ИВАН КРАСТЕВ
Путин следната година ја прогласи за „година на географијата“ во чест на новите мапи на Руската федерација. Во Германија оваа година ќе биде „година на историјата“
На Конгресот на Руското географско друштво минатата есен, рускиот претседател Владимир Путин побара од својата влада да ја прогласи 2027 година за „Година на географијата“ во Русија. Главниот настан, објасни тој, ќе биде „обединувањето на новите карти на Руската Федерација“. Тие ќе ги прикажат анексираните украински територии, што ќе ги претстави окупираните области како составен дел од Русија.
Низ цела Европа, а особено во Германија, 2027 година ќе биде година на историјата. Гласачите во Саксонија-Анхалт веќе нанесоа невиден удар на „санитарниот кордон“ кој требаше да ја држи крајната десница подалеку од власта и да спречи враќање на ужасите од минатото. Високата излезност на гласачите (речиси 80 проценти) потсетува на падот на Берлинскиот ѕид пред четири децении. Победата на АфД во Саксонија-Анхалт можеби не е репрезентативна за цела Германија – со два милиони жители едвај ја одразува ситуацијата во поранешна Источна Германија – но сепак покажува дека лекциите од 20 век ја изгубиле својата моќ да ја обликуваат европската политика.
Иднината дефинирана со слоганот „Никогаш повеќе“ има ограничен рок на траење кој истекува кога сеќавањето на минатото ќе избледи. За помладите генерации, комунизмот и фашизмот припаѓаат на далечното минато, кое повеќе не влијае на нивните политички избори. Најстарите гласачи кои живееле под режимот на Источна Германија најмалку гласале за AfD.
Гласачите на AfD во Саксонија-Анхалт не сакаат промена во системот, но реагираат на фактот дека од 1989 година, секој четврти жител го напуштил регионот. Тие живеат во голема вознемиреност поради тоа. Либералите се плашат од губење на демократијата, а националистите се плашат од потиснување на нивниот идентитет. Реагирајќи на резултатите во Саксонија-Анхалт, полскиот премиер Доналд Туск рече: „Во Полска, само идиоти и предавници се радуваат на триумфот на AfD“.
И додека 74 проценти од Европејците анкетирани од Евробарометарот сметаат дека нивните земји имаат корист од членството во ЕУ – највисоко ниво на поддршка од 1983 година – ЕУ ризикува да стане жртва не на граѓански бунт, туку на нешто што потсетува на навала на штедачите во пропадната банка. Колку повеќе ви се чини дека другите ја губат довербата во Унијата, толку повеќе сте во искушение да се дистанцирате од неа. Секој сака да плати најмала цена ако работите тргнат наопаку.
Комбинацијата на Руската година на географија и Германската година на историја е кошмар за Европа. Русија ќе ја помине 2027 година печатејќи мапи, а Европа ќе троши гласачки ливчиња. Ќе имаме претседателски избори во Франција и парламентарни избори во Италија, Шпанија и Полска. Според анкетите на јавното мислење, секој од нив би можел да доведе до десничарски владејачки коалиции составени од евроскептични партии.
Оние кои моментално се во предност припаѓаат на различни политички струи и нивните ставови кон ЕУ често се нијансирани, но и опасно фрагментирани. Џорџа Мелони во Италија, партијата „Право и правда“ во Полска и Народната партија во Шпанија веројатно ќе мора да формираат коалиции со партии од нивна десна страна. Секое движење кон центарот е ризично. Американскиот претседател Доналд Трамп би можел дополнително да ги искомплицира работите.
Всушност, ако тој ја поддржи радикалната европска десница.
Со тоа, судбината на ЕУ нема да ја одлучуваат политичките елити кои се обидуваат да ја држат крајната десница подалеку од власта, постојано гасејќи нови жаришта. Ќе се процени според нивната способност да изградат нов европски консензус во кој либералите и оние што долго време ги нарекуваат „фашисти“ коегзистираат во рамките на истата унија и во која и двете се подготвени да го бранат суверенитетот на Европа.
Парадоксот со кој се соочуваат мејнстрим партиите е дека, за да ја држат крајната десница подалеку од власта, тие мора да ги прикажат како платеници на Москва или Вашингтон, или како опасни радикали кои имаат намера да ја уништат Унијата. Во исто време, за да го спречат „напливот на штедачи кон банката“, тие мора да ја убедат јавноста дека можат да соработуваат со десницата и дека нејзината победа нема да предизвика распад на ЕУ.
Секако, важно е кој ќе ја освои функцијата претседател на Франција, но уште поважно е кои прашања ќе бидат негов приоритет. ЕУ може да функционира со лидер кој сака построга миграциска политика или забавување на зелената транзиција, но не може да преживее со некој кој отворено е на страната на Москва, се свртува против Брисел или ја сведува Европа на продолжение на Трамповата Америка.
Проблемот не е што едниот став е почитуван, а другиот срамен. Проблемот е што следната влада може да ги либерализира правилата за миграција, но прецртувањето на границите е многу тешко да се поништи. Мапите секогаш ја надживуваат волјата на мнозинството.
(Авторот е политиколог, претседател на Центарот за либерални стратегии во Софија, постојан соработник на IWM во Виена и соработник во фондацијата Роберт Бош во Берлин)
