Додека Москва им ги одзема правата на државјанство, европските земји го ограничуваат пристапот до правен статус за руските емигранти.
АРШАК МАВЧИКЈАН
На почетокот на август, рускиот претседател Владимир Путин потпиша нов закон што се однесува на Русите што живеат во странство, а се противат на неговиот режим. Законот го ограничува обезбедувањето конзуларни услуги на руските граѓани осудени во отсуство во политички случаи.
Ова значи дека оние што се осудени за низа кривични дела – вклучително и кршење на законот за „странски агенти“ или „дискредитирање“ на руската војска – нема да можат да ги обноват своите руски пасоши и да добиваат други основни конзуларни услуги. Ова би можело да влијае на илјадници руски граѓани. Веќе има повеќе од 1.600 поединци и организации означени како „странски агенти“ и тој број продолжува да расте.
Ова се случува во време кога европските земји им го отежнуваат сè повеќе на руските граѓани кои ја осудија инвазијата на Украина и мораа да ја напуштат својата земја да го обноват својот престој и да побараат азил. Затоа, тие беа казнети од двете страни за нивната одлука да се спротивстават на бруталната војна.
Знам како е.
Во мај 2022 година, Русија покрена судска постапка против мене и моето семејство. Тоа беше еден од првите познати случаи во кои руските власти се обидоа да го одземат државјанството на едно лице поради неговите политички убедувања и противење на војната во Украина.
Ја напуштив земјата во март истата година откако бев уапсен поради протест против војната. По речиси една година постапка, конечната одлука за одземање на моето единствено државјанство беше придружена со притвор и заплашување на членовите на моето семејство, на кои им беа дадени три дена да ја напуштат земјата.
БЕЗ ДРЖАВЈАНСТВО Останав без државјанство додека живеев во егзил во Германија, со забрана за влез во Русија во следните 50 години.
За среќа, јас сум од ерменско потекло, па можев да аплицирам за ерменско државјанство. Ми требаше една година за да го добијам.
Во тоа време, сè уште имаше хуманитарни програми за визи достапни за Русите кои бегаа од политички прогон. Но, дури и тие програми имаа значителни ограничувања. Во мојот случај, ќе морав да ја напуштам ЕУ за да аплицирам, што не можев да го направам без важечки пасош.
Оттогаш, Русија систематски ги прошири правните механизми за казнување на луѓето кои се спротивставуваат на режимот од странство. Во 2023 година, нов закон за државјанство воведе одредби што им овозможуваат на властите да го одземат државјанството на натурализираните граѓани осудени за широк спектар на „кривични дела“, вклучувајќи прекршоци поврзани со „дискредитирање“ на руските вооружени сили, екстремизам и дела што се сметаат за закана за националната безбедност.
Како резултат на тоа, повеќе од 4.500 луѓе го изгубија своето руско државјанство од октомври 2023 година – нешто што меѓународните медиуми во голема мера не го сметаа за доволно достоен за покривање.
Новиот закон воведува нов механизам што ги прави руските дисиденти де факто без државјанство. Оние што се цел ќе продолжат да бидат руски државјани на хартија, додека ефикасно ќе бидат лишени од заштитата и услугите што треба да ги обезбеди државјанството. Бидејќи нивното државјанство не е формално одземено, ова значи дека овие луѓе нема да можат да имаат корист од заштитата што ја обезбедува Конвенцијата од 1961 година за намалување на бездржавјанството.
ИСТОРИЈАТА СЕ ПОВТОРУВА Ова не е прв пат Русите да се соочат со масовно губење на правата на државјанство. На почетокот на болшевичката револуција во 1917 година, стотици илјади Руси избегаа од земјата, а на многу од нив им беше одземено државјанството од страна на новоформираната советска држава. Како одговор на бранот руски бегалци, Лигата на народите го воведе таканаречениот Нансен пасош во 1922 година како патна исправа за луѓе на кои им беше одбиен од нивната земја.
Нансеновиот пасошки систем беше укинат во 1942 година. Денес, наместо да градат нови механизми за да им дадат на лицата без државјанство безбеден правен статус, владите ширум светот им го отежнуваат тоа сè повеќе и повеќе.
На Русите им е сè потешко да останат во Европа. Во Германија, една од главните дестинации за бегство на руските дисиденти, патиштата до хуманитарна виза сега се исклучително ограничени. Мора да бидете истакнат активист или некој чие постоење се смета за политички корисно за европските влади за да добиете значителна заштита. Уште полошо, германската влада започна со депортирање на руски воени дезертери во трети земји, и покрај ризиците со кои веројатно ќе се соочат ако се вратат во Русија. Некои од протераните завршуваат во затвор, други на фронтот.
Во Финска, по инвазијата на Украина, повеќе од 1.000 Руси се депортирани, а повеќе од 1.100 барања за азил се одбиени. Постојат сè поголеми ограничувања за руските граѓани во балтичките држави, вклучително и неодамнешна забрана за купување недвижен имот во Естонија.
Русите немаат многу други опции, освен Европа. Минатиот декември, американската влада стави на неодредено време чекање на барањата за азил и депортираше стотици руски баратели на азил. Во Централна Азија, владите депортираат Руси на барање на Москва. Азиските земји, како што се Виетнам и Тајланд, одржуваат релативно отворени политики за влез, но не нудат политички азил.
Разбирам зошто владите се сомничави кон руската држава и зошто сакаат да спречат избегнување на санкции, шпионажа и други закани. Но, третирањето на самото државјанство како замена за политичка лојалност создава ситуација во која луѓето кои се спротивставуваат на авторитарната влада се казнуваат затоа што избегале од неа на места каде што би требало да можат да најдат безбедност.
Проблемот станува уште поитен бидејќи стравот од нов бран мобилизација повторно ги принудува Русите да размислат да ја напуштат земјата. Во моментов, не постои безбеден и загарантиран пат за руските мажи кои одбиваат да служат во војската и сакаат да бараат азил во странство.
БЕСКОНЕЧНА ВОЈНА Во меѓувреме, се чини дека Путин го подготвува руското население за бескрајна војна. Минатиот месец, тој тврдеше дека граѓаните што ги среќава му велат: „Ако заврши специјалната воена операција [војната], што можеме да направиме?“
Русија помина години реорганизирајќи го својот политички систем, економија и општество околу војната до тој степен што нејзиниот лидер сега сугерира дека луѓето не можат да го замислат животот без неа.
Русите кои активно замислуваат и работат за мир се оние кои го направиле опасниот избор да ја напуштат земјата. Наместо да бидат казнети за ова од владите кои тврдат дека се против режимот на Путин, тие треба да добијат право да бараат азил или друг правен статус за да можат безбедно да работат за мирната иднина на Русија.
(Al jazeera Balkans)
