Договор на повидок, отворена врата во Цариград, отстапки во врска со името, дијаспората и Православната црква на Украина (ПЦУ), па дури и закажана средба со Вселенскиот патријарх Вартоломеј. Ова лето, Македонската православна црква-Охридска архиепископија имала можност да затвори едно од најголемите отворени прашања во својата понова историја
Вселенската патријаршија била подготвена да ги олесни сите три контроверзни услови за МПЦ-ОА, а била договорена и директна средба со патријархот Вартоломеј. Сепак, митрополитот Петар се повлекол во последен момент поради наводно лошиот преведувач. Ова ексклузивно за „Слободен печат“ го откри професорот Оливер Андонов, кој се сомнева дека одлуката за прекин на преговорите со Цариград поминала преку архиепископот Стефан, премиерот Мицкоски, Белград и Москва, а исто така и тврдења за средби на македонски владици со организација поврзана со рускиот олигарх Константин Малофеев.
Договор на повидок, отворена врата во Цариград, отстапки во врска со името, дијаспората и Православната црква на Украина (ПЦУ), па дури и закажана средба со Вселенскиот патријарх Вартоломеј. Ова лето, Македонската православна црква-Охридска архиепископија имала можност да затвори едно од најголемите отворени прашања во својата понова историја. Сепак, наместо митрополитот Преспанско-пелагониски Петар да седне на маса со вселенскиот патријарх Вартоломеј, средбата не успеа поради наводно болен преведувач, а преговарачкиот канал беше прекинат.
Ова го откри во ексклузивно интервју за „Слободен печат“ универзитетскиот професор Оливер Андонов, кој тврди дека лично учествувал во подготовките за разговорите со Вселенскиот патријарх.
Тој упатува сериозни обвинувања за однесувањето на некои владици на МПЦ-ОА, но исто така се сомнева дека зад неуспехот на иницијативата стојат политички и црковни влијанија од Скопје, Белград и Москва.
Според Андонов, контактите започнале во јули, кога бил контактиран од поранешен американски дипломат, активен дипломат во Обединетите нации и архонт на Вселенската патријаршија. Пораката била дека Цариград е подготвен за разговори и дека прашањето конечно треба да се реши.
ЦАРИГРАД ПОПУШТИЛ ЗА НИЗА ПРАШАЊА Најголемото изненадување, според професорот, било тоа што Вселенската патријаршија ги променила своите претходни ставови за три контроверзни прашања.
– Немало потреба од промена на Уставот. За нас тоа било земено здраво за готово. Нема мешање во Уставот на МПЦ-ОА – вели Андонов, објаснувајќи дека црквата би го задржала своето име, додека во диптихот на Вселенската патријаршија би била наведена како „Охридска архиепископија, Јустинијана Прима, Православна црква во Република Северна Македонија“.
Компромис беше понуден и за дијаспората. Македонските епархии во странство ќе останат под јурисдикција на МПЦ-ОА, а ќе се менуваат само титулите на митрополитите. На пример, европскиот митрополит Пимен може да носи титула поврзана со Луксембург и Европа.
Третото прашање беше признавањето на Православната црква на Украина. Според Андонов, Цариград не бара синодална одлука, но сослужувањето на епископско ниво беше прифатливо.
– Немаше обврска дури ни архиепископот да сослужува со Епифаниј. Да се сведе на некое епископско ниво – објаснува професорот.
Со таков договор, според неговото мислење, МПЦ-ОА може да се регистрира како автокефална црква во диптихот на Цариград, без потреба од друг томос за автокефалност.
ПЕТАР ПРИФАТИ А ПОТОА СЕ ПОКАЈА ЗА ТОА Митрополитите Петар и Гргур беа претставени во разговорите. Андонов тврди дека Вселенската патријаршија дури и ги прифатила посебните предуслови поставени од Григориј, но подоцна се повлекол.
– Григориј исчезна, што ми стави до знаење дека владиката Григориј се плашел од целата работа и рекол: „Се повлекувам, не можам“. Зошто не може? Ќе си одговори сама за себе – вели Андонов.
Митрополитот Петар, сепак, ги прифатил предложените решенија и се согласил да патува на директна средба со Вартоломеј.
Според деталното сведоштво на Андонов, средбата првично била планирана за периодот меѓу 4-11 август, а потоа Цариград понудил конкретен датум 4 август, на локација надвор од седиштето на Патријаршијата.
