Насловот дојде од фактот дека на годинешниот Пулски фестивал имаше многу копродукциски филмови од регионот кој покажа дека многу емотивни релации сепак останале и после три децении од распадорт на заедничката држава
РАДМИЛА СТАНКОВИЌ
Ако има нешто што го прави овогодинешниот Филмски фестивал во Пула апсолутно уникатен во неговата 73-годишна историја, тоа е фактот дека се отвори со филмот „Свадба“ од хрватскиот режисер Игор Шереги, првата хрватско-српска комедија со епитет најгледан филм во Хрватска досега и регионален шампион со близу два и пол милиони гледачи! Можеби еден од главните ликови на овој филм, Драган Бјелогрлиќ, го објасни овој неочекуван, неверојатен успех на наједноставен начин со зборовите: „Сите ние што го снимавме овој филм сфативме, и покрај сите сомнежи што ги имавме на почетокот, дека има повеќе нормални луѓе отколку ненормални луѓе во нашиот регион, што е она што го покажа и нашиот филм!“
Хрватскиот филмски критичар Драган Јурак и српскиот филмски критичар Мирољуб Вучковиќ се соочија во традиционалниот фестивалски критички дуел, Точно напладне. За Јурак, клучното прашање е дали сме подобри луѓе по свадбата, а тој тврди дека сме подобри кога го гледаме тој филм во кино, отколку кога правиме некои грди работи на улица. За Вучковиќ, овој филм има заеднички јазик за луѓето кои пораснале во позадина на таа ужасна војна, со компјутерски игри и приватност достапна за сите.
Во духот на таа српско-хрватска или хрватско-српска неизбежност, треба да се прочита и фактот дека на овогодинешниот Фестивал беа прикажани 18 филмови. Од нив, 11 се хрватски продукции, а од преостанатите седум, шест се српски продукции со малцински хрватски удел. За ова за „Радар“ во Пула ни раскажа хрватската театарска, филмска и телевизиска актерка Снежана Синовчиќ Шишков, која оваа година има шест улоги во хрватски и малцински продукции. Така, оваа сопственичка на Златната арена за нејзината улога во филмот на Раша Андриќ „Годината кога научив да летам“ од 2022 година е најблиску до Бата Живојиновиќ, чиј рекорд е тешко некој да го повтори: се појавил во 11 филмови во 1984 година во Пула!
Во „Свадба“, Сњежана игра хрватска баба која го докажува својот патриотизам со маска за мобилен телефон во боја на хрватска шаховска табла. На прашањето како го разбира феноменот на успехот на овој филм кај публиката, тој одговара: „За да се случи тоа, потребни се повеќе кликови, а најважниот е оној помеѓу готовиот филм и публиката. Се надевавме дека овој филм ќе ги пробие некои граници на гледаност, но не го очекувавме ова. Би рекол дека е само добро продолжение на она што ни се случува веќе неколку години. Започна пред неколку години со филмот „Летото кога научив да летам“, кој беше широко гледан во Хрватска, а слушнав дека е прикажан и во Србија. Така, на пример, се прикажува на HRT секое лето. Фактот дека имате шест филмови од Србија со малцинска продукција е индикација дека тоа треба да се направи, и тоа е во ред. Но, имаме деца заедно, можеме да работиме само заедно, бидејќи ако шумата се запали, може да оди и во мојот двор.“
Во моментот кога го објавуваме овој текст, фестивалот во Пула е речиси на половина пат, а според оценките на акредитираните филмски критичари, највисоките оценки од неговиот дострел му припаѓаат на филмот „Мали нешта“ во режија на Звонимир Јуриќ, кој го напиша сценариото заедно со Јурица Павиќ. Всушност, дејството се одвива според мотивот на кратката приказна на Павичиќ „Четвртиот крал“ од збирката „Бродот на дворот“. Главната женска улога ја игра Марија Шкариќ, а нејзин татко е Изудин Бајровиќ. Марија е и сопственик на Златната арена за нејзината улога во филмот „Мајка на асфалтот“ од Далибор Матаниќ, и го сподели своето задоволство од својата улога во овој филм, додавајќи дека публиката е очигледно блиска и разбирачка за оваа модерна социјална драма за семејство чиј живот одразува многу проблеми на денешното општество. Шкариќ, патем, е една од најнаградуваните хрватски актерки и предава глума на Академијата за драмски уметности. На прашањето што велат информациите за големиот број хрватски филмови и хрватско-српски копродукции, за „Радар“ таа одговара:
