ФИЛИП ШВАРМ
Која е тајната на виталноста на десничарскиот популизам во поранешна Југославија? Одговорот е – во безочниот цинизам, лажењето и газењето на демократијата. Вака со децении ги држат граѓаните како заложници во националистички и атавистички подруми
„Нема потфат што е потежок да се преземе, ниту чиј среќен исход би требало да биде посомнителен, ниту поопасен за извршување од воведувањето нови закони. Сите што ги поддржуваат старите закони застануваат против иноваторот, а слаба поддршка даваат тие што би имале корист од новите закони“.
Овие реченици му припаѓаат на Николо Макијавели. Поранешна Југославија не е Италија од 15 и 16 век, но има сличности. Да речеме, раскрвавени држави, доминација на странски сили, семоќни војводи, внатрешни поделби, олигархиска власт… Каде води овој вовед? Право на новите влади на Србија, Хрватска и Македонија.
Кабинетот на Вучиќ спаѓа во најтешката селекција на Вучиќ досега. Со неколку промени во преодниот рок, „ладно“ би можел да игра во доцните деведесетти под патронат на Милошевиќ, Шешељ и Мира Марковиќ.
Од друга страна, хрватскиот претставник Андреј Пленковиќ во членка на Европската унија коалицира со шовинистичкото Движење Татковина и наместо повторени избори, ги исфрла Србите од владата.
Во Македонија во урагански стил се врати ВМРО – партија чија власт со притисок од странство падна на улица поради цела низа непостапувања.
Сите овие три влади го комбинираат клиентелизмот и партиократскиот систем на владеење на доминантните партии: СНС во Белград, ХДЗ во Загреб и, наскоро, ВМРО во Скопје. И уште нешто – тие се најголемите корисници на имотот на нивните противници.
Во Србија тоа е враќање кон меѓународната заедница, европскиот пат на земјата и, воопшто, нејзина нормализација под „претходните власти“. Што се однесува до Хрватска, дегерманизацијата што ја иницираше Социјалдемократската партија и овозможи влез во Европската унија. Конечно, благодарение на „поранешните“, Македонија го реши деценискиот проблем со Грција, влезе во НАТО и со тоа доби трајна заштита на територијалниот интегритет.
Секоја влада корумпира, вклучувајќи ги и претходниците на наведените десничарски популистички партии. Сепак, гласачите порано или подоцна ги казнија за неисполнети ветувања и злоупотреби.
Но, и покрај неспоредливо поголемиот грабеж на народот, системската корупција, мамењето или бесмисленоста на институциите, десничарите се покажуваат се повеќе и повеќе витални, бидејќи мнозинскиот електорат постојано од нив бара сè. Која е нивната тајна?
Како прво – напамет го знаат советот на Макијавели како, по секоја цена –
со нокти и заби – да се држи власта. Само тоа им е примарно, се друго е споредно. Се разбира цинизмот, се зема предвид лажењето, се промовира газењето на демократијата.
И двајца – десничари постојано ги држат граѓаните како заложници во атавистичките визби на национализмот и шовинизмот. Таквото продавање на маглата под етикетата на заедница, чувство на загрозеност, самобитност и посебност не пие вода само на Балканот, туку има рекордни приноси кај нас.
И бидејќи овој текст започна со Макијавели, време е да завршиме со него. Србија ја чекаат локални избори. Секој што може да има корист од промените треба да ги поддржи оние со кои би можеле да започнат. И многу посилно од порано.
