Овие ученици се меѓу првите жртви на бомбардирањето првиот ден од нападот врз Иран од американската авијација. Тој настан Техеран го користи за да докаже дека не е можно да се води „хирурши прецизно бомбадирање“ само врз воени цели
НАВАЛ АЛ-МАГАФИ
(Известување од Минаб, јужен Иран)
Амаинех Надеми внимателно чекори низ она што останало од нејзиното старо училиште. Парчиња скршен бетон висат од оштетениот под. Неколку училници се сè уште зачувани, а нивните ѕидови, обоени во живи бои, се украсени со насликани балони и цвеќиња. Оваа 33-годишна наставничка точно знае каде се наоѓа сè – училниците за девојчиња на катот, училниците за момчиња во приземјето, канцеларијата на директорот, просторијата за молитва.
Куп урнатини е сè што останало од нејзината училница, каде што им предавала на ученици од прво одделение во основното училиште „Шаџарех Тајебех“ во Минаб, мал град во јужен Иран. На 28 февруари, во почетните часови од војната на САД и Израел против Иран, еден воздушен напад врз училиште претвори едно обично саботно утро во една од трагедиите што го одбележаа овој конфликт- и во убедливо најсмртоносниот инцидент за цивили.
Според Обвинителството во Минаб, потврдена е смртта на вкупно 156 лица, меѓу кои 120 деца, како и една бремена жена и нејзиното неродено дете. Експертите велат дека доказите укажуваат дека американските сили го нападнале училиштето, кое се наоѓа веднаш до комплекс на ИРГК, за кој сателитските снимки покажуваат дека бил погоден повеќе пати. САД не ја презедоа одговорноста, иако американските медиуми објавија дека воените истражители веруваат дека е многу веројатно американските сили го нападнале училиштето ненамерно.
Болката од овој настан не стивнува. Наставниците ни кажуваат дека се молат на оваа локација секој ден. Спасувачите сè уште ги бараат останките од мртвите. Најголемиот дел од првиот кат се урна на приземјето. „Веќе не можете да го наречете училиште“, вели Амаине, додавајќи дека сега тоа се само „ѕидови што мирисаат на смрт, тага и крв што се пролеала тука“. Само пет од 15-те ученици од прво одделение на Амаине останале во нејзината училница на горниот кат, вели таа, кога ја слушнала експлозијата недалеку од училиштето.
Училишниот ден започнал како и обично. Беше исламскиот свет месец Рамазан, а децата се собраа во просторијата за молитва за да рецитираат од Куранот, се сеќава таа, пред да почне да ги учи учениците на нова буква од персиската азбука. Првите напади врз Иран започнаа и таа вели дека директорката објавила дека училиштето ќе биде затворено. Наставниците почнале да ги повикуваат родителите да ги земат децата. Кога чадот накратко се расчистил, таа ги предала ранетите деца на луѓето подолу и ползела покрај огнот и урнатините до училишната порта, каде што ги видела собраните родители. Многумина трчале кон локацијата боси, дури немале време ни да ги облечат чевлите, се сеќава таај.
На почетокот не разбрала зошто родителите трчаат кон училиштето, верувајќи во шок и збунетост дека сите други веќе успеале да избегаат од зградата, вели наставничката. „Не знаев дека сите се под урнатините.“ Амаине ги подучувала првоодделенците во училиштето шест години.
Таа ги набројува имињата на учениците и колегите што загинале тој ден: Адрина од нејзиното прво одделение – за која вели дека загинала на скалите заедно со мајка ѝ – Фатемех од второто одделение и многу други, меѓу кои и ученици од шесто одделение на кои се сеќава дека им ја предавала азбуката, како и директорот, помошник-директорот, наставникот по физичко и наставникот по Куран. Минаб е мало место. Додека Реза се пробивал низ толпата и влегувал во урнатините, вели дека препознал луѓе, вклучително и некои од неговите роднини. „Почнавме да наоѓаме луѓе, надевајќи се дека некој од нив можеби е жив“, вели тој. Но, за жал, немаше преживеани.“ Реза Бешарати вели дека не може да ги заборави сцените што ги видел под урнатините на училиштето. Тој вели дека телата биле осакатени. „Можеби само рака, нога… Никој немаше цело тело.“
Многу семејства ги препознавале децата по нивните чевли или облека, додава тој.
Една од роднините на Реза го барала своето дете и молела: „Само најди го моето дете, најди го мојот син“, вели Бешарати. „Не можев да ѝ кажам дека нејзиниот син не е жив. Сите само плачевме.“ Реза вели дека не можел да се ослободи од сцените што ги видел додека ја пребарувал урнатата зграда.
