Јубилејното 25. издание на ОФФест донесе музичари од 12 земји и силен фокус на Африка, потврдувајќи ја мисијата на фестивалот – преку музиката да создава простор за дијалог меѓу културите и луѓето.
ЕЛЕНА АНГЕЛОВСКА
Постојат фестивали што се мерат според бројот на посетители, големината на продукцијата или медиумската видливост. ОФФест никогаш не припаѓал на таа категорија. Неговата вредност отсекогаш се градела на нешто потрајно – на довербата дека музиката може да биде простор за средба меѓу културите, место каде што различните традиции не се натпреваруваат, туку разговараат меѓу себе. Токму затоа јубилејното 25. издание, одржано од 3 до 6 јуни во Скопје, не изгледаше како прослава на минатото, туку како потврда на една доследна фестивалска идеја која и по четврт век останува подеднакво релевантна.
Во време кога глобалната музичка индустрија сè почесто ги сведува различностите на лесно препознатливи формули, ОФФест повторно ја отвори вратата за гласовите што доаѓаат од различни културни простори и животни искуства. Не случајно годинава фокусот беше ставен врз Африка – континент чија музичка продукција одамна не е само извор на инспирација за остатокот од светот, туку еден од најживите и најиновативни креативни центри на современата музика. Како што истакна и директорот на фестивалот Оливер Белопета, станува збор за музика од „глобалниот свет“, термин што сè почесто го заменува некогашниот поим „трет свет“ и ја нагласува потребата овие културни простори да се гледаат како рамноправни учесници во современите културни текови.
Годинашната програма не беше само внимателно составен избор на музичари од различни земји. Таа беше и своевидна карта на современиот свет, во кој традицијата и современоста не се исклучуваат, туку постојано се надополнуваат. Во четири фестивалски вечери публиката имаше можност да слушне музика што произлегува од различни локални традиции, но зборува на универзален јазик.
Отворањето на фестивалот со настапот на Ласана Дијабате беше симболично. Сам на сцената, со балафонот како единствен соговорник, малискиот виртуоз покажа колку богатство може да се крие во еден инструмент и во една традиција. Неговиот настап не беше само демонстрација на техничка вештина, туку и потсетување дека музиката може да раскажува приказни и без зборови. Секој тон звучеше како дел од подолга културна меморија што се пренесува низ генерации. Дијабате до детали ги откри можностите на инструментот, создавајќи звучна слика што истовремено делуваше интимно и раскошно.
Само помалку од еден час подоцна атмосферата целосно се промени. БЦУЦ од Совето ја претворија сцената во место на колективна енергија, отпор и славење на животот. Нивната музика, во која се преплетуваат африкански ритми, панк, хип-хоп и психоделични влијанија, не може да се слуша пасивно. Таа бара реакција. Бара движење. Бара присуство.
Уште од првите минути беше јасно дека станува збор за еден од концертите што ќе останат долго во меморијата на публиката. Националната опера и балет ретко изгледа толку жива како за време на настапите на БЦУЦ. Групата воспостави непосредна комуникација со посетителите, а енергијата постојано се прелеваше од сцената кон салата и обратно. Пораките што ги испраќаат преку својата музика се однесуваат на човековите права, духовната слобода и потрагата по подобра верзија од себе, но тие никогаш не звучат како декларација. Напротив, стануваат составен дел од музичкото искуство. Не е случајно што токму првата фестивалска вечер привлече најголем број посетители и создаде една од најсилните атмосфери на целото издание.
Втората фестивалска вечер донесе поинаков тип музичко доживување. Норвешкиот виолинист Нилс Окланд и органистот Сигбјорн Апеланд претставија музика во која традицијата не е музејски експонат, туку жив материјал за постојано преосмислување. Нивниот настап, збогатен со кратката соработка со македонските музичари Добрила и Дориан, уште еднаш покажа дека ОФФест не е само фестивал на презентација, туку и место на средби и музички дијалози.
Токму Добрила и Дориан истата вечер го промовираа својот трет албум „Wind To Blow“, продолжувајќи ја својата препознатлива потрага по нови музички простори помеѓу традицијата и современиот авторски израз. Во рамките на фестивал кој со години ги отвора прашањата за идентитетот и припадноста, нивното присуство природно се вклопи во целокупниот концепт.
