Какo кубински учител по танци организирал саботажи за сметка на тајни служби на Русија
МАТИАС БУКЛИНГЕР – ЖУЛЕТ ПИНЕИДА – АНКА ЧАЈКА
Кубанец организирал серија палежи во најмалку четири земји од ЕУ, дејствувајќи во име на руските специјални служби. Истражувачки тим на ДВ успеал да утврди како тој бил поврзан со Русија.
На социјалните мрежи, човекот се претставува под имињата „Адриан“ или „Диос“ („бог“ на шпански – ур.). Во 2024 година, профилите поврзани со него објавиле огласи за работа на Телеграм. „Луѓе со воено искуство се бараат за надзор, разузнавање, логистика и тактички задачи“, наведува, на пример, оглас на шпански јазик во група за Латиноамериканци. Платата е исто така наведена – 1.500 долари плус бонус за секоја завршена операција.
Како што покажа истрагата спроведена од ДВ и три други европски медиуми, Диос регрутирал луѓе за да извршат саботажа во интерес на Русија во најмалку четири земји од ЕУ. Повеќето од луѓето што ги регрутирал биле од земји што зборуваат шпански јазик.
Во текот на неколку месеци, истражителите спровеле десетици интервјуа со разузнавачки службеници и луѓе блиски до осомничените. Пребарувајќи низ тајни судски документи, официјални изјави, објави на социјалните мрежи и протечени информации, новинарите открија кој бил Диос и како создал мрежа од саботери за организирање палежи низ цела Европа. Но, не сите негови задачи беа завршени.
РЕГРУТИРАЊЕ НА РАНЛИВИТЕ Еден од регрутите на Диос беше Луис Алфонсо Муриљо Диос, кој во тоа време имаше 34 години. Муриљо, кој по потекло беше од Каиседо, мал град во западна Колумбија, порасна во семејство на одгледувачи на кафе. Тој отслужи шест години во колумбиската армија, која ја напушти во 2015 година. На почетокот на 2024 година, Муриљо одлучи да се приклучи на редовите на украинската армија откако дозна дека странските борци таму можат да заработат неколку илјади евра месечно за борба. Прво се приклучи на Фејсбук група за Латиноамериканци кои сакаа да се борат во Украина. Тогаш го контактираше човек со прекар „Диос“.
„Тие често ги таргетираат ранливите луѓе“, вели Даниела Рихтерова, истражувач за разузнавање на Краслкиот колеџ во Лондон. „Ранливите луѓе на кои им требаат пари; тие се подготвени да тргнат на патување за да заработат пари без да поставуваат прашања за тоа што точно ќе треба да прават.“
УАПСЕН ЗА САБОТАЖА Според тајните судски документи добиени од ДВ, Диос се претставил како член на специјална група и му понудил на Муриљо можност да извршува „специјални задачи“ во Европа наместо да патува во Украина.
Муриљо ја прифатил понудата, а Диос сè организирал од далечина: авионски билети, сместување, копнен превоз. Тие никогаш не се сретнале лично. Кога Муриљо пристигнал во Букурешт во јули 2024 година, „Диос“ му испратил сателитска снимка на која се гледаат дупчење нафта и фабрика за преработка на отпад. Муриљо требало да фотографира и да ги видеа овие предмети, а потоа да ги запали. Но, тој бил приведен ноќе во близина на фабриката за преработка на отпад, откако веќе ги направил фотографиите.
Според материјалите од случајот, Муриљо им рекол на истражителите дека нема намера да изврши палење, туку само се обидувал да стигне до Украина. Тој тврдеше дека не знае за кого работи. Во 2025 година, Муриљо беше осуден на шест години затвор за обид за дивеење.
РУСКИ АГЕНТИ ЗА ЕДНИОКРАТНА УПОТРЕБА Истрагата откри дека Муриљо бил еден од најмалку дванаесет лица регрутирани од Диос за извршување саботажни операции низ Европа. Ваквите регрути често се нарекуваат „дневни агенти“ или „агенти за еднократна употреба“. Тие често се вработуваат преку Интернет и не е невообичаено тие да не ги знаат ниту спонзорите ниту вистинските цели на задачите што им се доделени.
