Две години откако Доналд Трамп победи на претседателските избори и Републиканската партија ја презеде контролата врз двата дома на Конгресот, работите целосно се сменија во Соединетите Американски Држави
Демократската партија ќе има мнозинство и во Претставничкиот дом и во Сенатот по таканаречените среднорочни избори, според проекциите на резултатите. Трамп и републиканците претрпеа тежок дебакл, дури и го загубија Тексас, нивното големо упориште.
Во оваа јужна американска држава, демократите не победиле повеќе од 30 години, но сега нивниот кандидат Џејмс Таларико убедливо го победи Кен Пакстон, кандидат поддржан од Трамп.
Коментирајќи ги прелиминарните резултати од изборите, првата реакција на Трамп на неговата платформа Truth (Truth Social) беше: „Доколку моето име беше на гласачкото ливче, ќе победевме со убедлива разлика!“.
Кога стана јасно дека демократските кандидати победуваат во голем број области и држави кои се сметаат за упоришта на републиканците, Трамп понуди нова реакција на резултатите од изборите во интервју за The New York Times. Тој рече дека е „целосно подготвен да ги прифати овие резултати“ и дека е посветен на соработка со своите политички противници. „Знаете, би сакале да соработуваме со нив“, рече тој.
„Можеби би можеле да постигнеме некаков договор.“
Според првичните резултати, Демократската партија има 225 места во Претставничкиот дом и ѝ беа потребни 218 за мнозинство, додека републиканците имаат 136.
Во Сенатот, демократите ќе освојат најмалку 53 од 100-те места: По победата на кандидатот Џош Турек на внатрепартиските избори во Ајова, Демократската партија ќе има мнозинство во Претставничкиот дом дури и ако двајцата нејзини кандидати изгубат во Мичиген и Минесота.
Освен во Тексас, републиканците загубија во неколку други држави каде што традиционално беа силни.
Во Јужна Каролина, Ени Ендрус ја победи актуелната републиканска сенаторка Дарлин Греам, која беше лично избрана од Трамп да го замени нејзиниот брат, Линдзи Греам, по неговата смрт оваа година.
Во Охајо, демократот Шерод Браун го освои местото во Сенатот кое до пред две години го држеше сегашниот потпретседател Џ. Д. Венс.
Убедливата победа на демократите ефикасно би ја завршила законодавната агенда на претседателот Доналд Трамп и би го отворила патот за серија истраги за неговата администрација и деловните зделки за време на неговите две години во Белата куќа, забележува CBS News, американскиот партнер на BBC.
Демократската партија веќе најави започнување истраги за работата на Трамп, членовите на неговото семејство и неговата администрација.
Што да очекуваме по победата на Демократската партија?
Новоизбраните конгресмени и сенатори ќе ги заземат своите места на Капитол Хил на почетокот на јануари 2027 година.
Во случај Демократската партија да освои мнозинство во двата дома – а е на добар пат да го стори тоа – постапката за импичмент против Доналд Трамп речиси сигурно нема да резултира со негово отстранување од функцијата. Тоа би барало двотретинско мнозинство во Сенатот, или 67 гласови, што се чини недостижно за Демократската партија.
Сепак, мнозинството во еден, а особено во двата дома на Конгресот, ќе ѝ даде на Демократската партија одредена моќ.
Партија со мнозинство од дури и еден глас може:
-да го саботира или попречи усвојувањето на законодавството поднесено од претседателската администрација или другиот дом;
да организира истраги за разни работи на администрацијата на Трамп, да ги повикува клучните играчи на сослушувања на комисиите и да ги испрашува пред камера;
-да усвои или отфрли со просто мнозинство законодавство поврзано со буџетско финансирање: на пример, одбивање на финансирањето на Трамп за ICE (Имиграција и царинска контрола);
-ако има мнозинство во Сенатот, може да не го одобри назначувањето на федерални министри и судии
Претседателот на Претставничкиот дом на американскиот Конгрес, републиканецот Мајк Џонсон (Мајк Џонсон) го призна поразот на неговата партија на изборите, објави „Њујорк тајмс“.
Џонсон рече дека американскиот народ донел иста одлука како и на сите конгресни избори одржани на половина од четиригодишниот мандат на актуелниот претседател во текот на изминатиот век, со два исклучоци.
Од Втората светска војна, вообичаено е партијата на актуелниот претседател да губи места во Конгресот за време на среднорочните избори.
Доналд Трамп не ја оствари програмата што ја вети пред две години кога станува збор за економијата, како и за надворешната политика, вели научниот советник Огњен Прибиќевиќ. Доцент Михајло Копања пак верува дека американскиот претседател го изгубил своето радикално крило MAGA со тоа што го изневерил своето ветување дека Америка нема да биде „глобален полицаец“.
