Сцената се поставува. Меѓу различните делови на бунтовното општество – на чие поттикнување тој посветено работи – би можел да биде поефективен од самата изборна кампања за освојување власт; иако, всушност, не се потребни претерани напори, со оглед на степенот на меѓусебна нетрпеливост што веќе се проширил во тој дел од Србија
ВЕРА ДИДАНОВИЌ
Меѓу различните делови на бунтовното општество – на чие поттикнување тој посветено работи – би можел да биде поефективен од самата изборна кампања за освојување власт; иако, всушност, не се потребни претерани напори, со оглед на степенот на меѓусебна нетрпеливост што веќе се проширил во тој дел од Србија.
Главните предвесници на изборите се веќе тука: потплатувањето на граѓаните е планирано за септември, се рекламираат „партии“ што постојат само за време на изборите, пропагандната машинерија сè подлабоко навлегува во најниските слоеви на општеството, полицијата „апси“ дури и неподобни транспаренти, а кампањата на напредњаците е во полн ек, дури и среде летните жештини. Дали тоа значи дека навистина ќе гласаме во термините што претседателот на Србија ги спомена во најновата верзија на своите предизборни ветувања – парламентарни избори во октомври или ноември, а претседателски најрано кон крајот на декември, а најдоцна на почетокот на февруари 2027 година?
Или, пак, во право се оние што тврдат дека ништо не го принудува Александар Вучиќ да оди на избори пред редовните термини (претседателски напролет, парламентарни до јануари 2028 година)?
На крајот на краиштата, со повеќемесечните најави за предвремени избори, тој веќе постигна неколку цели: гласачкото тело на кое смета доби причина да верува дека претседателот не е кукавица која не смее да распише избори, додека, од друга страна, бунтовниот дел од општеството е пасивен, успан од верувањето дека изборите доаѓаат и дека долгата и тешка криза ќе се реши преку гласање. А кога улиците не горат, многу е полесно да се работи на „пеглање“ на односите со важните западни фактори, чија прагматична слепост за очигледното уништување на остатоците од демократијата сепак има свои граници.
ВРЕМЕТО НЕ РАБОТИ ЗА СНС Најлесно би било да се брани тезата дека сè уште сме во фазата што секогаш трае најдолго – онаа во која власта го подготвува теренот за различни опции, чекајќи да ги добие сите релевантни информации и дури врз основа на целосна пресметка, што е можно подоцна, да донесе конечна одлука. Во ова се вклопува и одржувањето на седницата на српскиот Парламент посветена на дебатата за смена на Владата, што опозицијата го побара уште во февруари: откако Владата ја „покажа својата сила“ (135 гласа „за“, наспроти само 40 гласа за смена), евентуалната оставка, со цел да се предизвикаат предвремени избори, би било полесно да се претстави како чин на „грижа за државните интереси“. Истовремено, премиерот Ѓуро Мацут, со изјавата дека „седницата покажала оти Владата има поддршка и треба да продолжи со истото темпо“, ја отвори и можноста воопшто да нема предвремени избори, барем не наскоро.
Ако, значи, во право се оние што велат дека дури ни самиот Вучиќ не знае кога ќе бидат изборите, дали барем знаеме што ќе влијае врз носењето на таа одлука?
Колку и да се обидува власта да ги омаловажи анкетите за јавното мислење што не ѝ одат во прилог (на пр. „Црта“ или „Нова српска политичка мисла“), главниот заклучок до кој, и покрај сите методолошки разлики, упатуваат и едните и другите – дека времето не работи во нејзина корист – лесно може да се поткрепи со факти од реалниот живот.
На пример: и покрај значително поголемите „напори“ за убедување на граѓаните да присуствуваат на митинзите на Вучиќ, посетеноста опаѓа, а одбивањата за учество во организираните автобуски тури стануваат сè поотворени, дури и по цена на отказ од работа. Според тоа, чекањето ситуацијата да се промени и поддршката да порасне не изгледа како рационален избор, дури и без да се земат предвид новите проблеми, како што се натамошното осиромашување на граѓаните, новите отпуштања и затворања на фабрики или избивањето нови афери, чие заташкување – и покрај контролата врз медиумите – во одреден момент би можело да стане невозможно.
Тука е и прашањето за претседателските избори напролет, како и веќе разгледуваната претпоставка дека претходната победа на парламентарните избори би можела да го зајакне кандидатот на власта и да ги наведе гласачите наклонети кон опозицијата кон апстиненција. Од друга страна, ако се чека редовниот термин за парламентарни избори, се поставува и прашањето за позицијата на Вучиќ по претседателските избори напролет. Да се остане без државна функција – особено за време на „Експо“, кој започнува на 15 мај и завршува на 15 август – секако не доаѓа предвид. Се разбира, постои и опцијата за именување премиер без избори, преку гласање во Собранието, но тоа не остава многу добар впечаток.
