Мнозинството Руси се неспособни за самостојно дејствување, тие ги следат наредбите. Затоа ќе издржат какви било несреќи и катастрофи, сè додека властите им посочуваат непријател кој е виновен за се
ЕВГЕНИЈ ДАЈНОВ
„Како да се разберат Русите“ – гледам дека Европејците сè уште се „изгубени во три бора“, како што велат самите Руси, по ова прашање. Тие се изгубени вака уште од кога можам да се сетам. Неговиот одговор се одвива на две нивоа: како да се разберат властите (т.е. Путин) и како да се разбере масата Руси („народот“).
ПУТИН Е САМО УШТЕ ЕДЕН ЕЛЕМНТАРЕН ДИКТАТОР Путин е лесен. Тој одамна ја надмина основната „рускост“ во својата душа и стана елементарен диктатор. Таквите луѓе се лесни за разбирање, бидејќи се клонови еден на друг: разбираш еден – ги разбираш сите. За да се разбере рускиот народ, потребно е многу подетално набљудување, подлабоко знаење, како и значајно искуство.
Уште во 1980-тите, Маргарет Тачер упорно објаснуваше дека Западот никогаш нема да постигне значајни договори со диктаторите, бидејќи, западњаците ја прават истата грешка секој пат. Тие го сметаат диктаторот од другата страна на масата за нешто како нив, но во поекстравагантна верзија. Тие се убедени дека можат да најдат заеднички јазик со него за теми како што се национален интерес, меѓународна безбедност, взаемна корист за државите. Ова, беснееше Тачер, е детско. Ниеден диктатор не е заинтересиран ниту за интересите на својата нација, ниту за безбедноста на другите држави, ниту за взаемната корист на народите што преговараат. Тој е заинтересиран само за едно нешто: постојано зголемување на својата лична моќ.
Тој, диктаторот, е убеден дека е единствениот субјект на тернот. Единствениот начин да го убедите да се согласи е да објасните како овој договор ќе ја зголеми неговата лична моќ. Нема друг морков. Затоа, со диктаторите, генерално е подобро да се преговара од позиција на голема моќ. Како што рекол легендарниот американски претседател Теодор Рузвелт на почетокот на 20 век: „Зборувај тивко, но носи голем стап“. Заклучок: ако сакате Путин да се согласи со кој било од вашите предлози, покажете му дека ќе го смачкате ако не се согласи.
Како ги гледавме Русите во нивната најприродна форма? Досега беше лесно. Разбирањето и справувањето со рускиот народ е многу посложена работа.
По распадот на СССР, рускиот народ беше лишен од своите центри на цивилизација – Украина, Грузија, Ерменија и балтичките републики – и стои пред нас како суштество што никогаш не сме го познавале. Во минатото, го гледавме тоа со пријателски очи низ призмата на Балтикот, Украинците и индивидуалните писатели, поети и музичари кои се издигнале над масите. Денес, рускиот народ не е маскиран од Балтик, Украинци или интелектуалци и уметници. Повеќе ги нема. Овој народ стои пред нас во својата сосема природна и основна форма, без никаква шминка.
Вакви работи гледавме секој ден во текот на изминатиот месец во видеата што обичните Руси ги споделуваат за новите кризи во нивните животи – недостатокот на гориво на бензинските пумпи, стотиците рафинерии, магацини и фабрики дигнати во воздух од Украинците, чадот од пожарите што буквално го замаглуваат небото над Москва, Петербург, Ростов, Екатеринбург, Саратов, Самара, Волгоград, Омск и десетици други места низ огромната територија на земјата.
Не сум слушнал ниту еден Русин да прави врска со војната што се води во нивно име во Украина, а оние што веројатно би ме побиле веројатно се во малцинство. Во првите две недели, Русите масовно им веруваа на објаснувањата на властите дека станува збор за привремени тешкотии. Кога сфатија дека нема ништо привремено во ситуацијата, почнаа да го поставуваат не прашањето што ние Европејците би го поставиле: „Што се случува и како може да се поправи?“, туку длабоко руското прашање: „Кој е виновен?“ .
