Радев ја објави победата на Јотова како потврда на нејзината политика. И рече дека лицето кое ќе ѝ каже што да прави сè уште не е пронајдено. Сè уште треба да откриеме кој ја освои претседателската функција – Радев или Бугарија
ЕМИЛИЈА МИЛЧЕВА
Илијана Јотова ги доби претседателските избори, но премиерот и претседател до пред 10 месеци, Румен Радев, брзо ја искористи својата победа како глас на доверба на владата, што никој не му го даде.
Но, зошто победи и не само што ќе биде првата жена претседател, туку и со најдолг престој во „Дондуков“ 2 – цели 15 години, додавајќи го нејзиниот мандат, кој започнува во јануари следната година?
Најлесниот одговор е дека оној што ќе победи во првиот круг го добива и вториот круг. Тешкото прашање е дали владејачката партија ги доби претседателските избори претворајќи го вториот круг во референдум за сопствената моќ – или Ѓуров изгуби затоа што не успеа да го претвори во таков.
Во вториот круг, Јотова успеа неколку пати да ја зголеми разликата од првиот, по што водеше со помалку од 3 процентни поени во однос на Ѓуров, или 42.715 гласови. Конечното пребројување на гласовите покажа разлика од над 300.000 гласови во корист на актуелниот шеф на државата.
ДАЛИ ЈОТОВА ПОБЕДИ – ИЛИ АЛТЕРНАТИВАТА ИЗГУБИ? Јотова победи не само со гласовите на поддржувачите на Румен Радев, со кого беше заедно на „Дондуков 2“ речиси 9 години, туку и со поддршката на гласачите кои ги претпочитаа другите кандидати во првиот круг. Според „Алфа рисрч“, 76% од гласачите на „Вазраждане“ ја поддржаа Јотова, како и 72% од гласачите на Ивелин Михајлов од „Величие“.
Реториката „мир наспроти војна“ очигледно наиде на поволна атмосфера во овие електорати, иако податоците не докажуваат колку гласови донесе сама по себе. Ѓуров привлече 75% од гласачите на ГЕРБ и 56% од оние на МРФ, но тоа не беше доволно.
Ниту една од двете парламентарни партии не номинираше кандидат за претседателските избори. Во вториот круг, речиси 60% од гласачите на ГЕРБ и околу две третини од оние на МРФ воопшто не излегоа на гласање. Овој пат, вообичаената масовна мобилизација во мешаните региони не беше забележана, а ниската излезност го покрена прашањето зошто ДПС не сакаше да ги искористи сите свои изборни ресурси, вклучително и во Турција. Министерот за внатрешни работи Иван Демерџиев се пофали дека заслугата му припаѓа на Министерството за внатрешни работи, кое не дозволило изборите да бидат оцрнети.
Со излезност на гласачите помала од 30%, Јотова доби убедливо мнозинство меѓу гласачите, но не и широка јавна поддршка за моќта на „Прогресивна Бугарија“. Иако премиерот се пофали дека „имаме 1 милион гласови, и на претседателски избори“ и го протолкува овој резултат како потврда за вистинскиот тек, и „Вазраждане“ и „Величие“ имаат заслуги. Тие успеаја да мобилизираат дел од националистичките гласови со спротивставувањето помеѓу мирот и војната. Но, значаен дел од граѓаните не учествуваа на изборите.
МЛАДИТЕ ГО ИЗБРАА ЃУРОВ, СТАРИТЕ ГИ ОДЛУЧИЈА ИЗБОРИТЕ
Податоците од анкетите за излез од гласањето од „Алфа рисрч“ и „Маркет линкс“, како и демографскиот профил од првиот круг, прикажан од „Тренд“, покажуваат јасна генерациски поделба. Помладите гласачи го претпочитаа Ѓуров, но изборите ги одлучи поширокиот и постар електорат на Јотова.
Според „Алфа Рисрч“, Ѓуров добива 61% поддршка кај гласачите на возраст меѓу 18 и 30 години, додека Јотова добива 63% кај луѓето над 60 години. „Маркет Линкс“ објавува дека Ѓуров е 50% наспроти 40% за Јотова кај генерацијата З, но кај бејби-бумерите односот е обратен – 59% за Јотова наспроти 37% за Ѓуров. Различните методологии и возрасни ограничувања даваат различни проценти, но насоката е иста: со возраста, поддршката за Јотова расте, а за Ѓуров се намалува.
Според „Алфа Рисрч“, водството на двајцата кандидати во најмладите и најстарите групи е речиси исто – 29 поени за Ѓуров кај младите и 28 за Јотова кај луѓето над 60 години.
