое ја опишува смртта на „војник од специјални воени операции“ следи добро позната шема.
Маж во униформа ги прегрнува сопругата и децата, потоа се врти и се качува по скалите што водат кон синото небо, честопати опкружен со ангели.
Кораблева изјави за Би-Би-Си дека повеќето барања доаѓаат од семејствата на оние што моментално се борат во Украина (според Би-Би-Си њуз во Русија и независниот руски медиум Медиазон, досега во таа војна загинале повеќе од 200.000 руски војници).
Заедно со фотографиите, клиентите ѝ ги испраќаат своите животни приказни. Една жена сподели снимки направени од нејзиниот сопруг на фронтот, на кои се гледаат војници како ги собираат останките од своите другари. „Во првите месеци од работата на овие снимки, плачев речиси секој ден. Со текот на времето, научив да ги одделувам емоциите од работата. Се обидувам да се концентрирам на техничката страна на работата, за да бидам сигурна дека видеото ќе испадне убаво и достојно за нечие сеќавање“, вели Кораблева.
Цените се движат од 1.300 рубли (околу 15,4 евра) до 10.000 рубли (118,5 евра) за итни нарачки. За 2.990 рубли (35 евра), клиентите можат да добијат претходно генерирано видео од починатиот кое ја упатува последната порака до сопственото семејство.
За посилно чувство на реализам, потребни се гласовни пораки.
Трошоците за производство се многу пониски: според пресметките на Би-Би-Си, генерирањето на едно видео може да чини до 30 рубли (0,35 евра), иако можеби ќе треба да се направат неколку такви видеа за да се создаде комплетен пакет за продажба.
Проектот Korableve е најголем и најпознат, но е далеку од единствениот.
Стотици групи и сметки на социјалните медиуми нудат слични услуги.
Главните разлики се цената и квалитетот: на некои снимки, фигурите генерирани од вештачка интелигенција немаат екстремитети или нивните лица се гротескно искривени.
Сопругите на војниците се опишани како ангели чувари. Сепак, побарувачката останува висока. Под објавите, корисниците оставаат коментари како: „Итно ми треба вакво видео“ или „Како можам да направам едно? Мојот братучед почина“. „Или станав многу добар во мојата работа или почнав да запознавам дарежливи луѓе. Честопати ми плаќаат двојно и ми оставаат бакшиш.“
„Моето видео збогување се чини дека буди многу силни емоции“, напиша Алиана, друга авторка, на приватен канал на Телеграм. И покрај ова, кога објави пример од својата работа на Инстаграм, коментаторите ја обвинија дека „се обидува да профитира од туѓа несреќа“.
БОЖЕМ НЕМА ПРОФИТ АМА БИЗНИСОТ НОСИ МНОГУ ПАРИ
Алиана инсистираше дека не е мотивирана од профит, туку од желбата да помогне. Таа почна да снима видеа за збогување откако нејзиниот брат загина во војната, првично нудејќи ги бесплатно. „Никогаш не помислив дека ќе заработувам пари правејќи видеа за збогување… оваа тема ми е премногу блиску до срцето“, напиша таа во објавата.
Но, на крајот на февруари оваа година, Алиана рече дека „темата навистина излегла од контрола“ и видеата генерирани од вештачка интелигенција почнале да ѝ носат доволно пари за двонеделен одмор, очила за сонце Ray-Ban со камера и „други работи што ги сакам“.
Алиана вели дека заработува до 55.000 рубли (651 евро) дневно и сега има толку многу клиенти што двајца менаџери ги сортираат нејзините пораки, додека таа почнала да им ги пренесува нарачките на студентите што ги обучила во меѓувреме.
ТАГАТА КАКО ПОЛИТИЧКА АЛАТКА „Оживувањето“ на луѓето што користат вештачка интелигенција не е уникатно за Русија.
Дигиталното воскресение на војниците е дел од светската индустрија за „дигитален задгробен живот“, изјави за Би-Би-Си Катарзина Новачик-Басинска, истражувач во Центарот Леверхулме за иднината на интелигенцијата на Универзитетот во Кембриџ.
Слики од починатите создадени со помош на вештачка интелигенција, таканаречени „аватари на смртта“, сега се појавуваат во различни контексти, вели Новачик-Басинска.
Музеите ги користат во интерактивни инсталации што им овозможуваат на посетителите да „комуницираат“ со преживеаните од Холокаустот.
Тие се користат и во судниците, каде што слики од жртви создадени со помош на вештачка интелигенција се појавуваат во судски постапки.
Тие се појавуваат дури и во политиката.
Неодамна, дигитално „воскреснат“ политичар се појави во изборна кампања во Индија.
Имајќи го ова предвид, според Новачик-Басинска, не е изненадувачки што ваквите технологии се популарни меѓу семејствата на руските војници во Украина.
Сепак, таа нагласува дека сè уште не видела толку широка употреба на содржина генерирана од вештачка интелигенција во други конфликти.
