„Нема сомнение дека Русија се подготвува за конфронтација, дека ќе нè тестира штом може. Но, војната не е неизбежна: можеме да влијаеме на руските планови“, вели Муриел Доменак, поранешна француска амбасадорка во НАТО
МИХАИЛ ИВАНОВ
DW: Од перспектива на Франција, кои се предизвиците со кои се соочува источното крило на НАТО, вклучително и во регионот на Црното Море?
Муриел Доменак: Често учествувам во јавни дебати во Франција и комуницирам со млади луѓе со кои разговарам за руската закана, што не е нешто што ние сме го избрале. Ниту ние, ниту земјите на источното крило на Алијансата не ја избрале Русија како противник. Но, Русија е таа што нè дефинира како непријател. И затоа често им ги цитирам на младите луѓе зборовите на Жилиен Фројнд, упатени до Жан Иполит, кој беше француски пацифист: „Можеби не сакате да имате непријатели, но ако непријателот ве дефинира како свој непријател, веќе станувате еден од нив“.
Со нападот врз Украина, Русија потврди дека е во процес на ревидирање на европскиот безбедносен поредок и затоа отиде предалеку за да не оди понатаму. И затоа претставува закана за Европа, почнувајќи од нејзиниот источен бок.
Од моја гледна точка, нема сомнение дека постои руска закана, која засега е сепак ограничена од херојскиот отпор на Украинците. Доколку Украина не успееше да ја ограничи, оваа руска закана сериозно ќе се забрзаше. Затоа поддршката на Украина е инвестиција во нашата безбедност.
Како ја дефинирате руската закана денес за луѓето и земјите што ја негираат?
– Заканата е комбинација од намера и капацитет да се спроведе. Мислам дека Русија ги декларира своите намери речиси секој ден и ги покажува преку своите постапки. Бидејќи е ограничена во конвенционалната сфера, спроведува хибридни операции – дезинформации, летови со беспилотни летала, а понекогаш и кршење на воздушниот простор. Во Црното Море, исто така, можете да видите како се обидува да заплаши, да сече подводни кабли – иако ова се меѓународни води и меѓународен воздушен простор.
Сето ова е поткрепено и со нуклеарна реторика. Тоа е, Русија практично вели: „Бидете внимателни – ако одговорите на моите хибридни дејствија, имам нуклеарно оружје и ви се заканувам со Армагедон“. Затоа, според мене, треба да реагираме ладнокрвно. Сите разузнавачки служби утврдија дека Русија се стреми да ги зголеми своите вооружени сили и до 2030 година да има двојно повеќе воен персонал отколку што имаше во 2022 година, кога ја нападна Украина.
Затоа мислам дека нема сомнение дека Русија се подготвува за конфронтација, дека ќе нè тестира штом може. Би бил изненаден ако го стори тоа некаде на друго место освен на источниот фронт, бидејќи тоа е линијата на контакт.
Дали ова значи дека сме во предвоена ситуација и дека војната е неизбежна? Не, можеме целосно да влијаеме на руските планови за зголемување на цената на таквата потенцијална агресија.
Во оваа позадина, како можат земјите од Европа да ги зајакнат своите одбранбени капацитети без учество на САД, со оглед на тензијата во нивните односи со администрацијата на Трамп?
– Ви благодарам што го поставивте прашањето на овој начин, бидејќи долго време дури и генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, наместо да се праша како Европа би можела да ја зајакне својата способност да се одбрани, велеше дека Европа не може сама да се одбрани.
Несомнено е дека сите претпочитаме да се одбраниме со помош на Американците, дури и на Французите. Сите го знаеме своето место на сонцето. Но, сега мора да се соочиме со реалноста. Ова значи зајакнување на одбранбените напори.
Си поставивме колективна цел да трошиме 3,5% од БДП за одбрана. Но, не е доволно да трошиме повеќе – треба да трошиме повеќе мудро.
Ова, исто така, покренува прашања за индустриските интереси и соработката во оваа област – помеѓу земјите што имаат индустриска база и оние што немаат. Очигледно постојат предизвици околу лидерството меѓу Франција и Германија во однос на проектите за соработка (забелешка на уредникот, француско-германскиот проект за борбени авиони FCAS продолжува да заостанува поради спорови околу тоа какви функционалности треба да има).
Ниту една од главните европски земји нема средства да биде неоспорен лидер. Ниту Франција, ниту Обединетото Кралство, ниту Германија, ниту Полска. Секоја од нив има свои силни страни. Затоа треба да размислуваме и да дејствуваме колективно.
Кои се конкретните чекори во оваа насока што треба да ги преземат европските земји во НАТО?
– Првиот конкретен чекор е поддршка за Украина. И сега и во случај на мировен договор, по што треба да се обезбедат гаранции за безбедноста на Украина.
Второ, да се зголеми цената на евентуална руска агресија. Тоа е, да се зајакне и конвенционалното одвраќање и капацитетот за конвенционални длабински напади. Ова исто така значи и посилна воздушна одбрана. Ова значи зајакнување на силите на нашите копнени сили. Ова значи спроведување вежби, како што веќе правиме.
Франција е во солидарност со своите сојузници, вклучително и во регионот на Црното Море, додека ја предводиме структурата на НАТО за засилено напредно присуство во Романија. Француската морнарица редовно спроведува операции за надзор.
Каква улога може да игра Франција во безбедносната архитектура на Европа по промената на нејзината нуклеарна доктрина, што би можело да го прошири францускиот нуклеарен чадор на други европски земји?
– Ова е навистина исклучително важно прашање со оглед на значајната промена во француската нуклеарна доктрина, бидејќи за прв пат претседателот на земјата даде конкретни детали за европскиот аспект на француското одвраќање. Ова значи дека нема ситуација во која безбедноста на нашите сојузници е загрозена без да се загрози и безбедноста на Франција.
Она што го кажа беше многу специфично. Прво, во однос на „заемната помош“ меѓу француските нуклеарни сили и конвенционалните сили на нашите сојузници.
И второ, Емануел Макрон зборуваше за можноста за распределба на француските стратешки сили меѓу нашите партнери. Значи, ова е навистина сосема нов елемент. И она што беше многу интересно е што осум европски земји одговорија. Вклучувајќи ја и Германија.
Како може да се промени често негативниот наратив за состојбата на европските земји и нивниот капацитет да се одбранат?
– Мислам дека навистина треба да обрнеме внимание и на нашите успеси. Имаме тенденција, особено во Франција, да се омаловажуваме себеси. Ова, се разбира, постои и на други места во Европа, не сме единствените што ја добиваат Златната палма за ова.
Мислам дека ако ги погледнеме неодамнешните настани, Европејците сепак успеаја, преку цврста и обединета позиција, да го обесхрабрат Трамп да го земе Гренланд. Тоа е, има момент кога престанавме да се преправаме дека ништо не се случило. Мислам дека Европејците разбраа дека мора малку да го кренат гласот и излегоа од состојбата на негирање.
Дури и земја толку приврзана кон гаранцијата за американската одбрана како Полска објави соопштение во кое се вели: „Не можеме да се преправаме дека не слушаме што слушаме од американскиот претседател за НАТО“.
И тоа е од суштинско значење. Затоа сум умерено оптимист дека Европејците разбираат дека немаат друг избор – и дека мора да можеме да се потпреме едни на други.
(Муриел Доменак е поранешна француска амбасадорка во НАТО (2019-2024) и експерт за безбедност. Михаил Иванов разговараше со неа во Францускиот институт во Софија пред нејзиното учество на конференцијата „Кој ќе ја брани Европа: одговори од Париз и Софија“.)