Според експертот за конфликти Сајрус Џајлс, кој има напишано неколку книги за руската војска, Кремљ сè повеќе се потпира на услугите на ваквите агенти откако владите на ЕУ, како одговор на големата инвазија на Русија во Украина во 2022 година, протераа голем број руски дипломати осомничени за шпионажа и дезинформации.
„Ова создаде празнина во можностите на Русија. Потребно беше време за да најде нов начин да регрутира случајни луѓе за извршување напади што понекогаш изгледаат сосема случајни“, забележува Џајлс. Само во 2024 година, „еднодневните агенти“ извршија саботажи во неколку земји, вклучително и против трговски центар во Полска и продавница на ИКЕА во Литванија. Истата серија саботажни акти го вклучува и откриениот обид за напад врз аеродромот Лајпциг/Хале со дрон полн со експлозив, чија цел бил украински товарен авион.
Осомничените сторители честопати не се руски државјани и немаат очигледни врски со руските специјални служби. Меѓу обвинетите досега се украински бегалци, ситни криминалци и млади луѓе кои сакаат да заработат брзо.
РУСКИ ПАЛЕЖИ СО КУБАНСКО ПОТЕКЛО Меѓу акциите нарачани од Диос во 2024 година беа палежиштето на магацини за градежни материјали во Полска, автобуски возен парк во Чешка, фабрика за преработка на отпад во Романија и палењето на литванска фабрика за опрема наменета за Украина, покажува истрагата.
Литванскиот обвинител јавно ја поврза оваа серија палежи со руското воено разузнавање. Покрај тоа, агенциите за спроведување на законот ставија кубански државјанин кој живее во Русија на меѓународната листа на барани лица. А истражувачките новинари беа во можност да откријат дека зад псевдонимот „Диос“ стои кубанскиот државјанин Оемис Ромагоза Дурути.
Ромагоса е роден на Куба, но живее во Русија најмалку 7 години. Таму предавал латиноамерикански танци – во градот Петрозаводск. Неговото име се појавува на веб-страницата на локалното танцово студио „Made in Cuba“. Во 2022 година, Ромагоса се оженил со Русинка, а подоцна добил руско државјанство.
DW не можел да утврди кога и под какви околности почнал да работи за руските специјални служби. Можно е Ромагоса да имал финансиски тешкотии: во 2023 година, тој земал кредити од разни доверители, според протечените информации. Неколку месеци подоцна, Ромагоса се придружил на групи Латиноамериканци на Фејсбук, кои барале работа во Полска или биле подготвени да се борат за Украина. Приближно во исто време, „Диос“ почнал да објавува огласи за регрутирање на Телеграм.
РУСКАТА СУБВЕРЗИВНА АКТИВНОСТ ПРОДОЛЖУВА Не е јасно дали Диос продолжил да регрутира луѓе и да организира нови напади по септември 2024 година. Сепак, руската субверзивна активност низ цела Европа продолжува. Само во август, две лица беа уапсени во Латвија под сомнение за палење во фабрика во Талин која испорачува беспилотни воени авиони за Украина. А Полска пријави пожари во два други објекти кои произведуваат компоненти за беспилотни летала и хеликоптери. Властите во двете земји се сомневаат дека Русија стои зад овие акции.
„Се чини дека сè уште има луѓе кои се или доста наивни или се опседнати со жед за профит и се мотивирани од финансиската награда за таква активност“, рече експертот за разузнавање Рихтерова.
Најмалку девет агенти за еднократна употреба регрутирани од Ромагоса веќе се уапсени. Двајца од нив веќе отслужуваат казни од шест до осум години затвор за обид за саботажа или терористички акти. Другите моментално чекаат судење.
Во меѓувреме, европските власти продолжуваат да го бараат Ромагоса, за кој се верува дека сè уште е во Русија. Во април, танцовото студио „Мејд ин Куба“ објави видео од него како држи час по салса. Приближно во исто време, Ромагоса се приклучи на најмалку две други Фејсбук групи за Латиноамериканци кои бараат работа во Полска. Истражниот тим испрати неколку барања до Оемис Ромагоса Дурути, на кои тој сè уште не одговорил.
