Само пред еден месец, анкетите ѝ даваа на Јотова водство од најмалку 20 процентни поени пред Ѓуров. Сепак, првиот круг покажа колку може да биде голема разликата помеѓу очекуваната и реалната поддршка
ЕМИЛИЈА МИЛЧЕВА
По првиот круг од претседателските избори, интригите се заплеткуваат. За разлика од политичките договори, телевизиската дебата меѓу Јотова и Ѓуров оваа недела ќе биде пред очите на сите – и би можела да ја сврти трката.
Илијана Јотова и Андреј Ѓуров имаат кусо време до вториот круг од претседателските избори за да соберат нови бранови поддршка. Актуелната претседателка Јотова, поддржана од владејачката партија, мора да ги врати на гласачките места гласачите кои треба да бидат нејзини. А Ѓуров – да ги освои оние кои никогаш не биле.
Првиот круг ги остави со речиси идентични резултати. За вториот круг, резервите на гласови се меѓу поддржувачите на отфрлените кандидати и оние над 70% кои воопшто не излегоа на гласачките места.
ДАЛИ РУМЕН РАДЕВ ВООПШТО ПОМОГНА? Само пред еден месец, анкетите ѝ даваа на Јотова водство од најмалку 20 процентни поени пред Ѓуров. Се чинеше логично: по девет години како потпретседател на Румен Радев, таа влезе во трката со поддршка на неговата партија „Прогресивна Бугарија“. Сепак, првиот круг покажа колку може да биде голема разликата помеѓу очекуваната и реалната поддршка.
На парламентарните избори во април, Румен Радев собра над 1,44 милиони гласови со ветување за промени и уништување на олигархискиот модел. По шест месеци на власт, очекувањата за него се мерат според резултатите од неговата влада, а тие не се охрабрувачки. Бугарија е меѓу трите земји во ЕУ со највисока инфлација. А во ситуација на растечка воена закана во Црното Море, бугарските власти се чини дека се повеќе загрижени да не ја налутат Москва отколку да ги убедат своите граѓани дека можат да ја гарантираат нивната безбедност.
Според „Алфа рисрч“, само околу 29% од гласачите на „Прогресивна Бугарија“ во април учествуваа на претседателските избори. Од нив, 74% ја поддржаа Јотова.
Ова е суштинската разлика помеѓу двата избора. Во април, луѓето гласаа за Румен Радев. Сега се очекуваше да гласаат за Илијана Јотова, но гласањето не се повтори ниту половина од тоа. Дали поради разочарување од новата влада, поради очекување за лесна победа, или затоа што самиот Радев не ја вложи во кампањата на Јотова енергијата со која победи на парламентарните избори – веројатно има повеќе од една причина.
ЗАЛУДНО ПОТРОШЕНО ВОДСТВО Андреј Ѓуров успеа да го намали јазот не само благодарение на поддршката од „Продолжуваме со промената“, „Демократска Бугарија“ и демократската заедница како целина. Сликата на релативно нова личност, неизлитена од долгогодишното учество во политиката, исто така работеше во негова корист.
Самата Јотова, исто така, придонесе за намалување на разликата. Скандалот околу помилувањето на осудениот шверцер на дрога Огњан Атанасов ја придружуваше во текот на целата кампања и видливо ја вознемируваше. Наместо да ги растера сомнежите штом избувна, таа прво се обиде да ја префрли одговорноста за својата одлука на медицинската комисија. Потоа мораше да објасни како затвореник помилуван од здравствени причини повторно се нашол вмешан во истрага за трговија со дрога. А кога следеа уште понепријатни прашања, таа ги испрати материјалите до обвинителството. Оттогаш, секоја информација за истрагата сега можеше да се негира со аргументот на истражна тајност. Јотова, исто така, покажа посебна претпазливост по прашањето за руската закана за безбедноста во Црното Море. Таа остана верна на линијата на владата на Радев, во која желбата да се избегне конфликт со Москва има предност пред потребата од категоричен став. На ова, Јотова додаде отворена демагогија – да се спречи испраќањето бугарски војници во Украина, иако претседателот нема овластување сам да одлучува за ова, а парламентот веќе се изјасни против таквото учество.
„ПАТРИОТСКИ“ ИЛИ ДЕМОКРАТСКИ БРАН? Во вториот круг, Јотова и Ѓуров не само што ќе се натпреваруваат за поддршката на сопствените гласачи. Тие ќе мора да ги убедат луѓето кои во првиот круг претпочитаа други кандидати, а некои од нив – да гласаат против нивните претходни политички симпатии. Оттука започнува потешкиот дел од трката, бидејќи гласовите за елиминираните кандидати не им припаѓаат на нивните партиски лидери.