Хотелските соби биле резервирани, а патувањето организирано. Но, два дена пред заминувањето, Петар се јавил со неочекувано објаснување.
– Владиката Петар ми се јавува и ми вели: „Имаме проблем“. Каков проблем имаме? „Преведувачот се разболе“. Па, во нашата Македонија, само едно лице знае добро да зборува грчки или англиски? – раскажува Андонов.
Тој понудил сам да преведе или да најде друга доверлива личност, но Петар одбил.
– Ми стана јасно дека тоа е изговор. Неговиот коментар беше многу јасен: „Не, но знаете, тоа ќе се реши на друг начин“. Нема друг начин, верувајте ми! Директните преговори со Фанар се неизбежни – категоричен е професорот.
МИЦКОСКИ-БЕЛГРАД – МОСКВА Андонов ги изнесува најсериозните обвинувања за можната заднина на откажувањето. Тој нагласува дека ова е негова претпоставка, а не докажана низа на настани.
– Петар се јавува кај Стефан со страв. Стефан нема сам да ја донесе одлуката. Тоа ќе биде преку Владата, поточно преку премиерот Христијан Мицкоски. Убеден сум во тоа – вели Андонов.
Според неговата претпоставка, информациите потоа стигнале до Белград, а оттаму до Москва, каде што следел негативен одговор.
– Оттаму отишле во Белград да го прашаат дали му е дозволено. Белград ја известил Москва. Веднаш следел одговорот: „Нема шанси за заминување. Нема заминување“, тврди професорот.
Андонов не дава директни докази за оваа верзија, но верува дека Белград и Москва немаат интерес МПЦ-ОА целосно да го затвори прашањето со Цариград.
Интересно е и неговото признание дека дури ни архиепископот Стефан на почетокот не бил свесен за контактот. Андонов вели дека побарал средба со поглаварот за да го информира, но не добил одговор.
ЕПИСКОПИ НА СОСТАНОЦИ СО ОРГАНИЗАЦИЈА ПОВРЗАНА СО МАЛОФЕЕВ? Во интервјуто, Андонов покренува уште едно чувствително прашање – наводни контакти меѓу високи претставници на МПЦ-ОА и организацијата што ја поврзува со рускиот олигарх Константин Малофеев.
– Кои од нашите митрополити беа на состанокот со невладината организација на Јегор во Белград минатата година, како клон на невладината организација на Малофеев, и дали земале пари од таа невладина организација за поддршка на православни цркви и колку? – прашува Андонов
Тој исто така тврди дека во април оваа година, архиепископот Стефан, заедно со митрополитот Георги, епископот Климент и српскиот епископ Арсениј од Ниш, имале средба во Ниш со претставници на истата организација.
– Дали НСА и АР знаат за ова? Не мислам дека навистина не знаат – вели професорот.
„НИШТО НЕ ВЕ МИЕ“ Професорот е особено критичен и кон планираната посета на делегацијата на МПЦ-ОА на Москва, по повод роденденот на рускиот патријарх Кирил.
Според него, македонските владици сè уште не сфатиле дека припаѓаат на автокефалната црква и дека нема потреба да бараат одобрување за секој потег што го прават.
– Ниту архиепископот Стефан, ниту Синодот, ниту некој од митрополитите не разбрале дека сме автокефална црква и дека не треба да бидеме под стаклено ѕвоно – вели Андонов.
Тој вели дека повеќе не комуницира со митрополитот Петар и дека кога ја откажал средбата со вселенскиот патријарх Вартоломеј, објавил дека нема да молчи.
– Она што не го направија за Македонската црква и националната кауза нема да биде испрано од ништо, ниту на овој свет ниту на оној, па дури ни Стефан воопшто – вели Андонов.
Според професорот, прекинувањето на разговорите не значи дека вратите на Цариград се затворени засекогаш, но Македонија можеби пропуштила ретка можност за преговори од поволна позиција.
– Едниот канал е затворен, вториот канал е затворен, третиот канал е затворен. Проблемот е во која позиција и од која позиција ќе преговараме – предупредува Андонов.
Неговите откритија сега бараат одговори од црковното раководство: зошто средбата не успеа, кој одлучи да ја спречи иницијативата и дали МПЦ-ОА навистина ја пропушти можноста конечно да го регулира својот статус со Вселенската патријаршија?
(тексот е пренесен од интернет сајтот на „Слободен печат“)