ЗОШТО НЕ РАЗБИРААТ ШТО СЕ СЛУЧУВА ПРЕД НИВНИТЕ ОЧИ? Тие веднаш почнаа да се борат во редовите на бензинските пумпи бидејќи сметаа дека некои од нивниот вид кои се снабдувале со гориво во лименки се виновни. Бидејќи тепачите не обезбедувале повеќе гориво, сопствениците на автомобили погледнаа „нагоре“. Според некои, виновници се неспособните локални власти кои го расипале снабдувањето. Според други, големите синџири кои го чуваат горивото за да ја смачкаат малата конкуренција. Според други, тоа е некаква мафијашка комбинација.
Не сум слушнал ниту еден претставник на рускиот народ, од оние кои чекале во ред за бензин со денови, а потоа објавувале жалбени видеа, да ја изгради следната каузална теза: „Нема гориво затоа што Украинците неутрализираа две третини од рафинериите во Русија. А Украинците го направија ова затоа што Русија ја нападна нивната територија и се обидува да ги истреби“. За нив, војната, како и експлозиите во рафинериите, се „некаде таму“ и немаат никаква врска со нивните животи, кои се „тука“. Колку и да звучи неверојатно, истата неспособност за каузално размислување ја демонстрираат и оние Руси кои се „таму“ и објавуваат видеа од рафинерии, магацини и фабрики кои горат околу нивните домови. Тие ги снимаат дроновите и ракетите што летаат кон целите. Ги снимаат експлозиите и пожарите. Чипкаат со јазиците. И не прават никаква врска со војната во Украина.
За Русите што ги снимаат пожарите, беспилотните летала и ракетите не се украински. И, секако, тие не се украински одговор на руската инвазија на украинска територија. Беспилотните летала и ракетите се само некои работи што паѓаат од небото сами по себе и експлодираат и горат. Нешто како огнот и сулфурот што паднаа од небото врз Содома и Гомора. Најверојатно, нивните граѓани реагирале како денешните Руси – наместо да кажат „ние сме згрешиле нешто“, тие се прашале „што се случува?“.
За многу Руси, изреката „дејствијата имаат последици“ е очигледно сосема неразбирлива. За нив, сè што се случува не зависи од нивната волја. Тоа зависи од Божјата волја. Што и да прави човекот, резултатот ќе биде она што тој ќе одлучи. А кога ќе се појават проблеми, виновни се некои зли неверници.
ДОБРАТА И ЛОШАТА ВЕСТ ЗА НАС Оваа беспомошност, ова предавање на судбината, го раѓа тој длабок, сеприсутен руски фатализам за кој Лермонтов пишувал во својот роман „Херојот на нашето време“, објавен во 1840 година. Бидејќи ништо не зависи од тебе – сè е во рацете на судбината – едноставно го трпиш она што ти се случува. Дронови и гранати паѓаат од небото? Па, очигледно тоа се случува. Небото над Москва е црно од чад со денови. Па што можеме да направиме? Русите дури имаат и изрека во оваа пригода, кулминација на десетици шеги: „А если нет – то нет“ („Ако нема, тогаш нема“).
Лошата вест е дека еден длабоко фаталистички народ е способен да издржи неволји и катастрофи што би го скршиле секое понапредно општество. Тие нема да имаат гас, електрична енергија, вода, храна, ќе живеат во засолништа и сепак ќе се покоруваат, ќе толерираат и ќе извршуваат наредби. Особено ако нивната влада посочи кон некој злобен непријател – нас, Европејците – и каже: „Тие се виновни. Ако ги победиме, сè ќе биде во ред.“
(Професор Дајнов е бугарски инелектуалец кој пишува за Дојче Веле на бугарски јазик)