„За мене, тоа е нешто што е секогаш логично и природно, мислам дека треба да биде така. И би сакала да се случува уште повеќе. Добра работа во хрватската кинематографија е што им се дава шанса на новите, млади луѓе, а тие се многу одговорни и тоа дава резултати. На пример, на овој фестивал имам улога во независниот филм „Чудна работа“ во режија на Морено Богдан, кој го снимија млади студенти без никаков буџет.“ Морено Богдан има 21 година и е студент по филмска и ТВ режија на Академијата за драмски уметности. Ова се податоците што нè радуваат и велат дека хрватската кинематографија има иднина.“
Филмот на Владимир Тагиќ „Југо Флорида“, во кој доминира брилијантниот Андрија Кузмановиќ, кој веќе е награден за најдобар актер на фестивалите во Сараево, Херцег Нови и Сопот, исто така го привлече вниманието на публиката и високите оценки од критичарите. Бројни новинари и посетители во Кузмановиќ го видоа првиот вистински наследник на големиот Бата Живојиновиќ. Засега, сигурно е – двајцата се родени на ист ден, 5 јуни, со разлика од 51 година.
Филмот „Југо Флорида“ е реализиран како српски филм со помош на Бугарија, Хрватска, Црна Гора и Франција. И режисерот Тагиќ е уште еден испитаник на Радар во оваа анкета за хрватско-српската соработка, за тоа што велат податоците на почетокот на овој текст дека Хрватска има 11 филмови во Пула оваа година и шест со учество на малцинствата од Хрватска: „Тоа вели дека хрватската кинематографија се справува многу добро и се чини дека работи многу добро за нас од Србија. Секако, тоа не е баш така, но во секој случај е добро за нив. Податоците за шест заеднички филмови покажуваат колку сме ориентирани еден кон друг и колку овој факт не смее да се игнорира. Поради јазикот што го зборуваме, поради неразделните врски што постојат. Никој нема да го разбере хрватскиот филм подобро од луѓето од Босна и Херцеговина. Културата е нашата единствена шанса да бидеме побогати како луѓе, да си помагаме едни на други.“
Во овој контекст, придружната програма на Филмскиот фестивал во Пула, посветена на „последниот голем човек на југословенското кино“, Жарко Лаушевиќ (1960-2023), беше добредојдена и доби исклучително медиумско внимание. Изложбата „Офицер со роза“ беше отворена во Српскиот културен центар, а промоцијата на монографијата „Жарко Лаушевиќ“ се одржа во Фестивалскиот центар. За ова се заслужни директорот на ШКУЦ Милан Рашула, како и писателот Ѓорѓе Матиќ, а Драган Бјелогрлиќ и Андрија Кузмановиќ со големи емоции сведочеа за Лаушевиќ, пријател и колега, сопственик на Златната арена за филмот „Офицер со роза“.
А кога сме кај емоциите, тие беа најголеми во понеделник вечерта по проекцијата на филмот „Три недели потоа“ на Мирослав Терзиќ. Сценаристот на филмот, писателот Владимир Арсенијевиќ, се поклони пред публиката во Истарскиот народен театар пред и по проекцијата на овој филм и беше поздравен со громогласен аплауз. Филмскиот фестивал во Пула го осуди нападот врз Владимир Арсенијевиќ што се случи минатата сабота додека тој го подготвуваше просторот за комеморација на жртвите од геноцидот во Сребреница. Во исто време, Фестивалот ги покани публиката, колегите, културните работници да го поддржат Арсенијевиќ со своето присуство. А еден од продуцентите и актер во филмот, Бранислав Трифуновиќ, на крајот од своето кратко обраќање до публиката пред почетокот на филмот рече: „Нема да ви кажам да уживате во филмот, но Смрт на фашизмот!“
Екипата на овој филм беше пречекана со долг аплауз, чиј режисер не се појави поради обврски. Треба да се потсетиме дека на штотуку завршениот Филмски фестивал во Карлови Вари, филмот „Три недели подоцна“ ја освои наградата „Европа Синема Етикета“. (radar.rs)
