Колегите од „Денар,мк“ прават анализа на височината на пензиите во регионот и условите за живот на пензионерите
Пензионерскиот живот на Балканот не се мери само со тоа колку пари легнуваат на сметка. Се мери и со сметката од маркет, со цената на лековите, со тоа дали има автобус до болница, дали децата се во странство и дали после 10-ти во месецот уште има пари за нешто повеќе од леб, млеко и апчиња. На хартија, некои земји изгледаат подобро. Во реалноста, сликата е поостра
Ако се гледа само висината на пензиите, Словенија е убедливо најдобрата адреса за пензионер на просторот што пошироко се врзува со Балканот. Таму просечната нето старосна пензија во 2024 година изнесувала околу 896 евра, според словенечката статистика. Тоа е ниво што за најголем дел од регионот изгледа речиси недостижно. Но Словенија е и поскапа земја, со повисоки трошоци за домување, услуги и секојдневен живот, па 900 евра таму не се исто што и 900 евра во помал град во Македонија, Србија или во Босна.
Зад Словенија, најдобро стои Хрватска. Просечната старосна пензија таму во јуни 2025 година била околу 636 евра, што е 43,8 проценти од просечната нето-плата, според анализата на ОЕЦД за хрватската економија. Тоа е солидно во споредба со соседите, но не и комотно ако пензионерот живее во Загреб, Сплит, Дубровник или на крајбрежјето, каде што цените одамна не се „балкански“. Хрватскиот пензионер има подобар здравствен и институционален систем од голем дел од регионот, но често плаќа цена за тоа преку поскап живот.
Црна Гора е интересен случај. Просечната пензија во август 2025 година била околу 548 евра, а минималната пензија од 2024 година е 450 евра. На прв поглед, тоа ја става земјата високо во регионалната табела. Но таму има една замка: морето. Животот во Подгорица, Никшиќ или Бијело Поље не е ист како животот во Будва, Котор или Тиват, каде што туризмот ги крева цените и за локалните жители. Пензија што изгледа добра во внатрешноста, на крајбрежјето брзо се топи.
Србија е некаде во средината, со тенденција да се качува. Просечната пензија во 2025 година се движела околу 437 евра, а по најавените зголемувања кон крајот на годината се очекувала да се приближи до 485 евра. Но српската слика има голема внатрешна нерамнотежа. Голем број пензионери се под просекот, особено оние со земјоделски пензии или со пократок стаж. Во Белград трошоците се сосема друга приказна од оние во јужна или источна Србија. Со други зборови, истата пензија може да значи пристоен месец во мал град и тесно преживување во главниот град.
Македонија е во долниот дел од регионалната слика. Според достапните податоци за 2024 година, просечната пензија изнесувала околу 21.720 денари, односно приближно 350 евра, додека минималната била околу 18.192 денари. Тоа е доволно за основни трошоци само ако пензионерот има сопствен стан, помош од семејството или живее во средина каде што дел од храната се обезбедува домашно. Во Скопје, пак, приказната е потешка. Сметки, лекови, пазар, автобус, некој преглед приватно затоа што термин нема. Сепак, со последните неколку зголемувања на износот на пензијата, сликата во 2026 можеби е за нијанса подобра.
Босна и Херцеговина е уште посложена, затоа што системот е поделен по ентитети. Во Федерацијата БиХ просечната пензија во февруари 2025 година била околу 371 евро, а во Република Српска околу 323 евра. Тоа ја става земјата блиску до Македонија, но со дополнителна тежина: административна расцепканост, нееднаков пристап до услуги и големи разлики меѓу Сараево, Бања Лука, Мостар и помалите општини. Пензионерот таму често не живее сиромашно само поради висината на пензијата, туку и поради тоа што системот околу него е нефункционален.
Најтешка е Албанија. Таму просечната пензија е околу 200 евра месечно, а просечната урбана пензија се движи околу 19.409 леки, додека руралната е околу 11.709 леки. Тоа е огромна разлика меѓу град и село, но и јасен сигнал дека голем дел од старите лица живеат на раб. Во таква ситуација, пензијата не е старосна сигурност, туку мала месечна помош. Остатокот доаѓа од деца, роднини, дознаки од странство, домашно производство… Најчесто од сè по малку.
Бугарија и Романија, иако се членки на ЕУ, не се автоматски пензионерски рај. Бугарија во 2025 година имала просечна пензија од околу 517 евра во јули, со проекции за раст во 2026 година, додека во Романија просекот во 2025 година надминал 2.900 леи, приближно околу 580 евра. Но кај двете земји проблемот е сличен: големи разлики меѓу урбани и рурални средини, меѓу обични и специјални пензии, меѓу оние што имаат сопствен дом и оние што плаќаат кирија.
Па, каде е најдобро? Ако се гледаат пензија, здравство, институции и општ квалитет на живот, Словенија е најдобра. Ако се гледа потесниот западнобалкански круг, тогаш Хрватска и Црна Гора се најповолни, секоја со своја цена. Хрватска нуди постабилен систем, Црна Гора повисока минимална пензија и помек ритам на живот, но не на приморјето каде што цените знаат да гризнат.
А каде е најлошо? Албанија е најтешката приказна, особено за руралните пензионери. Веднаш потоа доаѓаат Босна и Херцеговина и Македонија, каде што просечната пензија сè уште не го следи достоинството што луѓето го очекуваат по 35 или 40 години работа.
На Балканот пензијата ретко е мирна старост. Почесто е дисциплина. Станување рано, одење на пазар, чување сметки во фиока, пресметување кој лек може да почека и кој не смее. Некој ќе каже дека старите луѓе се навикнати да трпат. Можеби. Ама тоа не значи дека така треба да биде.
Б.З.М.