Еден резервоар е таканаречениот „патриотски глас“ – гласовите за лидерите на „Вазраждане“, „Величе“ и МЕЧ. Со различна реторика, но со заедничка недоверба кон ЕУ и со повеќе сличности во нивните ставови за војната во Украина и „мирот“ што го нуди Москва, трите партии влегоа во претседателската трка. Така, првиот круг стана и еден вид попис на нивните гласачи.
Но, овие гласови не формираат заеднички изборен блок. Гласачите на Костадин Костадинов, Радостин Василев и Ивелин Михајлов имаат различни мотиви да ги поддржат, а нивниот став кон двајцата финалисти не е нужно ист. Лидерот на МЕЧ веќе ги повика своите гласачи да гласаат за Ѓуров – или да останат дома. Сепак, за некои од гласачите на Костадинов и Михајлов, Јотова ќе биде прифатлив избор.
Вториот резервоар е многу потежок за мерење – гласачите кои останаа дома. Меѓу нив се симпатизерите на ГЕРБ и МРФ, чии партии не номинираа свои кандидати. Според излезната анкета на Алфа Рисрч, само околу 30% од гласачите кои гласаа за ГЕРБ во април излегоа на гласање, а само 15% од оние за МРФ.
Но, оние кои гласаа не чекаа инструкции од седиштето на партијата. Од гласачите на ГЕРБ, 39% го поддржаа Ѓуров, а 22% – Јотова. Кај МРФ, односот е спротивен: 39% за Јотова наспроти 28% за Ѓуров. Ова се податоци само за оние кои учествуваа на претседателските избори, но тие покажуваат дека ниту Борисов ниту Пеевски не можат да ги земат здраво за готово гласовите на своите партии.
ПОЛИТИЧКИ ДОГОВОРИ? Судејќи според евроатлантските позиции што Бојко Борисов ги демонстрираше неодамна, поддршката за Ѓуров би изгледала конзистентна. Само пред неколку дена, тој потпиша заедно со други поранешни премиери како Иван Костов, Кирил Петков и Николај Денков заеднички повик за цврст одговор на руската закана во Црното Море. Пратениците на ГЕРБ во ЕПП иницираа резолуција на Европскиот парламент со која ја критикуваат владата на Радев за нејзината недоволна реакција на Москва. Радан Канев и Илхан Кучук (АЛДЕ) исто така се придружија на иницијативата.
Лидерот на ГЕРБ постави услов да се побара неговата поддршка – нема да ја даде непобарано. Но, Андреј Ѓуров повтори дека не воделе и нема да водат разговори со партиските штабови, туку ќе се обратат директно на бугарските граѓани. И тешко е да се замислат задкулисни преговори со Борисов, кој тешко би ја пропуштил можноста јавно да покаже дека е баран.
Со Движењето за права и слобода, непознатите се уште побројни. Во 2016 година, Движењето го поддржа Румен Радев во вториот круг без официјално да го објави тоа. Денес, меѓутоа, Делјан Пеевски има партија која претрпе поделба и електорат од кој само 15% учествуваа во првиот круг. По акциите против градоначалниците на ДПС во Белица, Сунгурларе и Крџали, ниската излезност на гласачите повеќе личи на демонстрација на контролирано влијание. Пеевски покажува дека не само што може да ги мобилизира своите гласачи, туку и да ги остави дома.
За разлика од политичките преговори, телевизиската дебата оваа недела помеѓу Јотова и Гуров ќе биде пред очите на сите – и би можела да го сврти текот на трката. Во 1960 година, потпретседателот Ричард Никсон се соочи со сенаторот Џон Ф. Кенеди во првата телевизиска претседателска дебата во Соединетите Американски Држави. Никсон беше блед, исцрпен и потеше под рефлекторите, додека Кенеди изгледаше смирено и самоуверено. Дотогаш, двајцата беа речиси изедначени, но по дебатата, Кенеди ја презеде водечката улога. Шеесет и шест години подоцна, камерите продолжуваат да ја снимаат секоја капка пот, секое сопнување и гримаса.
Кој ќе се поти во дебатата на 29 октомври? Тоа е прашањето.
(На првиот круг од претседателските избори во Бугарија, одржани на 25 октомври 2026 година, актуелната в.д. претседателка Илијана Јотова и поранешниот привремен премиер Андреј Ѓуров влегуваат во втор круг, кој ќе се одржи на 1 ноември 2026 година. Ниту еден кандидат не го помина потребниот праг од 50% од гласовите во првиот круг, кој беше одбележан со историски најниска излезност на гласачите од околу 22%. Го пренесуваме коментарот на новинарката од ДВ на бугарски на таа тема)