Да ве потсетиме, денес сме во Соединетите Американски Држави
одржуваат среднорочни избори, каде што милиони Американци ќе гласаат за тоа кој ќе го контролира Конгресот во текот на последните две години од претседателствувањето на Доналд Трамп.
„Тешко е да се предвиди во овој момент, но очигледно е дека плимата се сменила и дека претседателот Трамп не ја постигнал агендата што ја објави пред две години. Станува збор првенствено за економијата – луѓето се незадоволни од инфлацијата, цените на храната, киријата и горивото“, вели тој.
Втората и најважна точка се војните – Трамп дојде на власт претставувајќи се како голем миротворец, потсети тој.
„Друга важна тема се мигрантите, претседателот Трамп вети дека ќе го ограничи приливот на мигранти и иако направи нешто во врска со тоа, тоа беше многу контроверзно за дел од гласачите – особено демократски ориентираните“, смета Прибиќевиќ.
Доколку Трамп го задржеше Конгресот, тоа би бил добар знак за републиканците, но бидејќи ги изгуби двата дома, Прибиќевиќ нема да биде изненаден ако најблиските соработници на Трамп кои ги планираат своите кандидатури, како што се секретарот Марко Рубио или потпретседателот Џеј Ди Венс, се свртат од него и од тој „бран на загуби“.
„Сега може да дојде до омекнување на оваа политика што ја водеше Трамп кон светот. Но, би сакал да нагласам многу важно: нема враќање кон старите патишта. Политиката од претходно, во однос на клучните точки, нема да се врати, а тоа е првенствено прашањето за миграцијата, бидејќи Америка прими премногу луѓе. Веројатно ќе остане една резерва и кон Европа“, вели Прибиќевиќ.
„Самите држави организираат избори на своја територија. Постои можност, ако Трамп изгуби доволно гувернери, тоа да резултира со таканаречено „геримандеринг“ – прекројување на изборните единици, а демократите ќе обезбедат подобри услови за себе на следните претседателски избори и избори за Претставничкиот дом“, истакнува доцент Копања.
Прибиќевиќ се согласува дека гласачите на Трамп не го очекувале она што тој го направи на фронтот на надворешната политика во првата половина од неговиот втор мандат.
„Не е само прашањето на Израел, туку пред сè на Русија и Украина. Тој направи тектонски промени во односите со сојузниците и направи многу нелогични потези. Ги сруши односите со Европа, својот сојузник, иако е во право во многу работи кога станува збор за Европа. Пред сè, постои недоразбирање на Европа дека светот се променил и дека сега клучните прашања се одбранбената стратегија и безбедносната стратегија. Европа апсолутно го занемари ова и се потпира на САД половина век“, објаснува Копања.
Трамп, како што очекуваа многумина, не „лета во прегратката на Путин“, а Прибиќевиќ проценува дека причината за ова е што не може да си дозволи да влезе во историјата како „губитник во војната во Украина“.
„Трамп ги доближи САД малку до Русија, но само до точка каде што тоа не го загрозува. Односот со Кина е соперништво, како што се очекуваше. Но, секако овие промени се многу големи и покажуваат дека ова е поинаков свет, кој нема да се врати на стариот начин, дури и ако демократите победат на среднорочните избори“, заклучи тој.
Какви би можеле да бидат идните односи на САД кон Балканот?
Копања не очекува дека ќе има големи промени кон Балканот, а со тоа и кон Србија, без разлика како ќе се одржат среднорочните избори, бидејќи прерогатив е на претседателот да ја води надворешната политика
„Она што ќе можат да го направат, и тоа повеќе или помалку исклучиво ако го преземат Сенатот, е малку посериозно да ја ограничат можноста за потпишување меѓународни договори. Американската логика кон Балканот е иста како и британската – само да има мир“, рече тој.
Во администрацијата на Трамп, покрај него, Рубио и Венс се занимаваат и со надворешна политика, потсетува тој.
„Секој влече во различни насоки. Трамп, под влијание на Кушнер, е насочен кон Блискиот Исток, Рубио поради неговото наследство кон Латинска Америка, додека Венс ја одразува идејата за американски квазиизолационизам. Во случај републиканците да не претрпат катастрофален пораз, секој ќе продолжи да влече на своја страна. Ако демократите навистина триумфираат, мислам дека ќе се обидат да се дистанцираат од Трамп – и со тоа што ќе ги влечат сите уште повеќе на своја страна“, смета тој.