Тој додава дека сè уште не е јасно дали визуализациите со помош на вештачка интелигенција им помагаат на луѓето полесно да се справат со тагата или само ја интензивираат. „Сè уште знаеме многу малку за долгорочното психолошко и социјално влијание на овие технологии врз процесот на тагување“, вели Новачик-Басинска.
„Значи, во овој момент е голем ризик… сме во средината на техно-културен експеримент што ги користи овие технологии.“
Реакциите на овие „збогумски“ видеа се навистина остро поделени.
Некои гледачи велат во онлајн коментарите дека биле трогнати до солзи, додека други одат дотаму што ја опишуваат содржината како богохулна, споредувајќи ја со серијата „Црно огледало“, која го истражува влијанието на новите технологии врз луѓето.
ПОЈАВАТА ИМА И ПОЛИТИЧКА ДИМЕНЗИЈА Во една епизода од серијата, една жена купува реплика на нејзиниот покоен сопруг, изработена со вештачка интелигенција. Некои кои нарачале дела генерирани од вештачка интелигенција со нивните починати партнери, изјавија за Би-Би-Си дека снимките малку помогнале за да им се олесни страдањето.
„Како може да помогне?“, рече една жена која купила слика од својот сопруг генерирана од вештачка интелигенција за неговиот надгробен споменик. И покрај ова, таа чува и две други слики од вештачка интелигенција во својата спална соба.
Друга жена рече: „Може ли технологијата да ми помогне да прифатам дека никогаш повеќе нема да го прегрнам мојот син? Не. Тоа е илузија.“
За други, пак, видеата нудат чувство на поврзаност. „Ти благодарам, вештачка интелигенција, за оваа можност да бидам со моите најблиски.“
„Наскоро ќе поминат две години откако те немаше“, напиша една Русинка под видеото за збогум на својот сопруг.
Новачик-Басинска вели дека е тешко да се направи етичка проценка на таквата содржина, која игра и јавна и приватна улога.
„Ако ваквите технологии се развиваат и споделуваат за поддршка на политички цели, на пример пропаганда, тоа станува исклучително проблематично“, вели таа.
„И дури ќе одам дотаму што ќе кажам дека е погрешно, бидејќи тоа е форма на политизирана тага, каде што емоционалните реакции на загубата се манипулираат за некаква стратешка цел или цели.“
ЛЕСНИ ПАРИ Друг популарен жанр на видеа генерирани од вештачка интелигенција прикажува руски војници кои се уште се живи и активни на фронтот. Би-Би-Си пронајде десетици сметки наводно водени од сопруги на војници кои произведуваат и промовираат содржина генерирана од вештачка интелигенција врз основа на луѓе на активна должност.
Меѓу нив е и 20-годишната Вероника, која одби да го открие своето презиме или да сподели со нас колку заработува од правење вакви видеа.
Таа вели дека почнала да го прави ова минатиот октомври, кога направила слика од војник кој седи во ров гледајќи фотографија од својата девојка.
Во тоа време, ваквите слики веќе беа вирален тренд. „Девојките почнаа да ме замолуваат да ги направам.“
„Мажите почнаа да ме замолуваат да им ги давам на нивните девојки како подароци“, вели Вероника, која се преселила во самопрогласената Донецка Народна Република со својот мобилизиран сопруг.
„Семејствата што учествуваат во оваа војна немаат можност да одат на фотосесии, па затоа се справивме со ситуацијата на овој начин. Плус, има фотографии што едноставно ги пренесуваат нашите чувства и искуства“, додава тој.
Вероника вели дека има идеи за содржина што не е поврзана со војната, но сопругите на војниците се меѓу нејзините „најпрофитабилни“ клиенти.
На прашањето зошто сопругите на војниците како неа произведуваат таква содржина, таа директно одговори: „Лесни пари“.
УКРАИНСКИ РЕАКЦИИ Но, без разлика дали видеата генерирани од вештачка интелигенција прикажуваат активни или мртви војници, оние што се вклучени во руската инвазија на Украина речиси секогаш се прикажани како херои што ги бранат семејствата и земјата.
Украинските реакции, евидентирани во коментарите под некои од виралните објави, се експлицитно негативни.
„Напишете ја вистината. Тие ги уништуваат градовите на луѓето за ситни пари… Срам.“
„Само замислете како чекаме вашите „херои“ да ја напуштат нашата земја. Животот не може да се врати. Тие го одзедоа.“
„Треба да се срамите од себе што ги опишувате вашите „херои“ кои излегоа да заработат крвави пари убивајќи ги нашите деца.“
Некои руски блогери тврдат во своите објави дека заработиле до милион рубли од содржина генерирана со помош на вештачка интелигенција.
Не е познато дали овие бројки се точни, но потенцијалот за профит од оваа контроверзна активност е очигледен.
Сепак, многу креатори не го гледаат тоа како долгорочна можност.
Според блогерката Улјана Лебед, интересот за воена содржина создадена со употреба на вештачка интелигенција најверојатно ќе се намали.
„Специјалните воени операции ќе завршат, сопрузите ќе се вратат дома и сето ова ќе исчезне. Можеби сè уште ќе има некои наредби, но генерално, оваа тема повеќе нема да биде релевантна.“
(BBC na ruski)