Третата фестивалска вечер, сепак, остана меѓу највпечатливите моменти на годинашниот ОФФест. Уште со првите тонови на Марија Мазота и Раул Рефри беше јасно дека публиката ќе биде сведок на нешто посебно. Мазота, еден од најзначајните гласови на музичката сцена во Апулија, поседува ретка способност да ја претвори традицијата во нешто длабоко лично и современо. Нејзиниот вокал истовремено носи сила и ранливост, а интерпретациите на песните од југот на Италија звучат како мост меѓу минатото и сегашноста.
Во соработка со Раул Рефри таа создава музички свет во кој фолклорот не се репродуцира, туку повторно се оживува. Религиозни мантри, работнички песни, приспивни мелодии и колективни сеќавања добиваат нов живот преку современ музички јазик. Нивниот настап беше пример за тоа како традиционалната музика може да остане автентична и истовремено да звучи целосно актуелно. За многумина токму ова беше најсилниот уметнички момент на фестивалот.
По нив следуваше целосна промена на атмосферата. Les Amazones d’Afrique ја донесоа енергијата по која се препознатливи и ја претворија салата во простор на заедничка прослава. Мамани Кеита, Оуму Сангаре и Миријам Думбија настапија во впечатливи традиционални костими, но музиката што ја создаваат е длабоко вкоренета во сегашноста.
Нивниот проект е многу повеќе од музичка формација. Тој претставува платформа преку која се зборува за правата на жените, за еднаквоста и за општествените промени. Но силата на Les Amazones d’Afrique лежи токму во тоа што пораките не ги наметнуваат. Тие ги претвораат во музика, во ритам и во колективна енергија. Публиката тоа веднаш го препозна. До крајот на концертот речиси целата сала беше на нозе, а чувството на заедништво што се создаде меѓу музичарките и присутните беше еден од најубавите фестивалски моменти годинава.
Последната фестивалска вечер се одржа во Денсинг салата на Младинскиот културен центар. Топлото јунско време создаде необична атмосфера во која дел од посетителите концертите ги следеа во салата, а дел престојуваа во дворот на МКЦ. Тоа беше и потсетник дека Скопје сè уште нема соодветна летна сцена за концертни настани од ваков тип.
Мозамбискиот музичар Мачуме Занго се претстави како еден од современите мајстори на тимбилата, традиционален дрвен ксилофон што претставува значаен дел од музичкото наследство на неговата земја. Неговиот концерт беше внимателно следен од публиката, која со интерес ги прифати звучните светови што ги отвори преку овој инструмент и преку неговиот современ музички пристап.
Фестивалот го затворија Zawose Queens, чиј настап донесе можеби најведра атмосфера на целото издание. Нивното повеќегласно пеење, втемелено во традицијата на народот Гого од централна Танзанија, лесно воспостави контакт со публиката. По серијата интензивни и емотивни концерти во претходните денови, нивниот настап делуваше како славење на радоста, заедништвото и виталноста што музиката ја носи со себе. Не случајно токму тие привлекоа особено внимание во завршницата на фестивалот.
Јубилејното 25. издание на ОФФест уште еднаш покажа дека фестивалот не опстојува поради традицијата сама по себе, туку поради способноста постојано да ја потврдува својата смисла. Во четири фестивалски вечери, преку музичари од различни континенти, јазици и култури, беа испратени пораки за достоинството, слободата, еднаквоста и потребата од дијалог во време на сè подлабоки поделби.
Во таа смисла, најголемата вредност на ОФФест не е само во музиката што ја носи во Скопје. Таа е во просторот што го создава за слушање на други искуства, други приказни и други погледи кон светот. А по 25 години, тоа останува подеднакво важно како и на самиот почеток.
Можеби затоа и забелешката на Оливер Белопета дека на Скопје му е неопходна летна концертна сцена не треба да се сфати само како организациска потреба. Таа е потсетник дека културните настани од ваков калибар бараат и соодветни услови за развој. Ако градот сака да биде вистински домаќин на вакви фестивали и во иднина, тогаш покрај ентузијазмот на организаторите ќе биде потребна и поголема грижа за културната инфраструктура.
По 25 години ОФФест повеќе не мора да докажува зошто е важен. Тој тоа го прави секој јуни, носејќи во Скопје музика што не само што се слуша, туку и поттикнува да размислуваме за светот и за местото што го заземаме во него. Прашањето е дали градот ќе успее да го следи тој ритам и да создаде услови ваквите средби да продолжат да растат и во наредните 25 години.
