Една од причините e во медиумите, кои по 1989 година создадоа чувство на ќорсокак, предвидувајќи дека ужасни работи се демнат зад аголот
ЕВГЕНИЈ ДАЈНОВ
На денот на изборите, се препуштив на некои од бугарските таканаречени „мејнстрим“ медиуми, кои инаку ги избегнувам. И до ручек сфатив зошто бугарскиот народ периодично гласа за некој што ќе „го среди тоа“. Година по година, деценија по деценија, голем дел од медиумите создадоа услови ова да биде релативно траен јавен став. Чудо е што потрагата по „спасители“ не се случуваше почесто.
КАКО СЕ РОДИ ИДОЕЛОГИЈАТА НА БЕЗНАДЕЖНОСТА Дури и пред првите избори по падот на комунизмот, кои се одржаа во јуни 1990 година, новоослободените медиуми развија своја идеологија, која ја ширеа низ целото општество. Не помина долго време пред таа да стане доминантна слика за светот за повеќето Бугари. Новоослободените медиуми (тогаш главно „печатот“) не зрачеа радост за слободата од самиот почеток. Освен донекаде новите весници како што се „Демократија“ и „Слободен народ“, ниту едно од другите публикации не емитуваше порака од типот: „Ура! Слободни сме! Конечно, нашите судбини се во наши раце!“. Се случи токму спротивното. Општата порака беше во оваа насока: „Па што? Како ќе се справиме? Нешто навистина страшно доаѓа!“. Секоја есен, водечките наслови предвидуваа „долга и тешка зима“. Без оглед на сезоната, медиумите објавуваа дека – како во филм на Хичкок – ужасни работи се демнат веднаш зад аголот. Коментарите, анализите и уредничките статии честопати завршуваа со реченицата: „Се случува страшното нешто“. За рамнотежа, новоослободените медиуми го измислија нежниот, слугински прекар „Тате“ за сега соборениот Тодор Живков, иако додека беше на власт беше познат само како „Бај Тошо“.
И така се роди идеологијата на безнадежноста. Нејзината порака, година по година и деценија по деценија, беше оваа: „Вие сте напуштени. Вие сте сами и беспомошни. Иднината носи само ужаси и нема никој да ве заштити од нив. Секоја следна година ќе биде полоша од претходната. Нема надеж и нема да има надеж. И ништо не зависи од вашите сопствени напори. Што и да одлучат големите момчиња – тоа е она што ќе ви се случи.“
Крајниот резултат на оваа пропаганда е очигледен. Плашејќи се од иднината, убедени дека без разлика што прават, нивното семејство ќе биде уништено, луѓето почнуваат да бараат заштитник. За некого, вие сте нивниот „голем човек“, некој „тато“ кој може се да „поправи“ и да не „спаси“.
ЦАРОТ ПА ДРУГИТЕ Првиот обид да се најде нов заштитник беше царот. Вториот – Бојко Борисов. Сега го набљудуваме третиот обид, кој го донесе Румен Радев на власт. Царот не направи систематски грешки. Сепак, Борисов ги врати оние односи на послушност и потчинетост кои беа карактеристични и за социјализмот на бај Тошо. И премногу луѓе беа среќни што живееја во ова долгогодишно засолниште – топло, смрдливо и познато.
И денес? Дали некому му е грижа за народот?
Се враќам на денот на изборите. Час по час ги слушав новинарите како талкаат меѓу народот отворено ги повикуваат обичните, загрижени луѓе да ја споделат идеологијата на безнадежноста. Дали ситуацијата се влошува? Се влошува. Дали народот се осиромашува? Станува осиромашен. Дали беше подобро некогаш? Беше. Дали сите политичари лажат? Лажат. Дали некому му е грижа за народот? Не. Дали има надеж? Можеби има, но не сега…
И ова го велат луѓето чии пензии се зголемуваат од просек од 422 лева во 2020 година, т.е. под Борисов, на просек од 977 лева во 2025 година, т.е. откако ќе ја напушти власта.
НИКОМУ НЕ МУ Е ГРИЖА ЗА НАРОДОТ… Па, како може некој да не се надева дека друг Тате ќе дојде и ќе ги поправи работите „за народот“?
Во душата на секој народ има секакви склоности и квалитети. Има доблести, има пороци. Дури постои и (барем според Платон) злоба.
Повеќе од три децении, масовните медиуми ги охрабруваа, ги изнесуваа на површина и ги поддржуваа оние квалитети што не резултираат со модерно, мирно, самоуверено општество: страв, лаги, очај, злоба, слуги, алчност, завист.
Овој пат не води до храмот, како што рекоа во еден стар одличен филм. Тоа е кривулест пат што води до мравјалник населен со послушни мравки.
Феудализмот повеќе не е можен. Имаме премногу граѓани кои не сакаат да се заглават во ова мочуриште. Но, сè додека идеологијата на безнадежноста ги оптоварува обичните луѓе, Бугарија постојано ќе се враќа назад, ќе се симнува од автопатот за да се заплетка во трњето околу него, а потоа, одрана и искината, ќе се враќа на него за да ги стигне другите народи.
