Трамп покажува апсолутна небрежност и мрзеливост во односите со сите свои лојални сојузници – вели овој аналитичар
Гостин на загрепската редакција на N1 – Нина Кљенак неодамна беше Горанко Фижулиќ, економски и надворешнополитички аналитичар. Тие разговараа за посетата на Доналд Трамп на Кина, Тајван и новиот судир меѓу Милановиќ и Пленковиќ околу политиката поврзана со Израел.
„САД отворено признаваат веќе една деценија, и за време на Трамп и пред него, дека Кина е нивниот единствен конкурент и единствената земја за која Америка се плаши дека ќе учествува во укинувањето на американската глобална доминација“, започна Горанко Фижулиќ, апострофирајќи го постојано растечкиот подем на Народна Република Кина на светската сцена.
КИНА ДОБРО ГИ КОРИСТИ ГРЕШКИТЕ НА ТРАМП „Во целата низа потези од овој мандат на Доналд Трамп, дури и мандатот на Џо Бајден и првиот мандат на Трамп, тој ракопис може да се прочита. Во овој мандат на Трамп, кога тој направи цела низа трагични потези во тактичка и стратешка смисла, Кина го искористи тоа многу добро. Прашањето е дали овој век ќе биде век на САД или век на Кина“, додаде тој.
„Американските медиуми ја нарекоа посетата на Трамп на Кина 3Б: Боинг, говедско месо, грав. САД планираа да продаваат Боинзи, говедско месо и соја, за да не го намалат трговскиот дефицит. Говедското месо и сојата нема да ги задоволат американските земјоделци, а Боингот ниту како индустриски производ. Кина разви свои авиони кои веројатно ќе земат дел од колачот и од Боинг и од Ербас, па ова е еден од последните обиди на Боинг да продаде сериозна количина авиони на Кина“, вели Фижулиќ.
Тој додава дека вистинската работа, од друга страна, била извршена подалеку од очите на јавноста.
„Тоа беше на површина, за јавноста. Но, се дискутираше многу повеќе за она што не го знаеме. Во последен момент, претседателот на одборот на Nvidia беше доведен на состанокот, што значи дека американската администрација размислуваше дали да дозволи чипови од најновата генерација. Знаеме дека се зборуваше за ретки руди, врз кои Кина има речиси глобален монопол, а кои се клучни за остатокот од светот за низа производи, од батерии за електрични автомобили до ракетни системи.
ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА Фижулиќ верува дека неодамнешниот состанок многу веројатно бил фокусиран на развојот на вештачката интелигенција и новите технологии.
„Секако, за вештачката интелигенција се дискутираше за прв пат во историјата.“ Дури имаше и вест дека извршниот директор на Антропик се сретнал со претседателот на кинески тинк-тенк во Сингапур и дека Кинезите го замолиле за пристап до Митос, најновата програма за вештачка интелигенција од Антропик, која е дозволена само на ограничен број адреси и е способна сама да пронајде ранливости во голем број софтверски програми.“
И сепак, тој не мисли дека сме биле сведоци на какви било тектонски поместувања во односот меѓу двете сили, што и да тврди Трамп.
„Ништо важно не се случи, дали ќе продадат одреден број авиони, говедско месо и соја е маргинална работа. Трамп може да се фали со тоа, но не е важно. Да не ги заборавиме неговите обиди да воведе огромни тарифи на кинескиот извоз. Двете страни имаат влијание. Секако, на САД би им одговарало да вршат притисок врз Иран и да го отворат Ормуз, но прашањето е каква е вистинската моќ на Пекинг во ова.
КИНА ПОСТОЈАНО ГО ЗАТВОРА ЈАЗОТ „Од друга страна, Кина никогаш целосно не го запре извозот на ретки минерали, а кога го правеѓе тоа сеогаш добиваше нешто за возврат, а тоа нешто може да бидат чипови или пристап до работи што ги немаше во администрацијата на Бајден“, додава тој.
Соговорникот додава дека Кина го намалува јазот меѓу себе и сегашниот светски хегемон од година во година, и во однос на економијата и технологијата.
„Трговијата што се одвива под очите на јавноста, нешто за кое јавноста не знае. Тоа е клучен дел од односите меѓу САД и Кина.“ Кина сигурно нема да изврши никаков притисок врз Владимир Путин, а прашањето дали Трамп побарал нешто од тоа е поврзано со Украина. Кина се позиционира како втора најмоќна сила во светот, постојано и упорно намалувајќи ја таа разлика во економска и економска смисла – таа се намалува секоја година. Прашањето е каква е разликата во однос на технологијата, ајде да ја погледнеме кинеската индустрија за електрични автомобили и да видиме што добиваме за иста цена во САД и Европа.“
УШТЕ ЕДНА ГРЕШКА НА ТРАМП Од друга страна, тука е и прашањето за Тајван.