„Не можев да спијам со денови. Кога ќе ги затворам очите… ми се враќаат сликите од она што го видов овде.“
Кога се појавија детали за нападот, американскиот претседател Доналд Трамп прво го обвини Иран, но без докази. Министерот за одбрана Пит Хегсет рече дека војската истражува и дека американските сили „никогаш не таргетираат цивилни цели“. Подоцна тој најави истрага на високо ниво, предводена од офицер надвор од Централната команда на САД (CENTCOM). Администрацијата на Трамп сè уште не ги објавила наодите.
Неколку американски медиуми објавија – повикувајќи се на луѓе запознаени со истрагата на американската војска – дека прелиминарните наоди заклучиле дека е многу веројатно дека застарените информации дадени од Агенцијата за одбранбено разузнавање на САД довеле до тоа училиштето да се третира како составен дел од воената локација. Експертската анализа на видеото покажа дека комплексот на ИРГК веднаш до училиштето бил погоден од прецизно водечка ракета Томахавк – вид крстосувачка ракета за која не е познато дека го поседуваат ниту Израел ниту Иран. Сателитските снимки покажаа дека училиште и неколку згради во комплексот биле погодени, а потврдените снимки покажаа дека областа била погодена од воздушни напади. Американските воени мапи, исто така, потврдуваат дека во тоа време имало тековни американски операции во јужен Иран, вклучително и во областа Минаб. Историските сателитски снимки покажуваат дека училишната област претходно била дел од комплексот на ИРГК, но била одвоена со ѕид во 2016 година и имала свои влезови и двор. Исто така, информациите што укажуваат дека локацијата на училиштето се јавно достапни онлајн. Архивираните слики од веб-страниците за машките и женските делови од училиштето – направени во месеците пред нападот – ја содржат адресата на оваа локација.
Шефот на Центркомот му рече на конгресниот комитет во мај, без да елаборира, дека истрагата е „сложена“ бидејќи училиштето се наоѓало во „активна база за крстаречки ракети на ИРГК“, што иранското Министерство за надворешни работи го отфрли како „неоснована измислица“. ИРГК управува со комунални и медицински објекти покрај воените, безбедносните и економските активности. Мештаните за Би-Би-Си на персиски јазик изјавија дека претходно локацијата била база на поморската бригада на ИРГК, но веруваат дека престанала да биде воен објект пред неколку години. отографиите покажуваат дека зградите во комплексот вклучуваат клиника и перална за автомобили.
Би-Би-Си се обратила до Министерството за одбрана и американската војска за коментар. Официјалните лица изјавија дека истрагата е во тек и дека нема нови информации. На кратко возење од уништеното училиште се наоѓаат гробиштата каде што се закопани многу ученици и наставници. Секоја вечер, семејствата се собираат во близина на гробовите. Мајките ги бришат фотографиите од своите деца од прашина. Родителите седат и се молат долго откако сонцето ќе зајде. Околу нив, децата си играат меѓу надгробните споменици на браќата и сестрите, чии животи беа одземени прерано.
Масуме Мехран Шекабади секој ден доаѓа да го посети гробот на деветгодишната ќерка на Сетајеш, честопати останувајќи до доцна во ноќта. Таа беше меѓу родителите кои веднаш се упатија кон училиштето по ударот. „Немаше училиште“, вели таа со скршен глас. Само чад, детска коса, рака од едната страна, нога од другата. Децата беа распарчени.“ Масумех додава: „Не престанав да викам, не само Сетајеш, туку и сите деца: „Деца, каде сте?“ Семејството на Сетајеш не добило потврда за нејзината смрт сè до раните утрински часови следниот ден, според Масумех. Таа се сеќава како постојано ја прашувале каква боја се
Иранската влада постојано се повикува на Минаб во говорите, на меѓународните форуми и во извештаите на глобалните медиуми – дури и го нарекува авионот што ги превезуваше преговарачите „Минаб-168“ како референца за бројот на жртви што претходно го објавија официјалните лица. Нападот ѝ нуди на Исламската Република моќен контра-наратив на описот на Вашингтон за сопствената кампања. Некои почнаа да слават веднаш штом започнаа воздушните напади, лути поради историјата на владата на затворање дисиденти и употреба на смртоносна сила за време на протестите низ целата земја.
Тие се надеваа дека воениот притисок однадвор конечно ќе го ослаби или дури и ќе го собори режимот. Некои противници на владата изјавија за Би-Би-Си дека Минаб е тежок удар за нив. Тоа ја направи идејата за чиста, хируршки прецизна војна неодржлива и им овозможи на властите да се претстават како бранители на иранскиот народ од нападите на странска сила.
Масумех сè уште седи покрај гробот на својата ќеркичка. „Кое беше злосторството на овие деца? Дали носеа оружје? Молив, книга, тетратка и училишна торба. Не беа вооружени… Отидоа да учат“, вели мајката на Сетајеша.
