Цените на храната во Русија растат, трошоците за комунални услуги се зголемуваат, а дигиталните услуги се несигурни. Заедно со војната и економското забавување, Русите сè повеќе ги чувствуваат последиците од кризата
ДЕНИС КИШЊЕВСКИ
Војната станува сè поскапа за Русија. Трошоците за одбрана ги заменуваат цивилните трошоци, даночниот товар врз бизнисот се зголемува, а приходите од нафта и гас се намалуваат. Како ова влијае на економијата, цените и населението?
Русите масовно се жалат на зголемувањето на цените. Социјалните медиуми се полни со видеа во кои жителите од различни региони го изразуваат своето негодување поради наглото зголемување на цените на храната. Луѓето се особено иритирани од фактот што цените почнаа да растат веднаш по парламентарните избори.
„Изборите завршија, па сега можат да ги зголемат цените. Буквално преку ноќ, цените на храната се зголемија за 15-35 проценти. Толку за „стабилноста“. Цените се стабилни само во еден поглед: тие постојано растат“, напиша блогерката Лера Миронова на Инстаграм. „Кога ќе влезете во продавница, можете да се онесвестите“, вели Анастасија од Самара.
„По изборите, дури и ја покачија цената на лебот. Сè стана поскапо. Да не зборуваме за зголемувањето на комуналните услуги – зголемувањето е 15-20 проценти“, се жали жител на градот Стерлитамак во Башкортостан.
Според прогнозите на Институтот за проблеми со природни монополи, 2026 година ќе биде првата година за шест години во која приходите на Русите ќе растат побавно од трошоците за комунални услуги.
Што се однесува до цените на храната, на почетокот на годината, статистичката служба Росстат покажа дека Русите трошат речиси 40 проценти од своите приходи за храна, што е најлошиот показател од 2008 година. Во исто време, во септември, очекувањата на граѓаните во врска со инфлацијата се влошија, објави Централната банка. Сепак, таа забележува дека растот на цените во септември „бил умерен во повеќето региони“.
Не се согласуваат сите со оваа проценка. Поранешниот прв заменик-министер за финансии и поранешен претседател на Надзорниот одбор на Московската берза Олег Вјугин неодамна изјави дека би се сметало за успех доколку Русите имаат доволно пари барем за целосен оброк.
ЗЕМЈАТА Е ВО СТАГФЛАЦИЈА Економистот Николај Кулбака ја опиша динамиката како негативна во интервју за ДВ. Тој ја наведува ситуацијата на пазарот на автомобили како пример: „Статистиката за продажбата на нови автомобили покажува дека се движиме кон едно од најлошите сценарија во последните години. Очигледно, луѓето реагираат на недостигот на бензин. Ова не е добар живот. Потрошувачката инфлација во 2026 година се чини дека е инфериорна само во однос на ценовната лудост од 2022 година. И ова е лош знак. Земјата е зафатена од стагфлација, која не може да се контролира со економски мерки и никој нема намера да преземе политички мерки за да ја спаси економијата“, тврди Кулбака.
Пратеничката Ирина Роднина не гледа голем проблем во инфлацијата. „Животот станува поскап насекаде, не само во Русија. Луѓето секогаш се несреќни кога нешто се менува, а во овој случај цените растат. Човекот е изграден на тој начин, но постепено се прилагодува на сè.“
Зборовите на поранешната позната уметничка лизгачка, Родина, која живеела во Соединетите Држави многу години, брзо се проширија низ рускиот интернет и предизвикаа бран на негодување. „Таа беше во Америка во најтешкиот период за Русите (1990-тите – ур.), а сега седи на својата заменик-фотелја и нè учи како да живееме“, е огорчен еден корисник.
ВОЕНИОТ БУЏЕТ Е НА ПРВО МЕСТО Во извештај за аналитичкиот центар NEST, економистот Сергеј Алексашенко пишува дека воените трошоци ги заменуваат цивилните трошоци. Државата постојано ги зголемува даноците, но приходите сè уште не растат: „Зголемувањето на даночниот товар едвај успева да го компензира падот на приходите од нафта и гас.“
Буџетскиот дефицит сè уште не е преголем, но можностите за негово покривање стануваат сè помали.
Воениот буџет се надувува на сметка на намалувањето на трошоците за социјални потреби, вели Александра Прокопенко, експерт од Берлинскиот Карнеги центар. Таа претпоставува дека над 40 проценти од буџетските средства ќе одат кај безбедносните сили. Во 2027 година, планирано е да се потрошат 17,1 трилиони рубљи за одбрана. Од распадот на Советскиот Сојуз, Русија никогаш не потрошила толку многу пари за воени потреби.
БИЗНИСОТ ПРОПАЃА Главниот товар на воените трошоци паѓа врз бизнисот, изјави економистот Владимир Милов за ДВ. Според него, со оглед на падот на приходите од нафта и гас, сè што е можно ќе биде исцедено од работоспособното население: „Сега, наместо комесари на НКВД со револвери, ја имаме Федералната даночна служба. Разговарајте со руските претприемачи: нивната ситуација е толку лоша што е полесно да се пукаат во себе. Економијата расте побавно и се собираат повеќе даноци.“ Според Милов, даночните инспектори бараат претприемачите да плаќаат дополнително, дури и ако редовно ги плаќале даноците и не должат ништо. Даночните инспектори се оправдуваат дека морале да исполнат план и се закануваат со инспекции, поради што бизнисот може да биде затворен за одреден временски период и да ги изгуби клиентите.
Рускиот претседател Владимир Путин неодамна изјави дека бизнисите треба да се чувствуваат самоуверено и смирено. Иронично, неговата изјава дојде кратко откако властите објавија зголемување на даноците. Рускиот сојуз на индустријалци и претприемачи веќе го изрази своето несогласување со фискалните промени.
Во исто време, бизнисите се под постојан притисок директно поврзан со војната. Трошоците на претпријатијата растат поради кризата со горивото, нападите врз магацините на „Вајлдберис“, а неодамна и врз центрите за податоци на „Јандекс“ и „Сбербанк“.
„Ова е инфраструктурата на 21 век, некако не забележуваме колку е важна и колку сме навикнати на неа. Но, кога сè почнува да се урива, младите луѓе чувствуваат чувство на апсолутна безнадежност на постоењето. Тие се навикнати на навигација, на такси. Тие се навикнати да можат да нарачаат нешто во секое време и веднаш да го добијат. И одеднаш оваа удобност од секојдневниот живот почнува да се распаѓа пред нашите очи“, вели економистот Игор Липсиц.
Меѓународниот монетарен фонд изјави дека руската економија стагнира. Следната година, нејзиниот раст ќе биде не повеќе од 0,9 проценти. Сепак, според економистот Владислав Иноземцев, Кремљ не изгледа особено загрижен.
„Кога сте во средината на војна, не го гледате премногу внимателно економскиот раст“, објаснува тој логиката на руските власти. „Не можам да се сетам на ниту една голема земја која, за време на војна, успеала да постигне брз раст на БДП и да ја зголеми благосостојбата на населението. Главната задача е да се добие војната, да се одржи военото производство, да се надминат сегашните тешкотии и за неколку години да се врати во нормален живот. Дури и ако БДП малку се намали, тоа не е проблем.“ Според Иноземцев, руското раководство јасно става до знаење дека е подготвено да ја продолжи војната против Украина најмалку уште две или три години.
(авторот е аналитичар во Дојче веле)