„Една од новите грешки на американската администрација е што воопшто го стави Тајван на маса во разговорите со Кина. Практично даде зелено светло Тајван да биде еден од чиповите за меѓусебна трговија во идните разговори. Како што стојат работите, се чини дека тоа го направил самиот Трамп, кој покажува апсолутна небрежност и мрзеливост во односите со сите свои лојални сојузници.“
„Тајван е глобална суперсила во производството на чипови а обединувањето со Кина или освојувањето на Тајван од Кина целосно го менува глобалниот пазар на чипови. Прашањето е дали тоа ќе се случи, кога ќе се случи и на кој начин не е важно“, вели тој.
Фижулиќ верува дека ставот на Трамп кон Тајван е во согласност со неговиот став кон другите држави блиски до САД.
„Прашањето е дали е поважно за Трамп никој да не му каже дека треба да ги земе Куба или Гренланд, а Кина да го земе Тајван. Ние ќе ги земеме Гренланд, Куба, не се мешајте, а вие земете го Тајван, веројатно така му функционира мозокот, бидејќи кај него не гледате ништо освен желбата да тргува со сите, изјавувајќи дека е најпаметниот, најголемиот трговец во светот, а дека им дал трошки на другите. За него, Тајван станува трошка во таков поглед на светот, но тоа не е сосема точно.“
ЕДНА КИНА? Тој верува дека повторното обединување на Тајван со Кина можело да се случи со „мека моќ“, а не нужно со инвазија.
„Од отворањето на Кина, во изминатите четири децении, слушаме дека Тајван е внатрешно прашање на Кина. Кина отсекогаш водеше политика на една Кина и не дозволуваше никому да има дипломатски односи со Тајван и со нив. Пробивите на Тајван во надворешната политика беа многу ретки, поради стравот од кинеска реакција. Самата Кина има многу живи трговски и финансиски односи со Тајван, има влијание во Тајван. Пекинг не е без друго оружје. Она што ќе се случи во иднина не мора нужно да биде примена на груба сила, не мора да биде кинеска инвазија. Постојат некои поблаги варијанти што можат да се случат.“
Фижулиќ, исто така, се осврна на најновата пресметка меѓу Зоран Милановиќ и Андреј Пленковиќ, овој пат поради одлуката на претседателот да не го потврди израелскиот амбасадор.
„Старата израелска политика е дека секогаш кога некој ќе го доведе во прашање однесувањето на современиот Израел, или кон Палестинците или во меѓународните односи, тоа веднаш е антисемитизам. Тоа не е баш случај. Милановиќ спроведува политика каква што гледаме денес во Шпанија, соседна Словенија или Ирска. Можеме да ги наброиме земјите што го бојкотираа Евровизискиот натпревар поради учеството на Израел. Тоа е легитимно право на претседателот, тој е еден од двата фактори на хрватската надворешна политика, да ги застапува ставовите што ги смета за точни, без разлика дали се работи за Израел, Украина или која било друга земја.“
ГРЕВОВИ НА ЕНДЕХАЗИЈАТА Пленковиќ тврди дека не бил консултиран, а Фижулиќ воопшто не бил изненаден.
„Тие не се консултираат за ништо, ако не можат да сторат ништо за амбасадорите, како можеме да очекуваме од нив да ги координираат своите потези во надворешната политика. Тоа не се случувало во претходните години, нема да се случи до крајот на нивниот мандат. Така е.“
Тој, исто така, накратко ја опиша историјата на односите на ХДЗ, Хрватска и Југославија кон Израел.
„Само да се вратиме на Израел. Карактеристика на политиката на ХДЗ, која датира од времето на Туѓман, беше обидот да докаже со својата политика кон Израел дека ХДЗ како партија и Хрватска во тоа време не биле антисемитски. Зошто? Апсурдно, поради гревот на ендехазијата. Од една страна, партија која никогаш нема да го изговори зборот усташ или ендехазија, секогаш имала потреба да докаже што точно во однос на Израел? Хрватска, како дел од Југославија, била дел од победничката коалиција. Таа била антифашистичка. Во Хрватска, погромот на Евреите го создала усташката влада против која се бореле антифашистите. А Хрватска е наследничка на антифашистичкото движење, Република Хрватска е основана врз антифашизам и никогаш немала потреба да му се додворува на Израел на кој било начин бидејќи нема грев кон Израел.“
„За што треба да се согласиме за Газа или Либан?“
„Оние кои долго време се сеќаваат на југословенската политика кон Палестина, Арапите и Израел во педесеттите, шеесеттите, седумдесеттите и осумдесеттите години. Затоа, ако ги гледаме работите на тој начин, секако политиката на Зоран Милановиќ кон Израел е далеку пооправдана од политиката што ја спроведуваше Андреј Пленковиќ, што е наследство од политиката на ХДЗ.“
На прашањето дека ова е само еден поглед на ситуацијата и дека нема договор, Фижулиќ јасно одговара:
„За што треба да се согласиме во врска со Газа или Либан?“ Претпоставувам дека нема никој во демократскиот свет кој верува дека политиката на Израел во Газа во последните две години била правилна? Што било правилно? Би сакал да слушнам аргумент дека колежот што го изврши Хамас пред две и пол години можел да го оправда целосното уништување на Газа со сите жртви? – рече гостинот во емисијата.