Од друга страна, Експото можеби би можело да донесе краткорочни економски придобивки и да ја олесни пропагандната амбалажа на приказната за незапирливиот напредок, на која прогресивната власт успешно ги „возеше“ своите гласачи сиве овие години. Но, дали купувањето време, на кое сме сведоци уште од почетокот на кризата, може да досегне толку далеку?
СЕ’ ВО ЗНАКОТ НА „ЕКСПО“ Колку долго може да трае интензивната прогресивна кампања околу саемот, во текот на која речиси секој ден и речиси по цел ден гледаме како претседателот се дружи со „обичните“ луѓе – сè тоа со чаша вино и бројни „вежби“? И кога таа фарса, планирана заради консолидирање на сопственото гласачко тело, би можела да почне да го иритира дури и оној дел од јавноста што сè тоа го набљудува преку екраните, додека води неизвесна битка за опстанок?
Јасно е дека дури и ефектот од најавената исплата на шест илјади динари на граѓаните во септември не може да трае бесконечно – таму каде што воопшто и постои. Исто како што е јасно дека купувањето наклонетост е единствената цел на таквото неодговорно трошење пари. Зар тоа, всушност, не е најсериозниот знак за претстојни избори, иако не е и гаранција дека тие навистина ќе се одржат?
Сепак, сцената се подготвува: оваа недела кампањата се прелеа на другата страна од Дрина, од каде што, како што видовме, дојде мнозинството од резервните гласачи на власта на последните парламентарни избори. Може да се каже дека се подготвува реприза: според Ана Гоџевац, членка на Комисијата за ревизија на избирачкиот список од редовите на Партијата за слобода и правда, повеќе од 133.000 луѓе добиле државјанство во периодот од 2020 до 2025 година, а Министерството за внатрешни работи одбива да достави податоци за адресите на кои биле пријавени повеќе од три такви лица.
Раздорот меѓу различните делови на бунтовното општество – на чие поттикнување тој темелно работи – би можел да биде поефективен од кампањата на власта за освојување власт, иако не се потребни преголеми напори, со оглед на нивото на меѓусебна нетрпеливост што веќе е присутно во тој дел од Србија. Сепак, постојат индиции дека постои свест оти токму на раздорот во спротивниот табор смета власта, чија гласачка база се стеснува: и кај претставниците на опозицијата и кај студентите – иако само во неофицијални разговори – може да се слушнат предвидувања дека пред изборите ќе се постигне некаков договор за соработка. Борислав Новаковиќ, потпретседател на Народното движење на Србија, отиде чекор понатаму, оценувајќи дека во текот на следниот месец може да се очекува некаков договор меѓу студентската листа и опозицијата во врска со контролата на изборите.
МАМЕЦОТ НЕ ФУНКЦИОНИРА Сепак, бројот на потенцијални изборни листи не се намалува; напротив, се појавуваат разни независни актери кои се свесни дека немаат шанси да го поминат изборниот праг (на пример, движењето „Чале“ и Партијата на воените ветерани). Постојат и договори за формирање коалиција околу партијата на д-р Бранимир Несторовиќ – на која истражувачите ѝ даваат шанси за влез во парламентот – но ситуацијата малку се закомплицира: Несторовиќ сега негира дека преговара со Александар Вулин, иако претходно најавуваше дека тоа е можност; исто така, дојде до застој во преговорите со Работничката партија, па во моментов единствено сигурен е сојузот со Владимир Гајиќ и неговата Народна партија.
Измените на законот, кои дозволуваат едно лице да ја поддржи кандидатурата на повеќе партии, најавуваат можност на гласачкото ливче – веднаш по „напредњаците“ кои традиционално го заземаат првото место – да се појават низа „фантомски“ листи, вклучително и неколку „студентски“. Освен што би ги збуниле гласачите, ова би обезбедило доминација во избирачките одбори и би создало услови за прогласување изборна победа, без оглед на приговорите на опозицијата. Прајд смета дека со назначувањето на Владан Петров за претседател на Уставниот суд – судејќи според неговите претходни постапки – е елиминирана можноста за поништување на изборите поради евентуални неправилности.
Сепак, постои проблем на кој владата не може однапред да влијае: очекуваната изборна измама речиси сигурно ќе доведе до масовно пост-изборно востание на граѓаните, што би можело да резултира со непризнавање на изборните резултати од страна на Западот. „Мамецот“ што Вучиќ се обидува да го фрли – во форма на неговото тврдење дека ќе го признае изборниот резултат уште истата вечер и барањето до противниците да го сторат истото – не вроди со плод. Токму затоа, отсуството на координиран опозициски фронт, дури и во таа фаза од изборниот процес, претставува главна надеж за отстранување на опасноста од која, може да се каже, најмногу се стравува, а која се заканува како во случајот со есенските, така и со подоцнежните избори.