Поделбата е исто така географска и образовна. Ѓуров има посилни позиции во Софија и кај дипломираните студенти, Јотова – во селата и кај гласачите со средно образование. Веќе во првиот круг, според „Тренд“, 65,5% од гласачите на Ѓуров имале универзитетски дипломи, во споредба со 47,1% за Јотова, а уделот на жителите на Софија меѓу оние што го поддржале бил 31,8% во споредба со 12,2% за неа. Така, вториот круг не само што покажал судир меѓу двајца кандидати, туку и дивергенција меѓу генерациите, образованието и местото на живеење. А демографскиот профил не докажува дека пораката „мир наспроти војна“ победила на изборите.
Зошто Ѓуров не успеа да ја запре Јотова
Опозицијата „мир или војна“ може да ги мобилизира тврдокорните, но може и да ги одбие умерените гласачи. Особено кога вистинските претседателски избори се претставуваат како одлука дали Бугарија ќе биде вовлечена во војна – прашање кое не зависи само од шефот на државата.
Војната што Русија ја започна против Украина стана главен аргумент во претседателската кампања, но со свртени улоги. Кандидатот кој инсистираше да ја поддржи нападнатата земја беше претставен како закана за мирот, а оној кој предупреди за вмешаноста на Бугарија во војната – како нејзин бранител.
Јотова агресивно трубеше за непостоечка опасност, а Ѓуров беше ставен во позиција да објасни дека нема таква. За своите гласачи, ова беше очигледно. Но, додека ја побиваше Јотова, ја остави својата визија за претседателската институција во позадина. Ова беше особено очигледно во единствената телевизиска дебата меѓу двајцата.
Во неделата пред вториот круг, кој беше клучен за конечниот резултат, кампањата се фокусираше на тоа кој од двајцата кандидати е поопасен, а не на тоа каков претседател ѝ е потребен на Бугарија. Стравот може да мобилизира, но не ги убедува неодлучните. Владејачката партија го претстави вториот круг како избор помеѓу мир и војна, а нивните противници – како избор помеѓу демократија и авторитаризам. Радев, раководството на „Напредна Бугарија“ и Јотова ја искористија лажната закана дека „собранието“ се обновува.
Немаше причина да се тврди дека поддршката на Ѓуров значи оживување на владиниот сојуз меѓу НП-ДБ и ГЕРБ-СДФ, поддржан од МРФ на Делјан Пеевски. Но, вториот круг не беше претставен како претседателски избори, туку како обид за враќање на компромитиран политички модел.
НОВ ПОЧЕТОК Поразот на претседателските избори би можел да биде нов почеток за Ѓуров, кој влезе во политиката во 2021 година како пратеник од „Континуирани промени“. Во изборната ноќ, тој рече дека „најдоброто допрва доаѓа“ и дека кампањата создала платформа врз која може да се гради.
Тој повика на единство околу заеднички цели и вредности, но појасни дека не мисли на политичко обединување. На прашањето дали подготвува нов политички проект, тој не ја негираше таквата можност, но објасни дека сè уште не разговарале за тоа како ќе продолжат.
Дури и пред изборите, имаше сугестии дека Андреј Ѓуров се подготвува за улогата на обединувач на фрагментираната десница, па дури и лидер на нов политички проект. Претседателската кампања му обезбеди признание и поддршка надвор од НП-ДБ. Но, едно е да се собере поддршка против заеднички противник, друго е да се претвори во одржливо влијание. Ѓуров го остави отворено не само прашањето за неговата идна улога, туку и за политичката форма во која би можел да продолжи.
Претседателските избори покажаа дека седум месеци по значајната победа на Радев на парламентарните избори, постои опозиција, но таа не е доволна за победа. Сега прашањето пред Ѓуров и десницата е дали можат да понудат нешто повеќе од опозиција на Радев. Бидејќи на овие избори тој не беше кандидат, но ги доби.
За Јотова, првиот предизвик е новиот буџет за 2027 година, чие поднесување до парламентот од страна на владејачката партија е одложено до по вториот круг. Потоа следува изборот на нов генерален обвинител од страна на идниот Врховен судски совет (ВСС) – тест за ветувањата за раскинување со сегашниот модел на управување со судството. Како претседателка, Јотова ќе мора да го потпише указот за негово назначување.
Радев веќе ја прогласи претседателската победа како потврда на нејзините политики. Јотова рече дека во речиси 30 години во политиката, немало лице кое може да ѝ каже што да прави.
Сè уште треба да откриеме кој ја освои претседателската функција – Румен Радев или Бугарија.
(dw)
