Европа има ресурси да биде голема сила, но другите големи сили не ја третираат како таква. А Бугарија има едноставна задача – да не го лула заедничкиот брод и да го развива својот потенцијал
ИВАЈЛО НОЈЗИ ЦВЕТКОВ
Ако се апстрахира од општата врева во позадината, се добива чувство дека сите проевропски сили во Бугарија се чини дека стоеле под еден слоган – „силна Бугарија во силна Европа“, како што дури и ПП-ДБ ја нарече својата последна кампања. Идејата е донекаде наивна – можеме да напредуваме во рамките на нашите обврски кон ЕУ само ако прозападна компетентна влада активно учествува во одлуките на Унијата, наместо да се изолира преку двојна политика на маневрирање по главната геополитичка оска „Европа – Русија“.
Звучи одлично за телевизија, но прво, лошата вест е дека премиерот моментално води влада која маневрира како Живков, и второ – се плашам дека овие работи не функционираат така, има голем број подлабоки слоеви под нив кои вреди да се испитаат.
ГОЛЕМИОТ ПРОБЛЕМ НА ЕВРОПА Е ЕДЕН Вреди да се обрне внимание на инспиративниот говор од пред неколку дена на Урсула фон дер Лајен за состојбата на Унијата, кој вклучуваше можност Канада да стане „придружна членка“, како реакција на изолационистичката политика на Трамп и идниот состанок во Софија во врска со таканаречениот среден коридор што би ја поврзал Централна Азија со Западна Европа.
Сепак, нема простор за огномет, бидејќи хибридната војна на Путин е сосема немилосрдна во својата потрага да им го претстави на поментално нестабилните концептот за „слаба Европа“. А зошто „нестабилна“? Бидејќи не само во нашата земја постои индоктринирано малцинство кое има корист од сите достигнувања на европската либерална демократија и тврдоглаво и необјасниво за здравиот разум и нормалната модална логика го поддржува режимот на очигледниот агресор против Украина.
Европските членки на НАТО заедно имаат економија многу пати поголема од руската, поголема комбинирана армија и воени ресурси, а Франција и Велика Британија се исто така нуклеарни сили. Во исто време, руската пропаганда е релативно успешна во продажбата на концептот на Европа како „средна сила“ на прифатливиот ум, и никој не сфаќа дека економијата на ЕУ е втора по големина веднаш по САД и Кина, додека ЕУ е втор најголем потрошувач за одбраната во светот по Американците.
Европа има само еден голем проблем, а тој – парадоксално или не – произлегува од нејзината заколната демократска рамка: постои сериозна линија на расцеп во сојузот помеѓу перцепциите и способностите. Така, Европа понекогаш се самосаботира – наместо да биде силна и обединета, таа ја прави „фабричката“ грешка да дискутира премногу и запаѓа во нешто како Зеноновиот парадокс или дури и демократски хаос при што си ја гризе својата опашка. Европа има ресурси да биде голема сила, но другите големи сили не се однесуваат кон неа како таква. Централата и европските национални влади реагираат на ова премногу претпазливо, што го зајакнува впечатокот дека Европа е слаба.
ЕВРОПА МОРА ДА ЧУКНЕ НА МАСАТА Можната ранливост на ЕУ не е поврзана само со провокациите со руски беспилотни летала, туку е внатрешна и донекаде поткрепена, па оттука и впечатокот за „слабост“. Очигледно е – факторот на слабеење е едноставна дезинформација, директно политичко мешање, мешање во избори и сè друго. Едноставно кажано, Русија веќе води војна против нас, а некои од нашите сонародници се согласуваат дека „так нада“ („тоа е она што е потребно“).
Самата европска економија е ужасно оптоварена со повеќе од една или две работи, некои од нив самонанесени: војната во Украина, климатските и економски оптоварувања, Трампистичките закани и скриените дејствија за царините, кинеската нечовечка конкуренција и дозволеното дампирање на стоки, плус последиците за цените на горивата од војната во Иран.
И така, ЕУ исто така паѓа во бескрајната фатум на сопственото постоење – стратешкото удирање на масата значи монструозни трошоци за одбрана, економскиот притисок од ова води до помалку социјални бенефиции и отуѓување на гласачите, кои лесно се искушуваат од, на пример, „Алтернативата за Германија“. Конечно, императивот да се задоволат гласачите води кон поплашлива и претпазлива политика од самата ЕУ.
И да резимираме: во моментов ЕУ се справува со периферни проблеми, додека материјалната и воената состојба на унијата сугерира „удирање на масата“, бидејќи е загрозена од беспилотните летала и сите видови пробни провокации на државата на Путин.
А БУГАРИЈА – КАДЕ? И сега доаѓаме до „силната“ Бугарија. Мора да видиме колку е силна и колку новата влада на Радев е способна да ја навалува кон она што го нарековме „Живково спуштање“ меѓу два пола. Лекот за ова ги комбинира колективната храброст, стратешката јасност и разбирањето дека не сме сами. Да парафразирам еден француски комичар: ако Франција може да дејствува – и покрај опасноста од крајно десничарката Марин Ле Пен, Германија може да троши, Полска може да се вооружи до заби, Британија може да ја преземе помошта за Украина, а ЕУ може да развие човечки капитал, без нужно да толерира каква било масовна миграција – тогаш имаме шанса. Дури би додал и на шега: а бидејќи Бугарија не може да одлучи по којзнае кој пат, тогаш сè е во ред.
И Бугарија има само една задача – да се вози на големиот европски брод и да не го залулува. Секако, не сум оптимист, кога воопшто сум бил, но сепак постои начин да го ослободиме нашиот потенцијал, односно нашиот глас во Европа навистина да се слушне повеќе и да испратиме едноставен сигнал – дека не сме „застапник“ на антиевропска сила, од која страдавме монструозно и со векови по „ослободувањето“. И да сфатиме дека мора да бидеме дел од решението за два главни европски предизвици – прво, како да се зачува либералната демократија и да се влезе во ерата на вештачката интелигенција, и најмногу од сè – како да се претвори потенцијалната моќ на овој сојуз во утилитарна.
И конечно „ерго“: самата Европа како политика се чини дека избира претпазливост наместо ризик. Или како што пишува Дејвид Хјум – воздржување од акција наместо решителност. Во моментов, се чини дека сме дел од ова европско двоумење, како да сме прогонувани и зомбифицирани од злобната привлечност на Путин, додека – парадоксално – сме меѓу земјите каде што „где так волно дишит человек“ („толку слободно дише човекот“). И не го цениме тоа, а исто така се чини дека погрешно разбираме дека оваа слобода има огромна цена, која не се плаќа двапати во евра, туку преку волеви одлуки, за кои не ние, туку нашите деца ќе мора да платиме. Вклучително и со емиграција.
(авторот е коментатор на Дојче Веле на бугарски)
